جامعه تاب‌آور امکان تبدیل رنج به آسیب پایدار را کاهش می‌دهد

به گزارش ایسنا، صمد رحمتی اظهار کرد: از دیدگاه روان‌شناسی معاصر، تقلیل تاب‌آوری به یک ویژگی ثابت شخصیتی، تصویری ناقص از این مفهوم ارائه می‌دهد.

وی افزود ممکن است برخی افراد به دلیل تجربه‌های قبلی، مهارت‌های حل مسئله، انعطاف‌پذیری شناختی یا توانایی تنظیم هیجان، در مواجهه با دشواری‌ها از منابع فردی بیشتری برخوردار باشند، اما هیچ فردی، صرف‌نظر از میزان توانمندی روان‌شناختی خود، در برابر همه بحران‌ها و در تمام شرایط مقاوم نیست.

تاب‌آوری؛ فرایندی پویا از تعامل سه سطح

رحمتی بیان کرد تاب‌آوری را بهتر است یک فرایند پویا بدانیم که از تعامل سه سطح منابع فردی، روابط بین‌فردی و ساختارهای اجتماعی شکل می‌گیرد.

این دکترای روان‌شناسی ادامه داد در سطح فردی، عواملی مانند مهارت مقابله با استرس، خودکارآمدی، انعطاف‌پذیری و توانایی درخواست کمک اهمیت دارند. در سطح بین‌فردی، حمایت خانواده، دوستان و شبکه‌های همیاری می‌تواند نقش محافظتی داشته باشد. در سطح اجتماعی نیز امنیت، دسترسی به خدمات درمانی، حمایت اقتصادی، اعتماد عمومی، عملکرد نهادها و برخورداری از اطلاعات معتبر، در ظرفیت افراد برای مقابله با بحران مؤثر هستند.

تفاوت پیامدهای روانی و هشدار درباره مسئولیت اجتماعی

عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان افزود اگر دو خانواده را در شرایط مشابه جنگ یا بحران اقتصادی در نظر بگیریم، هر دو ممکن است از نظر مهارت‌های روان‌شناختی توانمند باشند، اما خانواده‌ای که به سرپناه امن، منابع مالی حداقلی، شبکه حمایتی، خدمات درمانی و اطلاعات قابل‌اعتماد دسترسی دارد، معمولا امکانات بیشتری برای مدیریت بحران در اختیار خواهد داشت. بنابراین، تفاوت در پیامدهای روانی را نمی‌توان صرفا به تفاوت شخصیت افراد نسبت داد.

وی اضافه کرد باید مراقب بود که مفهوم تاب‌آوری به ابزاری برای انتقال مسئولیت مشکلات اجتماعی به خود افراد تبدیل نشود. اگر از شهروندان بخواهیم در برابر ناامنی، فقر، فقدان خدمات یا فشارهای مزمن مقاوم باشند، اما در جهت کاهش عوامل آسیب‌زا اقدامی نکنیم، در واقع از تاب‌آوری به‌عنوان جایگزینی برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی استفاده کرده‌ایم.

تقویت تاب‌آوری جمعی و نقش همبستگی

رحمتی تصریح کرد در سطح سیاست‌گذاری، تقویت تاب‌آوری جمعی مستلزم ایجاد شبکه‌های حمایتی محلی، دسترسی به خدمات سلامت روان، حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر، آموزش مهارت‌های مقابله با بحران و فراهم‌کردن امکان مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با زندگی خود است.

وی ادامه داد رسانه‌ها می‌توانند با ارائه اطلاعات دقیق، پرهیز از انتشار اخبار تأییدنشده و توجه به پیامدهای روانی پوشش خبری، در کاهش آشفتگی و تقویت اعتماد اجتماعی نقش ایفا کنند.

این دکترای روان‌شناسی تربیتی اظهار کرد در شرایط جنگ و بحران‌های اجتماعی، همبستگی صرفا یک ارزش اخلاقی نیست، بلکه می‌تواند منبعی عملی برای مقابله با فشار روانی باشد. وقتی افراد احساس می‌کنند تنها نیستند، دیگران رنجشان را می‌بینند و در صورت نیاز امکان دریافت کمک دارند، ظرفیت بیشتری برای مواجهه با دشواری‌ها پیدا می‌کنند.

عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد تاب‌آوری هم بُعد فردی دارد و هم بُعد اجتماعی، اما این دو هم‌وزن و مستقل از یکدیگر نیستند. مهارت‌های فردی در محیط حمایتی بهتر عمل می‌کنند و حمایت اجتماعی نیز بدون برخورداری از ظرفیت‌های فردی و روابط انسانی مؤثر، ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد.

رحمتی خاطرنشان کرد: «جامعه تاب‌آور، جامعه‌ای نیست که شهروندانش بیشتر رنج را تحمل کنند، بلکه جامعه‌ای است که امکان کمتری برای تبدیل‌شدن رنج به آسیب پایدار فراهم می‌کند.»