بررسی کارنامه احمد پوری در نشست آوانگارد؛ از ترجمه تا داستان

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، بیست‌وهشتمین جلسه از سلسله نشست‌های «آوانگارد» به بررسی کارنامه و تجربه زیسته احمد پوری، نویسنده، مترجم و شاعر اختصاص داشت؛ نشستی که در آن از مسیر زندگی و فعالیت ادبی پوری، ترجمه‌های او از شعر شاعران جهان، داستان‌نویسی و تأثیرش بر جریان شعر ترجمه در ایران سخن گفته شد.

حس در ترجمه شعر مهم‌تر از واژه‌هاست

احمد پوری در ویدئویی که در ابتدای مراسم پخش شد، در سخنانی گفت: «من باید اول با شعر یک پیوند درست ببندم و بعد سراغ ترجمه بروم. خیلی‌ها که سراغ ترجمه شعر نرودا رفته‌اند، معتقدند ترجمه نوعی اعتیاد می‌آورد و واقعاً همین‌طور است. حتی الان که اصلاً نمی‌خواهم ترجمه کنم، کتاب نرودا را برمی‌دارم و شعر می‌خوانم؛ مثل اینکه حافظ برداشته‌ام و می‌خوانم. من معتقدم باید نوعی پیوستگی میان شاعر و مترجم به وجود بیاید؛ پیوستگی‌ای ناخودآگاه که نمی‌توان آن را در قالب حرف یا فرمول توضیح داد. وقتی ترجمه می‌کنم احساس می‌کنم اول باید حس شعر را بگیرم و بعد سراغ واژه‌ها بروم. بارها گفته‌ام که حس در ترجمه شعر خیلی مهم است؛ مهم‌تر از واژه‌ها و حتی مهم‌تر از خیلی چیزهای دیگر. مترجم باید ابتدا حس اثر را دریافت کند و بعد آن را به زبان مقصد منتقل کند.»

شعر جهان را برای مخاطب فارسی شخصی کرد

به گزارش ایسنا، بهرنگ کیائیان، مدیر نشر چشمه، در سخنانی با خواندن بخش‌هایی از شعر ناظم حکمت، آن را سرنخی برای ورود به جهان احمد پوری دانست و گفت جهانی که در آن شعر و زندگی از یکدیگر جدا نیستند و شعر فقط برای خواندن و لذت بردن نیست، بلکه راهی برای دیدن، کسب تجربه و فهم زندگی است. او گفت برای شناختن پوری ناچاریم فراتر از فهرست آثارش قدم بگذاریم؛ زیرا اهمیت احمد پوری فقط در کتاب‌هایی نیست که ترجمه یا نوشته، بلکه در نگاهی است که به شعر و زندگی دارد و تأثیری که این نگاه بر خوانندگان و فضای ادبی گذاشته است.

او درباره آغاز همکاری نشر چشمه با احمد پوری گفت این همکاری به سال ۱۳۶۹ برمی‌گردد؛ زمانی که نخستین کتاب او با عنوان «۱۰ گفت‌وگو» منتشر شد. این کتاب شامل گفت‌وگوهایی با ۱۰ نویسنده مهم جهان، از جمله فاکنر، پینتر، همینگوی و شولوخوف بود. سه سال بعد، یعنی در سال ۱۳۷۲، ترجمه شعری از احمد پوری منتشر شد که سرآغاز یکی از جریان‌های تأثیرگذار شعر ترجمه در ایران و مجموعه‌ای از کتاب‌هایی شد که سال‌ها در کتابفروشی‌ها ماندند، تجدید چاپ شدند و به بخشی از حافظه ادبی چند نسل از خوانندگان فارسی‌زبان تبدیل شدند.

کیائیان با اشاره به فضای غالب ترجمه شعر در آن دوره گفت تا آن زمان وجوه سیاسی و اجتماعی اشعاری که به فارسی برگردانده می‌شدند، اهمیت پررنگ‌تری برای جامعه روشنفکری و کتاب‌خوان داشتند. شاعری مانند پابلو نرودا یا ناظم حکمت پیش از هر چیز به‌عنوان شاعری چپ‌گرا یا سیاسی، اجتماعی و صدای اعتراضی شناخته می‌شد؛ در حالی که در آثار آنها سویه‌های شخصی، عاطفی و انسانی عمیقی نیز وجود داشت. در چنین وضعیتی، احمد پوری به سراغ این شاعران نام‌آشنا رفت و نشان داد که نرودا فقط شاعر سیاست و مبارزه نیست و ناظم حکمت نیز فقط یک شاعر اجتماعی نیست. او مجموعه‌ای با عنوان «گزین شعرهای عاشقانه» بنا نهاد و فعالیت حرفه‌ای خود را در قالب این مجموعه به شکلی پیوسته و منسجم دنبال کرد. احمد پوری شعر شاعران بزرگ جهان را برای مخاطب فارسی شخصی کرد؛ کلماتشان را از ورطه تاریخ و جغرافیا بیرون کشید و به زندگی روزمره انسان‌ها آورد.

او درباره دلایل موفقیت و ماندگاری ترجمه‌های پوری نیز گفت تسلط کم‌نظیر او بر زبان مبدأ، دانشش در حوزه موسیقی کلام و شناخت شعر، واژه‌گزینی دقیق و بی‌تکلف، فارسی روان و خوش‌خوان، وفاداری به جهان و لحن اثر و توانایی بازآفرینی شعر در زبان فارسی، از ویژگی‌های ترجمه‌های اوست. به گفته او وقتی ترجمه‌های احمد پوری را می‌خوانیم، به هیچ وجه احساس نمی‌کنیم با متنی برگردانده‌شده از زبان دیگری روبه‌رو هستیم.

از دبیری شعر جهان تا داستان‌نویسی

کیائیان همچنین به فعالیت نزدیک به ۲۰ ساله احمد پوری به‌عنوان دبیر مجموعه شعر جهان نشر چشمه اشاره کرد و گفت او در این مدت آثار را انتخاب، بررسی و موشکافانه ویرایش می‌کرد و سلیقه شعر ترجمه دهه‌های ۸۰ و ۹۰ نشر چشمه تا حد زیادی نتیجه نگاه و نظر اوست. به گفته او نگاه پوری به جهان شعر محدود به چند شاعر یا چند سنت ادبی نبوده و او بر پرورش و رشد تعداد زیادی مترجم تأثیر گذاشت.

او سپس به داستان‌نویسی احمد پوری پرداخت و گفت پوری در سال ۱۳۸۷ به آرزوی دیرینه خود دست پیدا کرد و نخستین اثر داستانی‌اش، رمان «دو قدم این‌ور خط» را منتشر کرد. به گفته او «دو قدم این‌ور خط» زندگی‌نامه نیست، اما نقطه تلاقی احمد پوریِ مترجم شعر با داستان است. راوی، مترجم شعری است که در حال ترجمه اثری از آنا آخماتوواست و ۵۰ سال به عقب برمی‌گردد تا با آخماتووا دیدار کند. این رمان سرشار از جزئیات زندگی پدیدآورنده‌اش است و در مسیر بازگشت به گذشته، سری به تبریز دهه ۲۰، زادگاه نویسنده، می‌زند. او گفت تاکنون دو رمان دیگر نیز در همکاری با نشر چشمه منتشر کرده است؛ «فقط ده ساعت» و «پشت درخت توت».

فروتنی، شور زندگی و معلم بودن

کیائیان در بخش دیگری از سخنانش به ویژگی‌های شخصیتی احمد پوری پرداخت و سه ویژگی را برجسته دانست. به گفته او کسی که با احمد پوری گفت‌وگو می‌کند، بعید است احساس کند روبه‌روی یک استاد نشسته است و با وجود دانش و تجربه، هیچ فاصله‌ای میان خودش و مخاطب ایجاد نمی‌کند. ویژگی دوم را «شور زندگی» دانست و افزود او به جزئیات و عناصر حیاتی زندگی مانند موسیقی، غذا، سفر، آواز و تجربه‌های تازه اهمیت می‌دهد و پرسه‌زن زندگی است. سومین ویژگی را «معلم بودن» دانست و گفت منظور شغل معلمی نیست که بیش از نیم قرن به آن مشغول بوده، بلکه چیزی است که از سال‌های طولانی تدریس در وجود او شکل گرفته است.

او در پایان گفت: «احمد پوری فقط مترجم یا نویسنده نیست؛ به معنای خودش هم شعر است و زندگی‌اش هم شعر. اگر در آغاز صحبت گفتم احمد پوری شعر جهان را برای مخاطب فارسی‌زبان شخصی کرد، حالا می‌خواهم یک قدم آن‌ور خط بروم و بگویم که شاید او در تمام این سال‌ها شعر و زندگی را هم برای ما به یکدیگر نزدیک‌تر کرده است.»