الفبای تربیت از خوسف تا ژنو؛ روایت بالندگی پسر پایتخت
دکتر غلامحسین شکوهی، استاد اهل خوسف و نخستین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، مسیر خود را از مدرسهای در خوسف آغاز کرد و به دانشگاه ژنو رساند؛ هفته فرهنگی خوسف (۲۲ تا ۲۹ آبان) فرصتی برای بازخوانی زندگی و اندیشه اوست.

گالری تصویری
۶ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، در سرزمینی که علم و ادب همواره جوهره هویت تاریخی آن بوده، خطه خراسان جنوبی چهرههایی را به دامن فرهنگ ایران هدیه داده که نهفقط در یک حوزه تخصصی، بلکه در ریلگذاری کلان اندیشه ملی نقشآفرین بودهاند.
به گزارش ایرنا، هفته فرهنگی خوسف (۲۲ تا ۲۹ آبان) فرصتی برای بازخوانی هویت تاریخی و فرهنگی این شهرستان و معرفی مفاخر و شخصیتهایی است که از این دیار برخاسته و در عرصههای علمی، فرهنگی و اجتماعی کشور اثرگذار بودهاند. در میان این چهرهها، نام دکتر غلامحسین شکوهی جایگاهی ویژه دارد؛ استادی که زندگی و کارنامه علمی او نمونهای از پیوند استعداد، تلاش، دانشاندوزی و خدمت به جامعه است.
از تحصیل در خوسف تا شاگردی نزد پیاژه
او تیرماه ۱۳۰۵ در خوسف زاده شد؛ دیاری که مردمانش به واسطه حضور بزرگانی چون ابن حسام خوسفی به صبوری، ژرفاندیشی و دانایی شهرت دارند.
مادرش اجازه خروج از خانه و بازی با کودکان را به وی نمیداد. در عوض هر روز عصر غلامحسین را از کوچهباغها به سوی مقبره مولانا محمد حسام قهستانی (شاعر اهل بیت علیهم السلام) (۷۸۱- ۸۷۳ ه.ق) که نزد مردم محلی به پایتخت مشهور بود، میبرد. کتاب «پسر پایتخت» نوشته عبدالرضا صمدی روایتی از زندگی دکتر غلامحسین شکوهی است که سال ۱۴۰۰ به چاپ رسید.
شکوهی در سال ۱۳۱۱ تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسهای به نام ابن حسام خوسفی آغاز کرد و پس از آن تحصیلات خود را در مدرسه تدین و مدرسه ضمیمه دانشسرای مقدماتی بیرجند ادامه داد.
او در سال ۱۳۲۳ با رتبه ممتاز از دانشسرای مقدماتی بیرجند فارغالتحصیل شد و به زادگاهش بازگشت تا بهعنوان آموزگار، آموزش کودکان همدیاری خود را بر عهده بگیرد؛ تجربهای که آغاز پیوند عمیق او با دنیای تعلیم و تربیت دانست.
علاقه به ادامه تحصیل، او را پس از چند سال تدریس برای دریافت دیپلم کامل متوسطه به مشهد کشاند. شکوهی سپس وارد دانشسرای عالی تهران شد و در سال ۱۳۳۵ با رتبه نخست در رشته آموزش و پرورش ابتدایی فارغالتحصیل شد.
موفقیتهای علمی او زمینه اعزامش با بورس دولتی به سوئیس را فراهم کرد. وی در دانشگاه ژنو به تحصیل در رشته علوم تربیتی پرداخت و در سال ۱۳۴۱ موفق به دریافت مدرک دکتری شد. حضور در کلاسهای درس ژان پیاژه، روانشناس برجسته سوئیسی و از تأثیرگذارترین نظریهپردازان حوزه رشد شناختی کودکان، از تجربههای مهم علمی دوران تحصیل او بود.
شکوهی پس از بازگشت به ایران، فعالیتهای علمی و آموزشی خود را ادامه داد و در عرصه دانشگاهی و اجرایی به فعالیت پرداخت. او در سال ۱۳۵۸ بهعنوان نخستین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد و پس از پایان مسئولیت اجرایی، همچنان در عرصه آموزش عالی و پژوهش حضور داشت. این استاد برجسته پس از سالها فعالیت علمی و دانشگاهی، در سال ۱۳۷۲ به خراسان جنوبی بازگشت و در دانشگاه بیرجند به تدریس و فعالیت علمی پرداخت.
کودک؛ محور اصلی اندیشه تربیتی شکوهی
آنچه اندیشه تربیتی غلامحسین شکوهی را از بسیاری از دیدگاههای سنتی آموزش متمایز میکرد، توجه ویژه او به دنیای کودک، توانایی تفکر و تفاوتهای فردی دانشآموزان بود.
شکوهی با تأثیرپذیری از دیدگاههای علمی ژان پیاژه، کودک را موجودی برخوردار از توانایی شناخت، اندیشیدن و کشف میدانست که برای یادگیری به فرصت و روش مناسب نیاز دارد. از نگاه او، آموزش نباید به انتقال سریع اطلاعات و انباشتن محفوظات در ذهن دانشآموزان محدود شود، بلکه معلم باید شرایطی فراهم کند تا کودک خودش به جستوجو، تفکر و کشف پاسخ برسد.
او معتقد بود هنگامی که کودکی پرسشی مطرح میکند، معلم نباید بلافاصله پاسخ را در اختیار او قرار دهد، بلکه بهتر است با طرح پرسشهایی مانند «خودت چه فکر میکنی؟» زمینه اندیشیدن و رسیدن به پاسخ را فراهم کند.
این نگاه بر احترام به تواناییهای ذهنی کودک و پرهیز از شتابزدگی در آموزش استوار بود. شکوهی بر این باور بود که کودکان از نظر استعداد، توانایی و سرعت یادگیری با یکدیگر تفاوت دارند و نمیتوان همه آنها را با یک روش و در یک زمانبندی یکسان آموزش داد.
از دیدگاه او، تربیت نیز مفهومی فراتر از انتقال دانش و مهارتهای درسی داشت. پرورش عادتهای مفید، رفتارهای اجتماعی مطلوب، عواطف، اعتمادبهنفس، احساس امنیت، استقلالطلبی و استعدادهای فطری کودکان از جمله مؤلفههایی بود که در نگاه او باید مورد توجه نظام آموزشی قرار میگرفت.
شکوهی معتقد بود: «اگر کشوری بخواهد رشد کند، باید فرهنگش درست و صحیح باشد و مردمش خوب تربیت شوند.»
میراث مکتوب و چهرهای ماندگار
بخش مهمی از میراث علمی غلامحسین شکوهی را آثار مکتوب او تشکیل میدهد؛ مجموعهای از تألیفات، ترجمهها و مقالات پژوهشی که در حوزه تعلیم و تربیت جایگاهی قابل توجه دارند.
از این استاد برجسته چندین جلد کتاب و بیش از ۶۰ مقاله در نشریات علمی داخلی و خارجی منتشر شده است. برخی از آثار او نیز به دلیل اهمیت علمی و آموزشی، بارها تجدید چاپ شدهاند.
«روش آموختن حساب و هندسه»، «مبانی اصول آموزش و پرورش» با ۴۵ بار تجدیدچاپ، «تعلیم و تربیت و مراحل آن» با ۲۰ بار تجدید چاپ و در بخش ترجمه «تعلیم و تربیت» تألیف امانوئل کانتو و «مربیان بزرگ» تألیف ژان شانو از جمله آثار شاخص او به شمار میرود.
جایگاه علمی و خدمات ماندگار غلامحسین شکوهی در طول سالهای فعالیت او بارها در سطح ملی و دانشگاهی مورد توجه قرار گرفت. سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۵ از او بهعنوان چهره ماندگار رشته تعلیم و تربیت تقدیر کرد. یک سال پس از آن نیز دانشگاه بیرجند با برگزاری آیین بزرگداشت، از جایگاه علمی و خدمات ارزشمند این استاد تجلیل به عمل آورد.
تکریم این شخصیت علمی در سالهای بعد نیز ادامه یافت و سال ۱۳۹۴ در همایش ملی آموزش ابتدایی که در بیرجند برگزار شد، ضمن تجلیل از نخستین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، سند هویتی دکتر غلامحسین شکوهی با حضور وزیر وقت آموزش و پرورش، استاندار وقت خراسان جنوبی و جمعی از مسئولان رونمایی شد.
درگذشت این استاد برجسته در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۵ نیز بازتابدهنده جایگاه علمی و اجتماعی او بود؛ به طوری که علیاصغر فانی، وزیر وقت آموزش و پرورش، در پی درگذشت وی پیام تسلیتی صادر کرد.
غلامحسین شکوهی از جمله شخصیتهایی است که مسیر زندگی او از یک مدرسه در خوسف آغاز شد و به جایگاهی ملی و بینالمللی در عرصه علم و آموزش رسید. هفته فرهنگی خوسف فرصتی ارزشمند برای معرفی چنین شخصیتهایی به نسل جوان است؛ نسلی که باید بداند بخشی از سرمایه علمی و فرهنگی ایران از همین شهرها و روستاهای کوچک برخاسته است. بازشناسی زندگی و اندیشههای شکوهی، تنها یادآوری افتخارات یک چهره علمی نیست، بلکه فرصتی برای توجه دوباره به اهمیت آموزش، جایگاه معلم، احترام به دنیای کودک و ضرورت تربیت نسلی پرسشگر و اندیشمند است.
منبع: www.irna.ir

دلتنگی کتاب در روزگار دیجیتال؛ ۱۰ دقیقه کتاب در برابر ۷۰ دقیقه موبایل












