حباب اقتصادی ژاپن؛ چرا سه دهه رشد متوقف شد؟
اقتصاد ژاپن که در دهه ۱۹۸۰ رقیب آمریکا دانسته میشد، پس از سقوط بورس توکیو در سال ۱۹۹۰ وارد رکودی شد که ۳۴ سال و دو ماه طول کشید تا شاخص آن به اوج ۱۹۸۹ بازگردد.

گالری تصویری
۸ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، در سال ۱۹۸۹ محاسبهای در محافل اقتصادی دستبهدست میشد که اگر زمینهای کاخ امپراتوری در مرکز توکیو فروخته شود، با پول آن میتوان کل ایالت کالیفرنیا را خرید. آن روزها، به گزارش عصر ایران، شرکتهای ژاپنی با خودروهای تویوتا و هوندا در خیابانهای آمریکا، واکمن سونی در میان جوانان نیویورک و لندن و خرید داراییهایی مانند ۵۱ درصد سهام گروه مالک راکفلر سنتر نیویورک در اکتبر ۱۹۸۹ توسط میتسوبیشی استیت، حضور پررنگی در جهان داشتند.
در ۲۹ دسامبر ۱۹۸۹ شاخص بورس توکیو (نیکی ۲۲۵) روی ۳۸٬۹۱۶ واحد بسته شد و به بالاترین سطح تاریخی خود رسید. در سال ۱۹۹۰ بورس سقوط کرد و سپس ریزش به بازار زمین رسید. ۳۴ سال و دو ماه طول کشید تا این شاخص در فوریه ۲۰۲۴ دوباره به عددی برسد که آخرین بار در دسامبر ۱۹۸۹ دیده شده بود.
از ویرانی جنگ تا رشد پرشتاب
پس از ویرانی جنگ جهانی دوم، ژاپن با کمک سفارشهای جنگ کره، سرمایهگذاری صنعتی و صادرات به یکی از قدرتمندترین اقتصادهای جهان تبدیل شد. در ژوئن ۱۹۵۰ با آغاز جنگ کره، ارتش آمریکا برای تعمیر تجهیزات و تأمین تدارکات به ژاپن روی آورد و دلارهای حاصل از این سفارشها سرمایه اولیه خرید ماشینآلات مدرن را فراهم کرد.
بین سالهای ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۳ اقتصاد ژاپن بهطور میانگین سالانه نزدیک به ۱۰ درصد رشد واقعی داشت. در سال ۱۹۶۴ همزمان با المپیک توکیو، قطار سریعالسیر شینکانسن به بهرهبرداری رسید. پس از بحران نفتی ۱۹۷۳ و افزایش قیمت بنزین، خودروهای کوچکتر و کممصرف تویوتا، هوندا و نیسان در آمریکا محبوب شدند. در سال ۱۹۷۹ سونی واکمن را به بازار فرستاد و ازرا ووگل، جامعهشناس دانشگاه هاروارد، کتاب «Japan as Number One» را منتشر کرد.
توافق پلازا و شکلگیری حباب
در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۵ مقامهای اقتصادی پنج قدرت صنعتی شامل آمریکا، ژاپن، آلمان غربی، فرانسه و بریتانیا در هتل پلازا توافق کردند برای پایینآوردن ارزش دلار همکاری کنند و ین در برابر دلار بهشدت تقویت شد. اگر خودرویی در آمریکا ده هزار دلار فروخته میشد، با نرخ هر دلار ۲۴۰ ین معادل ۲٫۴ میلیون ین درآمد داشت، اما با دلار ۱۵۰ ینی فقط ۱٫۵ میلیون ین درآمد داشت.
دولت و بانک مرکزی ژاپن که نگران کندشدن رشد بودند، طی سالهای ۱۹۸۶ و ۱۹۸۷ نرخ بهره را از ۵ درصد به ۲٫۵ درصد کاهش دادند. همزمان شرکتهای بزرگ مستقیماً از بازار سرمایه پول میگرفتند و بانکها به وامدهی در املاک و معاملات دارایی روی آوردند. با سرازیرشدن وامهای ارزان، قیمت زمین بالا رفت، ارزش وثیقهها افزایش یافت و این چرخه امکان وامگیری بیشتر و خرید بیشتر را فراهم کرد.
ترکیدن حباب و دهههای ازدسترفته
بانک مرکزی از سال ۱۹۸۹ افزایش نرخ بهره را آغاز کرد و دوران وامهای ارزان رو به پایان رفت. با افت قیمت ملک، مبلغ وامهای دوره گرانی کاهش نیافت، ارزش وثیقهها پایین آمد اما بدهیها باقی ماندند. شرکتهای بدهکار سرمایهگذاری تازه را عقب انداختند و درآمد را صرف بازپرداخت وام کردند؛ وضعیتی که رکود ترازنامهای نامیده میشود.
مدیران بانکها وام مشتریان ضعیف را تمدید میکردند تا شناسایی زیان عقب بیفتد و شرکتهای وابسته به وام که بدون حمایت مداوم نمیتوانستند دوام بیاورند، با عنوان «شرکتهای زامبی» به فعالیت ادامه دادند. در سال ۱۹۹۷ فروپاشی بانک هوکایدو تاکوشوکو و شرکت اوراق بهادار یامایچی نشان داد بحران حل نشده است و سال بعد مؤسسات مالی بزرگ دیگری نیز از پا درآمدند.
بانک مرکزی ژاپن در سال ۱۹۹۹ نرخ بهره کوتاهمدت را عملا به صفر رساند و دولت بودجه قابلتوجهی به پروژههای عمرانی و برنامههای محرک اختصاص داد، اما اقتصاد هرگز به شتاب پیشین بازنگشت. کاهش جمعیت شاغل از اوج دهه ۱۹۹۰، تورم بسیار پایین و دورههایی از کاهش قیمتها، و ظهور رقبای آسیایی از جمله سامسونگ و الجی کره جنوبی، تولید تراشه در تایوان و گسترش صنعتی چین، بازگشت به رشد پرشتاب گذشته را ناممکن کرد. در همین دوره بسیاری از شرکتهای ژاپنی در مواد پیشرفته، قطعات تخصصی، ماشینآلات دقیق و تجهیزات تولید نیمهرسانا جایگاه مهمی به دست آوردند و کارخانههای بیشتری بیرون از کشور ساختند.
منبع: www.asriran.com

هجوم سرمایهگذاران خرد به سهام آنتروپیک در روز عرضه اولیه













