توسعه کتابخانههای عمومی ایلام با رویکرد عدالت فرهنگی
سرپرست اداره کل کتابخانههای عمومی ایلام در نشست خبری روز سهشنبه ۲۶ آبان از فعالیت ۵۸ کتابخانه عمومی در استان خبر داد و توسعه دسترسی عادلانه و خدمات خانوادهمحور را اولویت این مجموعه اعلام کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، مهدی رجبی، سرپرست اداره کل امور کتابخانههای عمومی استان ایلام، روز سهشنبه ۲۶ آبان در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: «در حال حاضر ۵۸ باب کتابخانه عمومی در سطح استان فعالیت دارند و خدمات خود را به گروههای مختلف سنی ارائه میکنند.»
وی با بیان اینکه توسعه دسترسی عادلانه به خدمات کتابخانهای از اولویتهای این مجموعه است، به گزارش ایسنا گفت دو دستگاه کتابخانه سیار برای پوشش مناطق روستایی، عشایری و مناطقی که امکان احداث کتابخانه ثابت در آنها وجود ندارد، در نظر گرفته شده است.
رجبی ادامه داد این کتابخانهها بر اساس برنامهریزی و در ایستگاههای مشخص به مناطق هدف مراجعه میکنند و علاوه بر امانت کتاب و عضویت، برنامههایی همچون کتابخوانی و قصهگویی را اجرا میکنند؛ همچنین برای سالمندان و افرادی که امکان مراجعه حضوری ندارند، خدمات رساندن کتاب به منازل پیشبینی شده است.
وی با اشاره به فعالیت کتابخانههای مشارکتی بیان کرد در حال حاضر ۶ کتابخانه مشارکتی با همکاری دستگاههای مختلف فعال است که ۳ مورد آن با جمعیت هلالاحمر و تعدادی نیز با همکاری ادارهکل زندانها و پدافند هوایی شکل گرفتهاند و نهاد کتابخانههای عمومی کشور نیز در تأمین منابع و تجهیزات مورد نیاز این مراکز مشارکت دارد. وی با تأکید بر اهمیت کتابخانههای مستقر در مراکز اصلاحی و تربیتی گفت این کتابخانهها میتوانند در افزایش آگاهی، ایجاد سرگرمی سازنده و آمادهسازی زندانیان برای بازگشت مؤثرتر به جامعه نقش داشته باشند.
توسعه بر اساس نیازسنجی و رویکرد خانوادهمحور
رجبی با اشاره به فعالیت ۱۴ کتابخانه روستایی در استان اظهار کرد جانمایی کتابخانهها بر اساس سند آمایش سرزمینی نهاد کتابخانههای عمومی کشور و با توجه به جمعیت و نیاز مناطق انجام میشود و در مناطق شهری نیز همین رویکرد مورد توجه قرار دارد.
وی توضیح داد احداث کتابخانه بهتنهایی نمیتواند معیار توسعه خدمات کتابخانهای باشد، بلکه باید پیش از هر اقدامی، جمعیت خدمتگیر، موقعیت جغرافیایی و نیاز واقعی منطقه بررسی شود. در کنار توسعه فضاهای جدید، بهسازی، بازسازی، مرمت و نوسازی تجهیزات کتابخانههای موجود نیز اهمیت دارد.
وی با بیان اینکه کتابخانهها دیگر صرفاً محل امانت و بازگشت کتاب یا سالن مطالعه نیستند، خاطرنشان کرد رویکرد امروز، تبدیل کتابخانهها به محیطهایی زنده و پویاست که بتوانند خانوادهها، کودکان و گروههای مختلف اجتماعی را جذب کنند. به گفته وی تحقق این هدف به مکانیابی مناسب، تجهیزات روزآمد، منابع متناسب با نیاز مخاطبان، فضای جذاب و ارتباط مؤثر کتابداران با مراجعهکنندگان نیاز دارد و فعالیتهای تعاملی و خانوادهمحور میتواند زمینه حضور بیشتر مردم را فراهم کند.
سرانه مطالعه و عضویت فعال
رجبی با اشاره به آمارهای متفاوت درباره سرانه مطالعه در کشور خاطرنشان کرد نمیتوان سرانه مطالعه را صرفاً بر اساس میزان امانت کتاب در کتابخانههای عمومی یا مطالعه منابع چاپی ارزیابی کرد، چراکه امروزه مطالعه کتابهای الکترونیکی و استفاده مفید از محتوای فضای مجازی نیز بخشی از رفتار مطالعاتی جامعه را تشکیل میدهد. بنابراین ارائه آمارهایی مانند ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ دقیقه مطالعه در روز، بدون انجام پژوهش معتبر و برخورداری از روش علمی مشخص، نمیتواند مبنای مناسبی برای برنامهریزی و تصمیمگیری باشد.
وی تصریح کرد در این مسیر باید جامعه آماری، شیوه نمونهگیری، پرسشنامه و روش گردآوری اطلاعات بهدرستی طراحی شود تا نتایج حاصل، تصویری واقعی از وضعیت مطالعه در استان ارائه دهد. وی با تأکید بر اینکه آمار امانت کتاب بهتنهایی شاخص کافی برای سنجش میزان مطالعه نیست، گفت اتکا به شاخصهای محدود و صرفاً کمی ممکن است به سیاستگذاری نادرست منجر شود و لازم است کیفیت برنامهها، میزان مشارکت واقعی مخاطبان و بازخوردهای فرهنگی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به وضعیت عضویت خاطرنشان کرد در حال حاضر بیش از ۲۴ هزار عضو فعال در کتابخانههای عمومی ایلام حضور دارند و بیش از نیمی از این اعضا را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند. وی با بیان اینکه خانوادهها نقش مهمی در شکلگیری عادت مطالعه در فرزندان دارند، افزود کتابخانه و خانواده دو نهاد اثرگذار در رشد فرهنگی کودکان هستند و والدین میتوانند با اختصاص روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به مطالعه در خانه، الگویی عملی برای فرزندان باشند. همچنین محدود کردن مطالعه کودکان به کتابهای درسی کافی نیست و آشنایی آنان با موضوعات متنوع، زمینه تقویت خلاقیت، قدرت تحلیل و تفکر را فراهم میکند.
وی با اشاره به تنوع موضوعی منابع گفت منابع در ۱۰ رده موضوعی طبقهبندی شدهاند و در برخی حوزهها با توجه به میزان تقاضا، نیاز به تأمین و تقویت منابع وجود دارد و نیازسنجی و توزیع متوازن کتابها باید با جدیت دنبال شود. وی از مردم و علاقهمندان به کتاب دعوت کرد با اهدای کتاب به کتابخانههای عمومی در غنیسازی منابع مشارکت کنند و افزود هدفگذاری مجموعه، افزایش دسترسی مردم به منابع مطالعاتی و ارتقای ظرفیت کتابخانهها متناسب با جمعیت استان است. وی درباره هزینه عضویت نیز بیان کرد بالاترین حق عضویت سالانه مربوط به کتابخانه مرکزی استان و حدود ۳۰۰ هزار تومان است و برای دهکهای پایین درآمدی و خانوادههای تحت پوشش نهادهای حمایتی از جمله بهزیستی و کمیته امداد تخفیفهای کامل یا نیمبها در نظر گرفته شده است.
خدمات دیجیتال و خدمات گروههای خاص
وی با اشاره به ظرفیت سامانههای الکترونیکی نهاد کتابخانههای عمومی کشور اظهار کرد سامانه «سامان» امکان جستوجوی کتاب در کتابخانههای کشور را فراهم کرده است و علاقهمندان میتوانند از طریق آن، محل موجود بودن کتاب موردنظر خود را بررسی و برای دریافت آن اقدام کنند.
رجبی از راهاندازی سامانه «همخوان» خبر داد و گفت کاربران در این سامانه میتوانند کلیپهای معرفی کتاب و فایلهای صوتی خود را بارگذاری کنند و بخش سیرهای مطالعاتی نیز با توجه به موضوع انتخابی مخاطب، مجموعهای از کتابهای پیشنهادی را برای مطالعه معرفی میکند. وی افزود معرفی کتابخانهها از طریق اطلسهای جغرافیایی نیز در این سامانه پیشبینی شده است و علاقهمندان میتوانند با مشارکت در تولید و انتشار محتوای کتابمحور، به گسترش جریان معرفی کتاب در سطح کشور کمک کنند.
وی با اشاره به خدمات ویژه برای گروههای مختلف اجتماعی اظهار کرد سالمندان، زندانیان، نوسوادان و کمسوادان، ناشنوایان، نابینایان و کمبینایان از جمله گروههایی هستند که خدمات متناسب با نیازهای آنان ارائه میشود. وی با اشاره به امکانات بخش نابینایان و کمبینایان افزود در این بخش، تجهیزات و نرمافزارهای تخصصی برای تولید فایلهای صوتی، تبدیل و دسترسی به محتوای متنی و استفاده مستقل از منابع اطلاعاتی فراهم شده است. وی با تأکید بر ضرورت توانمندسازی افراد دارای آسیب بینایی گفت فراهم کردن امکانات تخصصی در کنار حمایت خانواده و آموزش مناسب میتواند از انزوای اجتماعی این افراد جلوگیری کند و زمینه حضور فعالتر آنان را در عرصههای مختلف علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم آورد.
پروژههای عمرانی، اعتبار و سهم شهرداریها
رجبی با تشریح وضعیت طرحهای عمرانی اظهار کرد پروژه کتابخانه روستایی حاضرمیل در شهرستان دهلران و کتابخانه امام سجاد(ع) در صالحآباد، دارای مجوز ماده ۲۳ هستند و پیشرفت فیزیکی هر دو پروژه حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد است، البته بخشی از مشکلات این پروژهها به مطالبات پیمانکاران و روند پرداخت اعتبارات مربوط میشود. ادارهکل راه و شهرسازی بهعنوان مجری طرحها و مجموعه کتابخانههای عمومی بهعنوان بهرهبردار همکاری دارند و پیگیریها برای رفع موانع و تکمیل پروژهها ادامه دارد.
وی از اخذ مجوز ماده ۲۳ برای احداث دومین کتابخانه شهر آبدانان خبر داد و گفت پس از تکمیل مراحل اداری و فراهم شدن مقدمات اجرایی، عملیات احداث آغاز خواهد شد. همچنین احداث کتابخانه در روستای زیرتنگ بیجنوند شهرستان چرداول در حال گذراندن مراحل اولیه است.
وی با اشاره به برنامههای توسعه کتابخانه مرکزی ایلام گفت این مجموعه در حال حاضر در مرحله پژوهش و طراحی قرار دارد و بیش از ۵۰ خدمت برای آن تعریف شده است، با این حال معماری و ظرفیت فضای موجود پاسخگوی همه این خدمات نیست و توسعه و بازطراحی فضاها باید بر اساس نیازهای جدید انجام شود. وی یادآوری کرد تبدیل سالن آمفیتئاتر کتابخانه مرکزی به فضای سینمایی برای استفاده عموم مردم و همچنین تبدیل مخزن بسته و طبقاتی بلااستفاده به فضایی برای خلاقیت و پرورش نوجوانان از جمله طرحهای پیشبینیشده است.
وی با اشاره به ایده طراحی فضایی با محوریت کشتی برای بخش نوجوانان اظهار کرد طرحهای اولیه و توجیهی این برنامهها در حال آمادهسازی است و برای تحقق آنها باید ضرورت، کارکرد و آثار فرهنگی پروژهها بهروشنی تبیین شود تا امکان جذب اعتبارات و حمایتهای لازم فراهم شود. وی همچنین از ظرفیت خیران برای توسعه فضاهای کتابخانهای یاد کرد و گفت استفاده از مشارکت خیران و ظرفیتهای مردمی نیز در برنامهریزیها مورد توجه قرار دارد.
وی با اشاره به اعتبارات مصوب اظهار کرد سازمان مدیریت و برنامهریزی استان برای اجرای طرحهایی در مرکز استان و شهرستانها اعتبارات مناسبی پیشبینی کرده است، اما باید میان اعتبار مصوب و اعتبار تخصیصیافته تفاوت قائل شد، چراکه اجرای پروژهها به تخصیص و تأمین واقعی منابع مالی وابسته است. وی از پیشبینی حدود ۱۰ میلیارد تومان اعتبار برای راهاندازی پنلهای خورشیدی در کتابخانهها خبر داد و گفت اجرای این طرح میتواند در کاهش هزینههای برق و هزینههای مرتبط با مصرف انرژی، بهویژه در فصل تابستان و مناطق گرم استان، مؤثر باشد، البته تحقق آن به تخصیص اعتبار بستگی دارد.
وی با اشاره به برنامه توسعه ناوگان کتابخانههای سیار اظهار کرد کتابخانه سیار شهر ایلام که با مشارکت سپاه حضرت امیرالمؤمنین(ع) استان راهاندازی شده بود، مدتی به دلیل شرایط خاص و حوادث جنگ رمضان از فعالیت بازماند، اما اکنون احیا و مناسبسازی شده و قرار است در روزهای آینده خدمات خود را از سر بگیرد. همچنین یک دستگاه کامیونت فورس برای شهرستان چرداول تجهیز شده که در انتظار تأمین نیروی انسانی است و یک دستگاه کامیونت دیگر برای شهرستان هلیلان در اختیار مجموعه قرار دارد که آمادهسازی کابین و تجهیزات آن باید انجام شود. وی ادامه داد یک دستگاه کامیون فورس با تجهیزات کامل نیز از محل اعتبارات ملی نهاد به شهرستان آبدانان اختصاص یافته است که در صورت تحویل خودرو، برنامه افتتاح و آغاز فعالیت آن در ایام هفته کتاب پیشبینی شده است.
وی با اشاره به سهم نیمدرصدی شهرداریها از درآمدهایشان برای کتابخانههای عمومی گفت بر اساس قانون، شهرداریها مکلفاند نیمدرصد از درآمدهای خود را به کتابخانههای عمومی اختصاص دهند و این منابع در تأمین هزینههای جاری و استمرار فعالیت کتابخانهها نقش مهمی دارد. وی با بیان اینکه میزان همکاری شهرداریها متفاوت است، افزود برخی شهرداریها بهموقع به تعهدات خود عمل میکنند که شایسته قدردانی است و در مقابل، برخی نیز به دلایل مختلف از جمله محدودیتهای درآمدی، در پرداخت این سهم با مشکل مواجهاند.
وی ادامه داد اگرچه سازوکار قانونی برای وصول این سهم پیشبینی شده است، ترجیح مجموعه، پیگیری موضوع از مسیر تعامل و همکاری با شهرداریهاست، چراکه کتاب و کتابخوانی بخشی از مسئولیت فرهنگی مدیریت شهری محسوب میشود. وی با اشاره به نقش شهرداریها در توسعه زیرساختهای فرهنگی گفت شهرداریها در کنار وظایف عمرانی و خدمات شهری، میتوانند با حمایت از کتابخانهها و توسعه فضاهای کتابمحور، در ارتقای فرهنگ مطالعه و دسترسی شهروندان به خدمات فرهنگی نقشآفرینی کنند. وی با اشاره به محدود بودن منابع درآمدی اظهار کرد بخش مهمی از منابع این مجموعه از محل اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای برای تأمین و تجهیز کتابخانهها و بخش دیگری از محل حق عضویت اعضا تأمین میشود، در حالی که بسیاری از اعضا، بهویژه خانوادههای تحت پوشش نهادهای حمایتی، از تخفیفهای کامل یا نیمبها برخوردارند.
منبع: www.isna.ir

کتاب را میشناسیم، اما نمیخوانیم!






