۲۸ آبان ۱۴۰۵، پنجشنبه تبریز ۴°
دلار۲۶۶٬۳۳۰ تومان • ٪۰٫۰۰یورو۲۹۲٬۵۸۰ تومان • ٪۰٫۰۰درهم۷۲٬۵۶۶ تومان • ٪۰٫۰۰لیر۵٬۲۷۰ تومان • ٪۰٫۰۰پوند۳۵۰٬۱۵۰ تومان • ٪۰٫۰۰طلای ۱۸ عیار۲۴٬۴۵۹٬۶۰۰ تومان • ٪۰٫۰۰
تبریز فوری
خبر فوری

تهران در معادله قدرت‌های بزرگ و جایگاه ایران

در تحلیلی درباره تحولات نظام بین‌الملل، جایگاه ایران در چارچوب تلاش آمریکا برای ترسیم خطوط جدید تفاهم میان قدرت‌های بزرگ بررسی شده است.

· ۵ دقیقه مطالعه
تهران در معادله قدرت‌های بزرگ و جایگاه ایران
تصویر مرتبط با موضوع خبر

به گزارش تبریز فوری به نقل از دنیای اقتصاد، نشست سه‌جانبه را باید در متن تحولات ساختاری نظام بین‌الملل و تلاش آمریکا برای بازتعریف مناسبات خود با دو قدرت رقیب تحلیل کرد. به گزارش دنیای اقتصاد، اهمیت این نشست صرفاً به موضوعات دوجانبه یا مدیریت اختلافات واشنگتن با مسکو و پکن محدود نمی‌شود؛ بلکه مساله مهم‌تر، تلاش احتمالی آمریکا برای ترسیم خطوط جدید تفاهم میان قدرت‌های بزرگ درباره کانون‌های منازعه در نظام بین‌الملل است. در این چارچوب، ایران می‌تواند یکی از موضوعات مهم رایزنی باشد؛ به‌ویژه آنکه دولت ترامپ می‌کوشد از یک‌سو هزینه‌های اقتصادی و راهبردی همکاری چین با تهران را افزایش دهد و از سوی دیگر، مسکو را به محدودسازی همکاری‌های نظامی و امنیتی با ایران ترغیب کند. با این حال، باید میان تمایل واشنگتن به شکل‌دهی چنین تفاهمی و امکان تحقق آن تمایز قائل شد. آمریکا ممکن است خواهان تبدیل ایران به موضوع تفاهم با روسیه و چین باشد، اما این به معنای برخورداری از قدرت لازم برای تحمیل چنین معادله‌ای نیست.

ایران در محاسبات چین و روسیه

مساله ایران برای پکن و مسکو صرفا یک پرونده منطقه‌ای نیست؛ بلکه با محاسبات کلان آنها درباره توزیع قدرت در نظام بین‌الملل ارتباط دارد. چین از منظر امنیت انرژی، دسترسی به منابع متنوع نفتی، کریدورهای تجاری و اتصال ژئوپلیتیک به غرب آسیا به ایران نگاه می‌کند. ایران برای پکن همچنین بخشی از معادله موازنه‌سازی در برابر نظم اقتصادی و امنیتی تحت رهبری آمریکاست. البته چین یک قدرت عمل‌گراست و حاضر نیست به‌سادگی منافع گسترده اقتصادی خود با آمریکا و اروپا را قربانی مناسباتش با تهران کند. بنابراین، پکن ممکن است در مقاطعی سطح همکاری‌های اقتصادی با ایران را تعدیل کند، اما پذیرش راهبرد انزوای کامل ایران، الزاما با منافع بلندمدت این کشور سازگار نیست.

محاسبات روسیه نیز از زاویه دیگری اهمیت دارد. ایران برای مسکو یک شریک ژئوپلیتیک در محیط پیرامونی، بازیگری موثر در معادلات قفقاز و آسیای مرکزی و حلقه‌ای مهم در کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب است. همکاری‌های نظامی، امنیتی و اطلاعاتی دو کشور نیز در چارچوب موازنه‌سازی در برابر نفوذ غرب اهمیت پیدا می‌کند. با این‌حال، روسیه نیز متحد متعهد ایران به معنای کلاسیک نیست و همواره منافع مستقل خود را دنبال کرده است. اگر مسکو در مذاکرات احتمالی با واشنگتن امتیازاتی در حوزه اوکراین، تحریم‌ها یا امنیت اروپا دریافت کند، ممکن است در برخی ابعاد همکاری با تهران تجدیدنظر کند. اما چنین احتمالی را نباید با امکان کنار گذاشتن کامل ایران یکسان دانست. برای روسیه، حذف ایران از معادلات اوراسیا می‌تواند به معنای واگذاری بخشی از ظرفیت ژئوپلیتیک خود به رقبای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای باشد.

سناریوی محتمل و هزینه همراهی با آمریکا

از این منظر، واشنگتن برای همراه‌کردن مسکو و پکن با سیاست مهار ایران باید هزینه قابل‌توجهی بپردازد. چین و روسیه نیز به‌خوبی می‌دانند که ایران برای آمریکا صرفا یک مساله امنیتی نیست، بلکه بخشی از معادله وسیع‌تر بازتوزیع قدرت در اوراسیاست. بنابراین، محتمل‌ترین سناریو نه شکل‌گیری یک ائتلاف سه‌جانبه علیه ایران، بلکه نوعی تفاهم محدود، موضوعی و مبتنی بر معامله است؛ تفاهمی که در آن هر یک از قدرت‌ها تلاش می‌کنند بدون واگذاری کامل منافع خود، از پرونده ایران به‌عنوان اهرمی در مذاکرات بزرگ‌تر استفاده کنند.

سیاست «نه جنگ و نه توافق»

در همین چارچوب، سیاست ترامپ برای حفظ وضعیت «نه جنگ و نه توافق» نیز قابل فهم است. این سیاست را می‌توان نوعی بازدارندگی فرسایشی دانست که در آن تهدید نظامی، فشار اقتصادی و محدودسازی فضای دیپلماتیک به‌صورت همزمان به کار گرفته می‌شوند تا ایران در شرایطی از نااطمینانی مستمر، به بازنگری در محاسبات راهبردی خود وادار شود. واشنگتن در این الگو می‌خواهد بدون پرداخت هزینه‌های سنگین یک جنگ منطقه‌ای، از مزایای فشار نظامی و اقتصادی بهره‌مند شود. بااین‌حال، این راهبرد با یک تناقض ساختاری روبه‌روست: فشار مستمر الزاما به تسلیم طرف مقابل منجر نمی‌شود؛ گاهی به بازتولید انگیزه‌های مقاومت، تقویت محاسبات امنیتی و محدودشدن امکان مصالحه می‌انجامد. به بیان دیگر، حفظ سایه جنگ در کنار فشار اقتصادی، اگر فاقد یک افق سیاسی روشن باشد، می‌تواند از ابزار چانه‌زنی به عامل تولید بحران تبدیل شود.

قدرت چانه‌زنی ایران و دیپلماسی ابتکارمحور

پاسخ مثبت است، اما مشروط. شکست احتمالی تلاش آمریکا برای ایجاد اجماع میان قدرت‌های بزرگ، می‌تواند فضای مانور دیپلماتیک ایران را افزایش دهد؛ ولی صرف تداوم خرید نفت از سوی چین یا استمرار همکاری‌های امنیتی با روسیه، به‌خودی‌خود قدرت چانه‌زنی ایجاد نمی‌کند. قدرت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که ایران بتواند منافع خود را با منافع بلندمدت این دو کشور پیوند بزند و هزینه کنارگذاشتن تهران را برای آنها افزایش دهد.

در این میان، مهم‌ترین مساله برای سیاست خارجی ایران، جلوگیری از تبدیل‌شدن به موضوع معامله قدرت‌های بزرگ است. تجربه تاریخی روابط بین‌الملل نشان می‌دهد که قدرت‌های بزرگ حتی بدون توافق رسمی درباره سرنوشت یک کشور، ممکن است درباره حدود منافع و خطوط قرمز یکدیگر به تفاهم برسند. بنابراین، اتکای انحصاری به حمایت روسیه و چین، به همان اندازه که می‌تواند فرصت‌آفرین باشد، بالقوه آسیب‌پذیر نیز هست. تهران باید روابط خود با این دو کشور را از سطح همکاری‌های سیاسی و مقطعی به مناسبات اقتصادی، فناورانه، زیرساختی و امنیتی پایدار ارتقا دهد؛ همزمان، تنوع‌بخشی به شرکای خارجی، تقویت مناسبات با همسایگان و قدرت‌های میانی و ارائه ابتکارهای مستقل برای امنیت منطقه‌ای را در دستور کار قرار دهد.

نکته بنیادی این است که ایران نباید صرفا در انتظار آن باشد که دیگران درباره منافعش تصمیم نگیرند؛ بلکه باید شرایطی ایجاد کند که تصمیم‌گیری درباره ایران بدون در نظر گرفتن منافع و ملاحظات تهران، پرهزینه و دشوار باشد. این مستلزم عبور از دیپلماسی واکنشی و حرکت به سمت دیپلماسی ابتکارمحور است؛ دیپلماسی‌ای که بتواند ایران را از یک متغیر در مذاکرات قدرت‌های بزرگ به بازیگری موثر در شکل‌دهی به معادلات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل کند.

منبع: donya-e-eqtesad.com

خبر بعدی

اختلال گسترده در سامانه‌های آمریکا؛ روبیو حمله سازمان‌یافته را رد کرد

بین‌الملل · ۴ دقیقه مطالعه

اخبار مرتبط

همه ›
بین‌الملل

شاهزاده هری: در صورت نیاز برای جنگ با روسیه به ارتش برمی‌گردم

شاهزاده هری بریتانیا در گفت‌وگو با روزنامه تلگراف که روز چهارشنبه منتشر شد، گفت در صورت نیاز برای جنگ با روسیه دوباره به ارتش ملحق می‌شود و تأکید کرد جهان درس‌های زیادی از اوکراین دارد.

۲۸ آبان ۱۴۰۵ ۰۰:۲۴۲ دقیقه مطالعه
بین‌الملل

رای قاضی فدرال آمریکا به نفع دانشجویان و خبرنگاران خارجی

یک قاضی فدرال در ماساچوست روز دوشنبه تلاش دولت ترامپ برای اعمال محدودیت زمانی بر ویزاهای دانشجویان بین‌المللی و خبرنگاران خارجی را باطل کرد. این حکم پس از شکایت اتحادیه‌های دانشگاهی و رسانه‌ای علیه وزارت امنیت داخلی در ماه اوت صادر شد.

۲۸ آبان ۱۴۰۵ ۰۰:۲۴۶ دقیقه مطالعه
بین‌الملل

بریتانیا شهریه دانشجویان اروپایی را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد

نخست‌وزیر بریتانیا اندی برنهام با کاهش قابل توجه شهریه دانشجویان اروپایی موافقت کرده است؛ توافقی با اتحادیه اروپا که قرار است اواخر هفته جاری در بروکسل امضا شود.

۲۸ آبان ۱۴۰۵ ۰۰:۲۴۲ دقیقه مطالعه

اخبار بیشتر