تشدید خشکسالی در ایران از دهه ۸۰؛ افزایش ۲.۵ درجهای دما
رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در وبینار «خشکسالی و تغییر اقلیم؛ بحران در ایران پایان مییابد؟» از افزایش ۲ تا ۲.۵ درجهای دمای ایران طی حدود پنج دهه و ادامهدار بودن روند خشکی از دهه ۸۰ خبر داد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، میانگین دمای ثبتشده در ایستگاههای هواشناسی کشور در مقایسه با حدود پنج دهه گذشته حدود ۲ تا ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته و روند خشکی در ایران از دهه ۸۰ به بعد ادامهدار بوده است. دکتر احد وظیفه، رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در وبینار «خشکسالی و تغییر اقلیم؛ بحران در ایران پایان مییابد؟» با اشاره به روند افزایش دمای زمین و پیامدهای آن برای ایران این مطالب را بیان کرد.
وی با تاکید بر اینکه کره زمین از دوران پیشا صنعتی تاکنون بهویژه در دهههای اخیر روند گرمایشی قابل توجهی را تجربه کرده و ایران نیز از این روند مستثنا نیست، افزود میانگین دمای کره زمین در سال اخیر حدود ۱.۴۳ درجه سانتیگراد نسبت به دوره پیشاصنعتی افزایش داشته و در مناطق خشکی میزان افزایش دما بهمراتب بیشتر بوده است.
افزایش دما و برهم خوردن تعادل انرژی زمین
به گزارش ایسنا، وی با اشاره به گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی اظهار کرد بر اساس بررسیهای انجامشده، ۱۱ سال اخیر در زمره گرمترین سالهای ثبتشده در تاریخ زمین قرار داشتهاند. همچنین سازمان جهانی هواشناسی در گزارش اخیر خود برای سال ۲۰۲۵ شاخص جدیدی با عنوان «عدم تعادل انرژی زمین» را مطرح کرده است.
وی توضیح داد در شرایط طبیعی میزان انرژی دریافتی زمین از خورشید با انرژیای که زمین به فضا بازتاب یا منتشر میکند تقریبا در تعادل قرار دارد اما افزایش غلظت گازهای گلخانهای در جو موجب برهم خوردن این توازن شده و بخشی از انرژیای که باید از سامانه زمین خارج شود در آن به دام میافتد. بیش از ۹۰ درصد انرژی اضافی ناشی از این عدم تعادل در اقیانوسها جذب میشود که پیامدهای گستردهای برای سامانه اقلیمی زمین و شرایط زیستی به همراه دارد.
وی با تاکید بر اینکه افزایش دما چرخه آب را در جو زمین دستخوش تغییر میکند، گفت بر اساس رابطه شناختهشده کلازیوس ـ کلاپیرون به ازای هر یک درجه افزایش دما ظرفیت نگهداری رطوبت در جو حدود ۷ درصد افزایش پیدا میکند. اگر افزایش حدود ۲ درجهای دمای کشور را در نظر بگیریم ظرفیت تبخیر بالقوه نیز حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد افزایش مییابد که به معنای فشار بیشتر بر منابع آب سطحی و زیرزمینی و افزایش میزان تبخیر از دریاچهها و رودخانهها است.
تغییر رژیم بارش و کاهش منابع آب
تغییر اقلیم علاوه بر افزایش دما رژیم بارش را نیز تغییر میدهد و یکی از مهمترین اثرات آن جابهجایی مسیر سامانههای بارشی و طوفانهایی است که وارد منطقه میشوند. ایران بهطور طبیعی کشوری کمبارش است و میانگین بارش آن حدود یکسوم تا یکچهارم میانگین بارش جهانی است بنابراین جابهجایی حتی چند سامانه بارشی موثر میتواند تاثیر قابل توجهی بر مجموع بارش سالانه داشته باشد.
وظیفه با اشاره به بارندگیهای اخیر خاطر نشان کرد در هفته گذشته حدود ۱۷ میلیمتر بارندگی در سطح کشور ثبت شد که اگر در مساحت ایران ضرب شود معادل حدود ۲۸ میلیارد مترمکعب آب خواهد بود. بخشی از این آب در ماههای بعد تبخیر میشود اما حجم قابل توجهی از آن میتواند وارد حوزههای آبریز شود و تا حدودی به تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک کند.
وی با اشاره به تاثیر پدیدههای دورپیوندی تصریح کرد سامانههای جوی که بر بارش کشور تاثیر میگذارند از مجموعه پیچیدهای از عوامل فیزیکی و اقلیمی تاثیر میپذیرند. پدیده النینو نیز امسال از شدت قابل توجهی برخوردار بوده و در برخی مناطق ناهنجاری دمایی قابل ملاحظهای ایجاد کرده است؛ در بخشهایی از منطقه دما حدود ۳ تا ۳.۷ درجه سانتیگراد بالاتر از شرایط نرمال گزارش شده که به افزایش تقاضای آب، تبخیر و تعرق و فشار بیشتر بر منابع آبی منجر میشود.
وی درباره فیزیک سامانههای بارشی گفت سامانههای چرخندی که ایران را تحت تاثیر قرار میدهند عمدتا از منطقه مدیترانه وارد میشوند و تعامل آنها با رشتهکوه زاگرس بهویژه در فصل سرد سال نقش مهمی در تامین بارش کشور دارد. گرمایش زمین موجب تغییر در موقعیت و الگوی جتاستریمها یا جریانهای سریع و قدرتمند جوی شده که نقش مهمی در هدایت سامانههای بارشی از غرب به شرق دارند. زمانی که مسیر جتاستریم بیش از اندازه به سمت شمال جابهجا میشود شرایط بارشی در شرق مدیترانه و مناطق مرتبط میتواند نامطلوبتر شود.
وی با اشاره به روند افزایش دمای ثبتشده در ایستگاههای هواشناسی گفت دمای کشور در هر دهه حدود ۰.۴ تا ۰.۴۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته است. اگر دمای بیشینه و کمینه بهصورت جداگانه بررسی شود مشخص میشود دمای کمینه با سرعت بیشتری افزایش یافته است؛ به عبارت دیگر شبهای کشور گرمتر شدهاند و تعداد شبهایی که دما به محدوده یخبندان میرسد کاهش یافته است.
وی اظهار کرد در کنار افزایش دما بارش کشور نیز روند کاهشی داشته و میزان کاهش بارش حدود ۰.۸ میلیمتر در سال و نزدیک به یک میلیمتر در سال برآورد میشود. میانگین بارش کشور در حدود پنج دهه گذشته نزدیک به ۲۵۰ میلیمتر بوده اما اکنون به حدود ۲۱۰ تا ۲۲۰ میلیمتر رسیده است. میزان تبخیر بالقوه که در گذشته حدود ۱۱۰۰ میلیمتر بوده اکنون به حدود ۱۴۰۰ میلیمتر رسیده و حدود ۳۰۰ میلیمتر افزایش یافته و از میزان بارندگی سالانه کشور نیز بیشتر شده است.
نقش مداخلات انسانی و روند بلندمدت خشکی
کاهش منابع آب تجدیدپذیر یکی از پیامدهای مهم شرایط اقلیمی کنونی است اما در کنار تغییرات اقلیمی نباید نقش فعالیتهای انسانی و تغییرات ایجادشده در محیط طبیعی را نادیده گرفت. در واقع بخشی از مشکلات کنونی ناشی از مداخلات انسانی در طبیعت و توسعه نامتوازن سکونتگاههاست.
وی با اشاره به سیلابهای اخیر در کرج اظهار کرد در کرج شاهد وقوع دو مورد سیلاب بودیم که با وجود اینکه بارندگیها چندان شدید نبودند به سیلاب منجر شدند. در برخی نقاط ساختوسازها در شیبهای بالادست و در حریم یا بستر طبیعی مسیرهای عبور آب انجام شده است. مسیرهایی که پیشتر محل عبور آب بودند اکنون به خیابان و معبر شهری تبدیل شدهاند و عرصههای طبیعی که باید محل جذب و نفوذ آب باران باشند با آسفالت و ساختوساز پوشیده شدهاند که موجب کاهش نفوذ آب و افزایش رواناب سطحی میشود.
وی با بیان اینکه کمتر منطقهای در ایران باقی مانده که از تغییرات و مداخلات انسانی مصون مانده باشد گفت سطح جنگلهای شمال کشور طی چند دهه گذشته به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. بخشی از این وضعیت به ضعف در حکمرانی سرزمینی و توسعه نامتوازن کشاورزی، صنعت و سکونتگاههای انسانی بازمیگردد. کلانشهرهایی مانند تهران و مشهد نیز با مشکلات ناشی از تمرکز جمعیت و فشار بر منابع طبیعی مواجه هستند.
وی با اشاره به روند تغییرات شاخص خشکسالی خاطر نشان کرد از دهه ۸۰ به بعد روند خشکی در کشور ادامهدار بوده است. در دهه ۷۰ شرایط اقلیمی کشور در مجموع وضعیت بهتری داشت بهطوریکه اگر بخشی از مناطق با خشکسالی مواجه بودند در بخشهای دیگری شرایط ترسالی وجود داشت اما از دهه ۸۰ به بعد تقریبا هر سال کشور یا در وضعیت نرمال و یا درگیر خشکسالی بوده است. اگر مجموعه شرایط دمایی و بارشی بررسی شود در سالهای پس از دهه ۷۰ وضعیت مطلوب و پایداری از نظر ترکیب دما و بارش وجود نداشته و شرایط بهتدریج به سمت خشکی بیشتر حرکت کرده است.
وی درباره ارتباط تغییرات اقلیمی کنونی با نوسانات طبیعی گفت پدیدههایی مانند النینو و لانینا بهصورت دورهای بر شرایط اقلیمی تاثیر میگذارند اما آنچه امروز با آن مواجه هستیم صرفا یک نوسان طبیعی و دورهای نیست. وقتی روند تغییرات دما و بارش در بازه حدودا پنجاهساله بررسی میشود افزایش دما و تغییرات تخریبی بهصورت مستمر ادامه داشته است. افزایش دما موجب بالا رفتن تبخیر و تعرق و افزایش تنش آبی میشود و موضوعاتی مانند فشار بر کشاورزی، تخریب خاک و از دست رفتن سرمایه طبیعی سرزمین میتوانند با این شرایط ارتباط داشته باشند هرچند همه این مشکلات را نمیتوان صرفا به تغییر اقلیم نسبت داد و بخش مهمی به ضعف در حکمرانی سرزمینی و مداخلات انسانی بازمیگردد.
منبع: www.isna.ir

نجات بچه دلفین گرفتار در تور ماهیگیری + فیلم






