آلداوود: بدون نقد کتاب، آثار بیمحتوا زیاد میشود
سیدعلی آلداوود، پژوهشگر تاریخ، ادبیات و حقوق و عضو شورای عالی علمی دایرهالمعارف بزرگ اسلامی در گفتوگویی درباره اهمیت تاریخ، وضعیت نقد کتاب و تاریخ حقوق سخن گفت و بر شناخت تاریخ ۲۰۰ سال اخیر ایران تاکید کرد.

گالری تصویری
۴ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، سیدعلی آلداوود، پژوهشگر تاریخ، ادبیات و حقوق و عضو شورای عالی علمی دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، در گفتوگو از تجربه چند دهه فعالیت در عرصه پژوهش و نشر فرهنگ سخن گفت. وی در بخش نخست این گفتوگو با اشاره به اهمیت مطالعه تاریخ برای ایرانیان گفت: «هر که میخواهد جامعه و امروز خود را بهتر بشناسد، باید تاریخ سرزمین خود را بخواند، تاریخ برای ارائه راهنمایی درست و راهگشایی نسل جوان بسیار مهم است و برای شناخت سرشت ایران زمین نیز، باید تاریخ آن را بشناسیم.»
وی در بخش دوم این گفتوگو که به گزارش ایرنا منتشر شده است، با بیان این که از دانشگاهها در رشتههای علوم انسانی به ویژه تاریخ و ادبیات، محصولی که باید به دست بیاید، حاصل نمیشود، گفت: «یکی از مشکلات جدی دانشگاهها، نظام امتیازدهی از طریق انتشار مقاله در مجلات علمیپژوهشی است. این شیوه برای دانشگاهها آفت است.»
تاریخ جامع ایران
آلداوود در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای معرفی تاریخ و ادبیات ایران خارج از مدرسه و دانشگاه گفت سیستم آموزشی در اختیار ما نیست و بیشتر کسانی هم که چیزی یاد میگیرند، آموختههای خود را از همین نظام آموزشی به دست میآورند. به گفته وی، کسانی که میتوانند کاری موثر و مفید انجام دهند، باید مقالات تاریخی درست و کتابهای تاریخی معتبر تألیف کنند.
وی به عنوان نمونه به تألیف دوره «تاریخ جامع ایران» در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی اشاره کرد و گفت حدود بیست تا سی سال پیش، مرحوم زریاب خویی پیشنهاد کرده بود دورهای درباره تاریخ جدید ایران نوشته شود و این طرح پس از مسکوت ماندن، حدود بیست سال پیش دوباره به جریان افتاد. به گفته وی، این مجموعه شاید مفصلترین کتاب تاریخ ایران باشد و در ۲۰ یا ۲۴ جلد تدوین شده و حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ نویسنده در نگارش آن مشارکت داشتهاند.
وی افزود این مجموعه تاریخ ایران را از حدود هفت هزار سال پیش، پیش از استقرار مادها در ایران، تا آغاز عصر پهلوی دربرمیگیرد و نویسندگان هر بخش بر اساس تخصص خود انتخاب شدهاند. از میان حدود ۱۷۰ نویسنده، شاید ۳۰ یا ۴۰ نفر از پژوهشگران خارجی بودهاند که بیشتر در زمینه تاریخ ایران پیش از اسلام قلم زدهاند. به گفته وی، تاریخ ایران پس از اسلام نیز از تاریخ ادبیات و تاریخ سیاسی و اجتماعی گرفته تا تاریخ تشکیلات دیوانی، صنایع و معادن و کتابخانهها بررسی شده و هر جلد این مجموعه نزدیک به هزار صفحه دارد.
ضرورت نقد کتاب
آلداوود با اشاره به افزایش تعداد مجلات و کمبود مجلات علمی و مفید گفت اکنون تعداد مجلات بسیار زیاد است اما بسیاری از مقالاتی که منتشر میشوند، سطحیاند و در مجموع فقط دو سه مجله خوب در این زمینه وجود دارد. وی گفت: «وقتی نقد کتاب وجود نداشته باشد، کتابهای بیمحتوا و ضعیف زیادی منتشر میشوند، بیآنکه کسی به آنها رسیدگی کند.»
وی با تاکید بر ضرورت نقد کتاب گفت نقد کتاب باید به نویسندگان و خوانندگان کمک کند تا بدانند کدام کتاب ارزشمند است، کدام اثر کیفیت لازم را ندارد، موضوع آن چیست و تا چه اندازه میتواند برای مخاطب مفید باشد. وی یادآور شد پیش از انقلاب مجله «راهنمای کتاب» نشریهای بسیار جدی بود که کار اصلی آن نقد کتاب بود و هر شماره آن حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ صفحه داشت. به گفته وی، در مجله «سخن» نیز تا اندازهای به نقد کتاب پرداخته میشد و مجله «یغما» هم در این زمینه فعالیت داشت.
وی افزود پس از انقلاب، بهویژه در سالهای اخیر، تعداد کتابهای منتشرشده بسیار بیشتر شده اما نشریات نقد کتاب متناسب با این افزایش رشد نکردهاند. مجله «نشر دانش» نیز که بخش عمده صفحاتش به نقد کتاب اختصاص داشت، حدود ۱۰ تا ۱۵ سال است که تعطیل شده است و اکنون مجلاتی مانند «جهان کتاب» و «آینه پژوهش» تا اندازهای به نقد کتاب میپردازند اما این میزان کافی نیست. وی گفت: «ما به مجلهای جدی نیاز داریم که بخش اصلی صفحاتش به نقد کتاب اختصاص داشته باشد» و افزود در «ایرانشهر امروز» بخش اعظم صفحات مجله به مقالات حوزه نقد کتاب اختصاص داده شده است.
تاریخ ۲۰۰ سال اخیر و تاریخ حقوق
آلداوود در پاسخ به پرسشی درباره تاثیر مطالعات ادبی و تاریخی بر بهبود شرایط امروز گفت این مطالعات حتماً میتوانند تاثیر داشته باشند اما مستلزم گسترش مطالعات تاریخی و ادبی است؛ چه بهصورت شخصی و چه بهصورت گروهی. وی گفت اگر این مطالعات در میان همه اقشار جامعه گسترش پیدا کند و مردم به مطالعه این آثار و پند گرفتن از آنها روی بیاورند، قطعاً تاثیر زیادی خواهد داشت.
وی در معرفی حوزه مغفول در تاریخ و ادبیات گفت: «همه تاریخ ایران مهم است و مطالعه آن اهمیت دارد، اما به نظر من تاریخ ۲۰۰ سال اخیر ایران باید بهتر شناخته شود.» به گفته وی، ایران پس از جنگهای ایران و روس وارد دنیای جدید شد و در دوره فتحعلیشاه و با وقوع جنگهای ایران و روس، ایرانیان احساس کردند از دنیای جدید عقب افتادهاند. وی افزود برای بررسی تاریخ مشروطه ایران باید از جنگهای ایران و روس، علل شکست ایران و تلاش گروهی از روشنفکران برای شناخت دلایل عقبماندگی آغاز کرد و از جمله به نقش عباسمیرزا اشاره کرد.
وی که در حوزه تاریخ حقوق کار کرده است، گفت گروهی از ایرانیان دریافتند یکی از دلایل عقبماندگی کشور، نبود حقوق و قوانین جدید است و از دوره محمدشاه به بعد ترجمه قوانین کشورهای اروپایی ابتدا از زبانهای روسی، عربی و ترکی و سپس از زبان فرانسوی انجام شد. وی افزود بسیاری از این آثار، بهویژه در زمینه حقوق مدنی و حقوق جزا، هنوز بهصورت نسخه خطی باقی مانده بودند و او حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش جمعآوری این آثار را آغاز کرد.
آلداوود در این پژوهشها به شخصیتی رسید که در دوره ناصرالدینشاه به حاج واشنگتن معروف بود. وی گفت این شخص نخستین قانون مدنی نسبتاً مدون ایران را نوشته بود؛ قانونی با حدود ۸۰۰ ماده که از قوانین مدنی آمریکا، فرانسه و کشورهای دیگر اقتباس شده اما به زبان فارسی تدوین شده و اصطلاحات حقوقی جدید در آن وضع شده بود. وی افزود نسخهای از آن برای ناصرالدینشاه فرستاده شد و نسخه خطی آن باقی مانده بود که او آن را چاپ کرد. به گفته وی، در یکی از مواد آن برای قرار دادن زباله خانه در کوچه یا خیابان بیرون از محل تعیینشده جریمه تعیین شده بود.
وی نتیجه این پژوهش را کتاب سهجلدی «نخستین کوششهای قانونگذاری در ایران» دانست که موقوفات افشار آن را چاپ کرده است و گفت کسانی که تاریخ حقوق جدید ایران را مینویسند، دستکم باید بدانند در این کشور چه اتفاقاتی افتاده است. وی تاکید کرد شناخت روند تحول قوانین برای قانونگذاران، قضات، وکلا و افراد عادی ضروری است و از تکرار بیجای قوانین و لوایح جلوگیری میکند. وی افزود حجم قوانین بسیار زیاد شده و مردم از آنها اطلاع کافی ندارند و باید سازوکاری وجود داشته باشد که قوانین به شکل منظمتر و موثرتری به اطلاع مردم برسد.
منبع: www.irna.ir

کتابخانه شهدای شاهدیه یزد برگزیده جایزه ملی نشان همخوان شد










