تغذیه پاییزی؛ اهمیت میوه‌ها در حفظ سلامت از منظر طب ایرانی

به گزارش ایرنا، با تغییر فصل و کاهش دما، شرایط محیطی و سبک زندگی افراد نیز دستخوش تغییر می‌شود و همین مسئله ضرورت توجه بیشتر به تغذیه، پوشش مناسب و مراقبت از سلامت جسم و روان را دوچندان می‌کند؛ انتخاب مواد غذایی متناسب با فصل نیز علاوه بر کمک به تنوع رژیم غذایی، فرصتی برای بهره‌مندی از محصولات تازه و بومی هر منطقه فراهم می‌کند.

دکتر محمد ستایش، متخصص طب سنتی ایرانی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان روز شنبه اظهار کرد: «از دیدگاه طب ایرانی، پاییز دارای مزاج سرد و خشک است و این ویژگی در مناطق کم‌بارشی مانند استان کرمان نمود بیشتری دارد.» وی افزود افرادی که مزاج سرد و خشک دارند، باید مراقبت بیشتری داشته باشند.

وی گفت با کوتاه شدن طول روز و کاهش تدریجی دما، تغییرات محیطی تنها به طبیعت محدود نمی‌شود، بلکه بر شرایط جسمی و روحی انسان نیز تأثیر می‌گذارد و همان‌گونه که پوشش متناسب با فصل انتخاب می‌شود، لازم است در تغذیه و سایر فعالیت‌های روزمره نیز این تناسب رعایت شود. به گفته وی، در طب ایرانی بر رعایت تدابیر حفظ سلامت متناسب با هر فصل تاکید شده است، زیرا برخی افراد در صورت بی‌توجهی به شرایط فصلی ممکن است بیشتر در معرض مشکلات گوارشی، ناراحتی‌های مفصلی و تغییرات خلقی قرار گیرند.

مصرف میوه‌های فصلی متناسب با اقلیم

ستایش با اشاره به اینکه امروزه به دلیل توسعه امکانات نگهداری و حمل‌ونقل، بسیاری از میوه‌ها در تمام طول سال در دسترس هستند، گفت توصیه می‌شود تا حد امکان میوه‌های متناسب با فصل و اقلیم محل زندگی مصرف شوند، زیرا این محصولات معمولا تازه‌تر و در دسترس‌تر هستند و تنوع غذایی مناسبی فراهم می‌کنند.

وی افزود میوه‌ها تنها یک ماده غذایی ساده نیستند و در انتخاب و میزان مصرف آنها باید به شرایط جسمی افراد توجه شود و هیچ میوه‌ای برای همه افراد و در هر شرایطی به یک اندازه مناسب نیست. به گفته وی، عواملی مانند سن، وضعیت گوارشی، بیماری‌های زمینه‌ای و میزان فعالیت بدنی در تعیین مقدار مصرف اهمیت دارد و بیماران مبتلا به دیابت باید در انتخاب و میزان مصرف میوه‌های شیرین و همچنین میوه‌های خشک و فرآورده‌های تهیه‌شده از آنها دقت بیشتری داشته باشند.

انار، خرمالو و مرکبات در پاییز

ستایش انار را یکی از میوه‌های شاخص و پرطرفدار فصل پاییز دانست و گفت این میوه از منظر طب ایرانی برای تقویت معده و کبد مفید دانسته شده و در منابع این طب به خواصی مانند کمک به رفع یبوست و بهبود وضعیت پوست نیز اشاره شده است. وی با اشاره به وجود آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات پلی‌فنولی در انار افزود این ترکیبات در محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو نقش دارند.

وی اظهار کرد انار در انواع ترش، ملس و شیرین مصرف می‌شود و در طب ایرانی برای هر یک ویژگی‌های مزاجی متفاوتی در نظر گرفته شده است؛ به‌گونه‌ای که انار ترش دارای مزاج سرد و خشک دانسته می‌شود و افراد سردمزاج یا کسانی که مشکلات گوارشی مرتبط با این شرایط دارند، باید در مصرف آن احتیاط کنند. وی ادامه داد انار شیرین از نظر مزاجی به سمت گرمی و اعتدال متمایل است، اما افراد مبتلا به دیابت باید با توجه به میزان قند دریافتی، در مصرف آن تعادل را رعایت کنند.

ستایش توصیه کرد انار به‌صورت کامل و همراه با دانه‌های آن مصرف شود تا بدن از فیبر موجود در دانه‌ها نیز بهره‌مند شود و در توصیه‌های طب ایرانی، مصرف آن یک تا ۲ ساعت پس از غذا مطرح شده است. وی درباره بخش‌های سفیدرنگ داخل انار نیز گفت پره‌های نازک و سفید داخل انار در طب ایرانی به‌عنوان مصلح این میوه شناخته می‌شوند و مصرف آنها همراه با دانه‌های انار توصیه شده است، به‌ویژه برای افرادی که از نظر گوارشی حساسیت‌هایی دارند.

وی درباره خرمالو گفت این میوه بهتر است کاملا رسیده مصرف شود، زیرا نوع نارس و گس آن به دلیل داشتن مقدار بیشتری تانن، خاصیت قابض دارد و ممکن است موجب تشدید یبوست شود. وی افزود خرمالوی رسیده برای افراد سالم، میوه‌ای خوش‌طعم و دارای ارزش غذایی است و در طب ایرانی نیز برای آن خواصی از جمله کمک به تقویت معده مطرح شده است، با این حال افراد مبتلا به دیابت به دلیل شیرینی این میوه باید در مقدار مصرف آن دقت کنند.

ستایش با اشاره به جایگاه مرکبات در سبد غذایی پاییز و زمستان اظهار کرد پرتقال، لیموترش و سایر مرکبات از منابع مناسب ویتامین سی به شمار می‌روند و تامین این ویتامین برای عملکرد طبیعی دستگاه ایمنی بدن اهمیت دارد. وی اضافه کرد افرادی که به رفلاکس معده یا برگشت اسید دچار هستند، ممکن است با مصرف زیاد مرکبات ترش، به‌ویژه لیموترش، با تشدید علائم مواجه شوند و بهتر است میزان مصرف را متناسب با وضعیت گوارشی خود تنظیم کنند.

شلغم و بِه در روزهای سرد

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با اشاره به جایگاه شلغم در تغذیه فصل سرما گفت شلغم از خوراکی‌های مورد توجه در طب ایرانی است و دارای مزاج گرم و تر دانسته می‌شود و در منابع طب سنتی برای آن خواصی مانند نرم‌کنندگی مجاری تنفسی و کمک به کاهش خشکی و تحریک گلو و سینه مطرح شده است. وی افزود بخارپز کردن شلغم یکی از روش‌های مناسب آماده‌سازی آن است و می‌توان از این سبزی در برنامه غذایی روزانه فصل پاییز و زمستان استفاده کرد.

ستایش درباره شربت شلغم نیز توضیح داد در برخی توصیه‌های طب سنتی، ترکیب آب شلغم و شکر به نسبت مساوی برای کمک به تسکین علائم سرماخوردگی مطرح شده است، البته این ترکیب به دلیل داشتن قند افزوده برای افراد مبتلا به دیابت مناسب نیست و نباید جایگزین درمان‌های پزشکی شود.

وی همچنین به خواص میوه بِه اشاره کرد و گفت این میوه حاوی فیبر، پکتین و ترکیبات فنولی است و از نظر تغذیه‌ای ارزش قابل توجهی دارد و به دلیل بافت نسبتا متراکم، برخی افراد مصرف پخته آن را راحت‌تر تحمل می‌کنند و می‌توانند از آن در تهیه خورش، مربا و دمنوش استفاده کنند. وی افزود در طب ایرانی، بوییدن میوه بِه نیز برای تقویت قلب و مغز توصیه شده است و به‌دانه از فرآورده‌های شناخته‌شده این میوه است که لعاب حاصل از قرار گرفتن آن در آب، به دلیل داشتن ترکیبات موسیلاژی می‌تواند برای نرم کردن گلو و تسکین تحریک ناشی از سرفه‌های خشک مورد استفاده قرار گیرد. وی تاکید کرد به‌دانه باید به‌صورت لعاب و بدون جویدن یا بلعیدن دانه‌ها مصرف شود.

تعادل در مصرف شیرینی و تغذیه متنوع

ستایش درباره تاثیر مصرف میوه‌های شیرین بر فشار خون گفت مصرف مکرر و بیش از اندازه قندها می‌تواند در درازمدت زمینه‌ساز اختلالات متابولیک از جمله مقاومت به انسولین شود و این مسئله با افزایش خطر ابتلا به دیابت، کبد چرب و بیماری‌های قلبی و عروقی ارتباط دارد. وی افزود افراد باید در مصرف مواد غذایی شیرین، از جمله میوه‌ها و به‌ویژه آبمیوه‌ها و فرآورده‌های شیرین‌شده، تعادل را رعایت کنند و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای نیز متناسب با شرایط خود برنامه غذایی داشته باشند.

وی با اشاره به تفاوت مزاج افراد در طب ایرانی اظهار کرد به‌عنوان نمونه، انار ترش در این طب دارای مزاج سرد و خشک و انار شیرین متمایل به گرمی و اعتدال دانسته می‌شود، بنابراین توصیه‌های تغذیه‌ای باید با توجه به وضعیت هر فرد مورد توجه قرار گیرد.

تغذیه مناسب در فصل پاییز به معنای محدود کردن رژیم غذایی به چند میوه و خوراکی خاص نیست، بلکه تنوع، تعادل و استفاده از مواد غذایی تازه و سالم باید در اولویت قرار گیرد. بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت، یک الگوی غذایی سالم باید بر چهار اصل کفایت، تعادل، اعتدال و تنوع استوار باشد و مصرف میوه‌ها و سبزی‌های متنوع، غلات کامل، حبوبات و سایر مواد غذایی مغذی، در کنار محدود کردن نمک، قندهای آزاد و غذاهای پرچرب و فراوری‌شده، از اصول مهم حفظ سلامت است.

همچنین مصرف میوه کامل به جای آبمیوه‌های صنعتی و شیرین‌شده، توجه به میزان قند دریافتی و انتخاب روش‌های پخت سالم مانند بخارپز کردن، از اقداماتی است که می‌تواند کیفیت تغذیه روزانه را بهبود بخشد. در مجموع، با توجه به شرایط اقلیمی استان کرمان و کاهش دما در فصل‌های پاییز و زمستان، استفاده از محصولات تازه و متناسب با فصل، رعایت تنوع غذایی و پرهیز از مصرف افراطی خوراکی‌ها می‌تواند به حفظ سلامت و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند، هرچند توصیه‌های طب ایرانی درباره مزاج مواد غذایی باید در کنار دانش پزشکی روز و با توجه به شرایط اختصاصی هر فرد مورد توجه قرار گیرد.