آمپول‌های لاغری؛ نسخه درمان چاقی، نه راهکار زیبایی

به گزارش ایرنا، چاقی یک بیماری مزمن و چندعاملی است که علاوه بر عوامل ژنتیکی، تحت تأثیر تغذیه، کم‌تحرکی، خواب ناکافی، استرس و شرایط محیطی قرار دارد و می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی‌عروقی، کبد چرب و برخی سرطان‌ها را افزایش دهد و از همین رو، درمان آن تنها به کاهش عدد وزن روی ترازو محدود نمی‌شود، بلکه هدف اصلی، بهبود سلامت متابولیک و کاهش خطر بیماری‌های مرتبط است. در سال‌های اخیر، ورود داروهای جدید کاهش وزن و به‌ویژه آمپول‌های لاغری، گزینه‌های تازه‌ای را برای درمان چاقی پیش روی پزشکان قرار داده و افزایش استقبال عمومی از این داروها و مصرف آنها تحت تأثیر تبلیغات و توصیه اطرافیان، ضرورت آگاهی‌بخشی درباره موارد مصرف، عوارض و محدودیت‌های این درمان را دوچندان کرده است.

هر اضافه وزنی نیاز به آمپول لاغری ندارد

علی کچوئی، فوق تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم بالغین با تأکید بر اینکه آمپول‌های لاغری برای همه افراد دارای اضافه وزن مناسب نیستند، گفت: «داروهایی مانند تیرزپاتاید در صورت انتخاب صحیح بیمار و تجویز به موقع می‌توانند نقش مؤثری در درمان چاقی داشته باشند اما مصرف خودسرانه آن‌ها به‌ویژه در افراد دارای سوابق بیماری‌های خاص، خطر بروز عوارض جدی را به همراه دارد.»

وی افزود در گذشته برای درمان بسیاری از افراد مبتلا به چاقی شدید، به‌ویژه افرادی که شاخص توده بدنی بالایی داشتند از روش‌های جراحی استفاده می‌شد اما با تولید و عرضه داروهایی مانند تیرزپاتاید، گزینه‌های درمانی جدیدی در اختیار پزشکان قرار گرفته است. به گفته وی، تیرزپاتاید یک داروی دوگانه آگونیست است که از سویی بر ۲ هورمون روده‌ای مؤثر در تنظیم ترشح انسولین، متابولیسم بدن و اشتها اثر می‌گذارد و از سوی دیگر بر عملکرد دستگاه گوارش و حرکات روده اثر دارد که در صورت تجویز صحیح می‌تواند کمک قابل توجهی به درمان چاقی کند و استفاده به‌جا و به‌موقع از این داروها با انتخاب درست بیمار، می‌تواند نیاز به برخی جراحی‌های وسیع چاقی و مشکلات و هزینه‌های ناشی از آن‌ها را کاهش دهد.

وی یکی از معیارهای اصلی برای تجویز این داروها را شاخص توده بدنی یا BMI اعلام کرد و توضیح داد این شاخص از تقسیم وزن فرد بر مجذور قد او به متر محاسبه می‌شود و افرادی که شاخص توده بدنی آنها ۳۰ یا بالاتر باشد، می‌توانند از نظر پزشکی کاندیدای استفاده از این داروها باشند، همچنین افرادی با شاخص توده بدنی ۲۷ و بالاتر در صورتی که دارای عوامل خطر یا بیماری‌های همراه مانند چربی خون بالا، فشار خون بالا، پیش‌دیابت یا آپنه انسدادی خواب باشند، ممکن است از این درمان سود ببرند. وی با انتقاد از رواج مصرف این داروها برای کاهش وزن‌های جزئی گفت در حال حاضر استفاده از آمپول‌های لاغری به‌گونه‌ای رواج پیدا کرده که حتی افرادی با ۲ یا سه کیلوگرم اضافه وزن نیز به دنبال تهیه و مصرف آن‌ها هستند در حالی که چنین اقدامی از نظر پزشکی منطقی نیست.

بازگشت وزن و ضرورت اصلاح سبک زندگی

کچوئی درباره احتمال بازگشت وزن پس از قطع مصرف آمپول‌های لاغری اظهار داشت بازگشت وزن پس از قطع این داروها امکان‌پذیر است؛ زیرا با پایان یافتن اثر دارو، اشتها و شرایط قبلی بدن ممکن است دوباره بازگردد و فرد دوباره افزایش وزن پیدا کند. وی افزود با این حال، رعایت برخی اصول می‌تواند به حفظ کاهش وزن کمک کند و در دوره مصرف این داروها، مغز به دریافت غذای کمتر عادت می‌کند و تغییراتی در عملکرد دستگاه گوارش و حرکات روده ایجاد می‌شود که ممکن است بخشی از اثرات آن پس از قطع دارو نیز باقی بماند.

وی گفت: «افراد نباید پس از چهار، پنج یا شش ماه مصرف، دارو را به‌طور ناگهانی قطع کنند و نحوه کاهش دوز، افزایش فاصله تزریق‌ها و در صورت نیاز استفاده از داروهای کمکی باید با نظر پزشک انجام شود تا احتمال بازگشت وزن کاهش یابد.» وی با بیان اینکه برخی بیماران ممکن است به درمان طولانی‌مدت نیاز داشته باشند، تصریح کرد در مواردی که چاقی به صورت یک مشکل مزمن و طولانی‌مدت وجود دارد، ممکن است بیمار برای مدت طولانی به استفاده از این داروها نیاز داشته باشد اما تصمیم‌گیری درباره مدت درمان باید بر اساس شرایط هر فرد و زیر نظر پزشک انجام شود.

وی اصلاح سبک زندگی در کنار مصرف داروهای لاغری را ضروری دانست و گفت افرادی که از این داروها استفاده می‌کنند باید توصیه‌های مربوط به تغذیه، ورزش و مصرف آب کافی را رعایت کنند و این تصور که فرد تنها با تزریق آمپول می‌تواند تمام وزن اضافی خود را کاهش دهد و مشکل چاقی را برطرف کند، تصور درستی نیست. وی تأکید کرد: «حتی در صورت استفاده از دارو، اصلاح سبک زندگی همچنان یکی از ارکان اصلی درمان چاقی است.»

محمدحسین نصر اصفهانی، بنیانگذار و رییس پژوهشکده زیست‌فناوری اصفهان و عضو هیات علمی پژوهشگاه رویان نیز هشدار داد این داروها اگرچه برای برخی افراد مبتلا به چاقی و با تشخیص پزشک می‌تواند مفید باشد اما مصرف بدون نظارت پزشکی، نداشتن فعالیت ورزشی و دریافت ناکافی پروتئین ممکن است به تحلیل توده عضلانی و بازگشت اضافه وزن پس از قطع دارو منجر شود. وی افزود: «اگر فرد ورزش نکند و پروتئین به میزان لازم دریافت نکند، ممکن است عضلات او نیز تحلیل برود.» وی تأکید کرد مصرف این داروها باید در کنار تغذیه مناسب و فعالیت ورزشی باشد و نمی‌توان تنها با کاهش اشتها انتظار داشت که کاهش وزن به شکل مطلوب اتفاق بیفتد.

وی گفت اگر فردی چهار یا پنج کیلو اضافه وزن داشته باشد، توصیه می‌کند از این داروها استفاده نکند و با رعایت تغذیه و ورزش برای کاهش وزن اقدام کند، اما اگر فردی ۳۰ کیلو اضافه وزن داشته باشد و با وجود تلاش‌های مختلف نتواند وزن خود را کاهش دهد، شرایط متفاوت است. به گفته وی، برای افرادی که نمی‌توانند با تغذیه وزن خود را کاهش دهند، وزنشان بیش از اندازه زیاد است و در حال ورود به دیابت یا مشکلات شدید کبد چرب هستند، ممکن است استفاده از این داروها با تشخیص پزشک توصیه شود. وی افزود مصرف مواد غذایی شیرین باید محدود شود؛ قند، شکر و بیسکویت از جمله موادی هستند که باید مصرف آنها کنترل شود و حتی موادی مانند خرما و عسل نیز قند دارند و باید در مصرف آنها محدودیت و تعادل رعایت شود. وی همچنین گفت مصرف آمپول‌های لاغری اگرچه باعث کاهش وزن و احساس خوشایندی موقت می‌شود اما پس از قطع آمپول‌ها در صورت رعایت نکردن تغذیه مناسب و نداشتن فعالیت ورزشی، چربی‌ها دوباره در بدن ذخیره شده و می‌تواند به بازگشت اضافه وزن و چاقی منجر شود.

هشدار درباره مصرف خودسرانه و داروهای تقلبی

کچوئی درباره خطرات مصرف خودسرانه این داروها هشدار داد و گفت: «افرادی که سابقه التهاب لوزالمعده یا پانکراتیت و یا سابقه سرطان مدولاری تیروئید دارند یا در خانواده آن‌ها سابقه ارثی این نوع سرطان وجود دارد، نباید از این داروها استفاده کنند.» وی ادامه داد مصرف این داروها در افراد مستعد می‌تواند با عوارضی مانند درد شکم و التهاب لوزالمعده همراه باشد و در برخی موارد مشکلات جدی ایجاد کند؛ بنابراین بررسی سابقه پزشکی بیمار پیش از شروع درمان ضروری است.

وی درباره نحوه مصرف و افزایش دوز نیز گفت افزایش دوز با هدف کاهش وزن سریع‌تر توصیه نمی‌شود و می‌تواند احتمال بروز عوارض را افزایش دهد و در روند درمان باید مصرف دارو با دوز پایین آغاز شود و به‌تدریج و بر اساس شرایط بیمار افزایش یابد؛ برای نمونه در رژیم معمول افزایش دوز تیرزپاتاید، درمان با دوز ۲.۵ میلی‌گرم در هفته و به مدت چهار هفته آغاز می‌شود و سپس دوز به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند، دوزهای بعدی بر اساس پاسخ بیمار و تحمل دارو تنظیم می‌شود و حداکثر دوز معمول آن ۱۵ میلی‌گرم در هفته است و تعیین دوز مناسب باید توسط پزشک انجام شود.

وی همچنین به احتمال عرضه داروهای تقلبی و تاریخ گذشته اشاره کرد و گفت داروهای تقلبی می‌توانند عوارض و مشکلات جدی برای مصرف‌کنندگان ایجاد کنند و از آنجا که این داروها قیمت بالایی دارند و تقاضا برای آن‌ها افزایش یافته است، زمینه برای سوءاستفاده افراد سودجو نیز فراهم شده است.

کچوئی درباره نگرانی‌ها از بروز عوارض بلندمدت نیز اظهار داشت با وجود مطالعات انجام‌شده، همچنان نمی‌توان درباره تمام عوارض احتمالی مصرف طولانی‌مدت این داروها با قطعیت اظهارنظر کرد و بررسی‌های بیشتر ضروری است و تاکنون در مطالعات انجام‌شده، گزارش‌های منفی گسترده‌ای مطرح نشده است اما مانند هر داروی دیگری ممکن است عوارضی در برخی مصرف‌کنندگان بروز کند. وی همچنین گفت برای مثال در بیمارانی که به دیابت مبتلا هستند و درجات پیشرفته‌ای از رتینوپاتی یا آسیب شبکیه چشم دارند، کاهش سریع قند خون یا شرایطی مانند کم‌آبی بدن ممکن است مشکلات چشمی ایجاد کند، همچنین در برخی موارد، عوارض نادر دیگری مانند مشکلات کلیوی و نارسایی نیز گزارش شده است. وی تأکید کرد احتمال شناسایی عوارض جدید در مطالعات آینده وجود دارد و مصرف این داروها باید با نظارت پزشکی همراه باشد.

نصر اصفهانی نیز با اشاره به برخی پیامدها گفت بعضی افراد با مصرف آمپول‌های لاغری دچار مشکلات گوارشی می‌شوند و این داروها روی مرکز پاداش در مغز اثر می‌گذارند و در برخی افراد می‌توانند بر وضعیت روحی نیز اثر داشته باشند، بنابراین افرادی که افسردگی دارند نباید بدون بررسی و نظر پزشک این داروها را مصرف کنند. وی تصریح کرد هر کسی که می‌خواهد این دارو را شروع کند، باید ابتدا توسط پزشک بررسی شود و پزشک باید مواردی مانند وضعیت تیروئید، قند و انسولین و شرایط مرتبط با وضعیت متابولیک فرد را بررسی کند. وی درباره احتمال استفاده از روش‌هایی مانند سلول‌های بنیادی، مهندسی بافت یا درمان‌های ژنتیکی برای اصلاح عملکرد بافت چربی و متابولیسم بدن در آینده گفت هر روز در این زمینه تحقیقات مختلفی انجام می‌شود اما نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد که در آینده به طور دقیق چه درمانی جایگزین روش‌های فعلی خواهد شد.