تبریز آماده میزبانی کنگره جهانی شهریار در ۱۲۰ مین سالگرد تولدش می شود
شهریار؛ پلی از میراث تا آینده فرهنگ ایران
استاد محمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به «شهریار»، شاعر نامدار معاصر ایران، میراثی ماندگار از عشق، عرفان و هویت ایرانی در دو زبان فارسی و ترکی آذری بر جای گذاشت. پژوهشگران او را در کنار قلههای سترگ ادب فارسی قرار میدهند. شعرهای شهریار پلی میان سنت و نوگرایی است؛ پلی که از دل مردم تا قلههای ادب فارسی کشیده شده و در حافظه جمعی ایرانیان و فارسیزبانان جهان جایگاهی یگانه یافته است.
تبریز فوری تبریز/نوید تقی پور: این شاعر بلندآوازه با آثاری چون «حیدربابایه سلام» در زبان ترکی آذری و سرودههای ماندگار فارسی، نه تنها در محافل ادبی، که در میان مردم عادی نیز حضوری پررنگ دارد. او نماد هویت فرهنگی و سرمایهای معنوی برای ایران است و میراثش از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به ابزاری برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و استمرار زبان فارسی در جهان بدل شده است.
آغاز یک رویداد جهانی
به مناسبت یکصدوبیستمین سالگرد تولد استاد تبریز فوری ، «کنگره بینالمللی تبریز فوری » با حضور میهمانان داخلی و خارجی در روزهای ۲۶ و ۲۷ شهریور امسال در تبریز برگزار میشود. این کنگره به مدت یک سال در داخل و خارج کشور ادامه خواهد داشت و اختتامیه آن در ۲۷ شهریور سال آینده بهطور همزمان در تبریز و تهران برگزار خواهد شد.
در نشستهای هماهنگی و برنامهریزی، مسئولان استانی و ملی بارها بر ضرورت همافزایی نهادهای فرهنگی، رسانهای و شهری تأکید کردند؛ تأکیدی که نشان میداد این رویداد فراتر از یک گردهمایی علمی و ادبی است و میتواند به فرصتی برای بازنمایی هویت ترکی–فارسی تبریز و ارتقای دیپلماسی فرهنگی ایران بدل شود. علیاصغر شعردوست، پژوهشگر برجسته و استاد دانشگاه، در این کنگره به عنوان دبیرکل فعالیت میکند او می گوید: تبریز فوری نه تنها در ایران، بلکه در کشورهای دیگر نیز شناخته شده است و برگزاری چنین کنگرههایی میتواند به معرفی بیشتر او کمک کند. وی معتقد است: دیپلماسی فرهنگی میتواند پل ارتباطی میان ملتها باشد و برگزاری کنگرههایی مانند کنگره تبریز فوری ، نمونهای از این دیپلماسی است. شعر دوست تاکید می کند:تبریز با تاریخ غنی فرهنگی و ادبی خود، شایسته میزبانی چنین رویدادهایی است و برگزاری کنگره تبریز فوری در این شهر، نشاندهنده جایگاه ویژه آن در فرهنگ ایران است
پیشنشستها، دعوتها و همراهی نهادهای ملی
استاندار آذربایجان شرقی، بهرام سرمست، و مقامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و میراث فرهنگی در جلسات مختلف بر حمایت کامل از برگزاری کنگره تأکید کرده است. استاندار آذربایجان شرقی تشکیل هیئت امنای خانه موزه استاد تبریز فوری را اعلام کرد و پوشش رسانه ای این همایش را در جهت تعمیق دیپلماسی فرهنگی بسیار موثر برشمرد. سرمست استقبال خوب میهمانان خارجی برای شرکت در کنگره را مسرت بخش نامید و حضور فکری مقامات سیاسی خارجی را در قالب ارسال پیام همتراز و حتی مهمتر از حضور فیزیکی آنان دانست. در همین راستا، روابط با صدا و سیما نیز بهعنوان یک رکن کلیدی دیده شد: رئیس سازمان صدا و سیما دستور پخش رایگان تیزرهای کنگره و حمایت رسانهای از برنامهها را صادر کرده است؛ حرکتی که نشان از اراده ملی برای دیدهشدن این رویداد در سطح گسترده دارد. همچنین تشکیل هیئت امنای خانهموزه استاد تبریز فوری و استفاده از ظرفیتهای رسانهای بینالمللی، مورد تأکید قرار گرفته شده است. شهرداری تبریز از سیاستگذاری تا پشتیبانی اجرایی
یعقوب هوشیار، شهردار تبریز، از حامیان جدی این کنگره بشمار می آید و نقش او در فرآیندهای پشتیبانی و لجستیکی برجسته است. بر این اساس، شهردار تبریز علاوه بر عضویت در شورای سیاستگذاری کنگره، مسئولیت برخی کمیتههای حیاتی از جمله کمیتههای مالی، پشتیبانی و ارتباطات رسانهای را هم دارد. خانه تاریخی خطایی به عنوان دبیرخانه کنگره در اختیار قرار گرفت تا محل استقرار دبیرکل و مرکز هماهنگی برنامهها باشد؛ اقدامی که نشاندهنده عزم جدی مدیریت شهری برای میزبانی شایسته این رویداد بینالمللی است.
از سویی، هوشیار توسعه خانهموزه استاد تبریز فوری را یکی از ارکان برنامههای فرهنگی مرتبط با کنگره معرفی کرده است. به گفتهٔ او، تملک و الحاق املاک مجاور خانه تبریز فوری و ارتقای ظرفیت موزه، همزمان با رویداد ملی و بینالمللی دنبال خواهد شد تا گردشگران و پژوهشگران امکان بازدید و پژوهش بیشتری داشته باشند. یکی از اخبار مهم مرتبط با کنگره، خبرِ توسعهٔ خانهموزه استاد تبریز فوری است که شهرداری تبریز آن را کلید زده است. برنامهریزی برای تملک املاک پیرامونی و الحاق آنها به خانه موزه با هدف افزایش ظرفیت نمایشگاهی، فضای پژوهشی و امکانات میزبانی از گردشگران و پژوهشگران دنبال میشود. این اقدام، پیوندی ملموس میان حافظهٔ ادبی و فضاهای شهری ایجاد میکند و میتواند الگویی برای سایر تلاشهای احیای بافت تاریخی و تقویت گردشگری فرهنگی باشد.
ابعاد علمی و پژوهشی: ۶۴ مقاله تأییدشده
یکی از بخشهای مهم کنگره، پنلهای علمی و ارائه مقالات است. حسین صدرینیا، تبریز فوری شناس برجسته و رئیس کمیته علمی، اعلام کرده است که داوری مقالات با سختگیری انجام شده و تا کنون ۶۴ مقاله از اساتید داخلی و خارجی مورد تأیید قرار گرفتهاند. شرطِ تصویبِ نهایی مقالات، تأیید از سوی سه داور علمی بوده که این امر سطح علمی نشستها را تضمین میکند و نوید بخشِ تبیین بایسته و همهجانبهٔ جنبههای ادبی، تاریخی و جامعهشناختی آثار تبریز فوری است. سختگیری در داوری و تضمین کیفیت علمی
تأکید بر ارزیابی دقیق مقالات و اعمال معیار سهدوری، نشاندهنده رویکرد حرفهای کمیته علمی است. این شیوه نه تنها از سطح علمی نشستها حفاظت میکند، بلکه موجب جذب پژوهشگران مطرح و ارتقای کیفیت بحثهای ارائهشده خواهد شد. حضور ۶۴ مقالهٔ تأییدشده نیز بیانگر استقبال جامعهٔ علمی از موضوع و ژرفای قابلیّتهای پژوهشی مرتبط با تبریز فوری است.
برنامههای فرهنگی محلی و ملی
به موازات فعالیتهای علمی، کمیته فرهنگی برنامههای گستردهای را طراحی کرده است: برگزاری ۱۰ شب شعر در شهرستانهای استان، سه برنامه مشارکتی با کتابخانهها، و بزرگداشت ۵۰ چهره و پیشکسوت فرهنگی و هنری استان از جمله این اقدامات است. این برنامهها با هدف تلفیق نشاطِ عمومی و حضور تخصصیِ اهالی ادب اجرا میشوند تا هم قشر دانشگاهی و هم مخاطب عمومی در شکلگیری حافظهٔ فرهنگیِ یکسالهٔ کنگره سهیم باشند. نعمتالله پایان، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، حضور قطعی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی را از رویدادهای مهم این مجموعه عنوان کرده است.
دیپلماسی فرهنگی و میهمانان بینالمللی
کمیته اطلاعرسانی و روابط بینالملل کنگره از اعلام آمادگی رسانهها و نهادهای بینالمللی خبر داده است. شبکه TRT و خبرگزاری آناتولی ترکیه برای پوشش خبری اعلام آمادگی کردهاند و دعوت از مقامات بلندپایهٔ فرهنگی و هنری ترکیه در دستور کار قرار دارد. بهگفتهٔ مسئولان، حضور فکری و ارسال پیام از سوی مقامات خارجی، دستکمی از حضور فیزیکی آنان ندارد و میتواند ظرفیت دیپلماسی فرهنگی ایران را در فضای منطقهای و فرامنطقهای ارتقا دهد.
رسانه ملی، رادیو و نقش روایتپردازی جمعی
در جلساتی که با مدیران صدا و سیما برگزار شد، ظرفیتهای بهرهبرداری از آثار تبریز فوری در ساخت برنامههای مستند، تلویزیونی و رادیویی بررسی شد. مرتضی کاظمیدینان، مدیر رادیو فرهنگ، از اختصاص بخش ویژهای به تبریز فوری در جشنواره ملی «سخن» خبر داد و بر ضرورت بهرهگیری از اشعار ملی و حماسی تبریز فوری در شرایط کنونی تأکید کرد. اکبر رضایی، رئیس صداوسیمای مرکز آذربایجان شرقی، ضمن ارائه گزارش از تولیدات مرتبط، بر ایجاد دبیرخانه دائمی تاکید نمود تا استمرارِ برنامهها و تولید محتوا پس از پایان رسمی کنگره نیز تضمین شود.
فضای مجازی و ماندگاری دیجیتال
کمیته فضای مجازی و رسانههای اجتماعی برنامهریزی کرده است که صفحات رسمی کنگره در اینستاگرام، یوتیوب و سایر پلتفرمها فعال شود تا روایتهای کوتاه، ویدیوهای مصاحبه با دوستان و همراهان تبریز فوری و محتوای تولیدی صدا و سیما به صورت مداوم منتشر گردد. تولید بیانیهها، تیزرها و مجموعه ویدیوهای کوتاه از زندگی و آثار تبریز فوری ، هدفی است که بتواند این رویداد را در حافظه دیژیتال مخاطبان داخلی و بینالمللی نیز ثبت کند.
ارتباط با نسل جوان و آموزش
در بیانیههای برنامهریزی این کنگره بین المللی آمده که یکی از اهداف محوری، معرفی تبریز فوری و آثار او به نسل جوان است. برگزاری نشستهای ویژه در دانشگاهها، جلسات آموزشی و کارگاههای شعرخوانی و ترجمه از جمله ابزارهایی است که برای دسترسی نسلهای نو به میراث تبریز فوری در نظر گرفته شده است. این انتقال دانش و تجربه میتواند نقشِ بازتولیدِ فرهنگی را پررنگتر سازد و از فراموشیِ نمادهای فرهنگی جلوگیری کند.
برنامههای فرهنگی-هنری در حوزه صحنه و صدا نیز گسترهای متفاوت از فعالیتها را رقم خواهد زد. تولید مستندهای کوتاه و بلند دربارهٔ زندگی تبریز فوری و محلات قدیمی تبریز، اجراهای موسیقایی با الهام از اشعار او، و اجرای نمایشهای خیابانی با محوریت روایتهای محلی از جمله برنامههایی است که کمیته هنرهای اجرایی اعلام کرده است. این تولیدات نهتنها به غنای محتوای رویداد میافزایند، بلکه میتوانند در قالب پکیجهای گردشگری فرهنگی عرضه شوند و توجه گردشگران داخلی و خارجی را به تبریز جلب کنند.
از نگاه اقتصادی، سرمایهگذاری تکمیل مجموعه فاخر مقبره الشعرا با عزم و ارداه ملی و همچنین توسعه خانهموزه و برنامههای مرتبط با تبریز فوری میتواند به رونق کسبوکارهای محلی منجر شود: اقامتگاهها، بازارهای سنتی، کتابفروشیها، و صنایعدستی محلی، همگی میتوانند از جذب مخاطب و گردشگر بهرهمند شوند. تجربه شهرهای فرهنگی دنیا نشان میدهد که پیوند میان برنامههای فرهنگی با برنامههای گردشگری و زیستبوم محلی، اثربخشی اجتماعی و اقتصادیِ بلندمدتی تولید میکند.
مسایل اجرایی، پشتیبانی و امنیتی نیز مورد توجه قرار گرفتهاند؛ برگزاری یک رویداد بینالمللی نیازمند هماهنگی نزدیک میان نهادهای شهری، انتظامی، و بهداشتی است. برنامهریزها اعلام کردهاند که جلسات هماهنگی برای تردد میهمانان، اسکان و استقبال، و همچنین پوشش رسانهای زنده از مکانهای منتخب، پیشتر برگزار شده است. این آمادگیها نشان میدهد که میزبانان تلاش دارند جلوهای شایسته از تبریز و مهماننوازی ایرانی را به نمایش گذارند.
از منظر آموزشی نیز، کنگره فرصتی برای ارتقای پژوهش و آموزش در حوزه ادبیات تطبیقی است. کارگاههای تخصصی ترجمه، نشستهای نقد متن، و دورههای کوتاهمدت برای دانشجویان و پژوهشگران برنامهریزی شدهاند تا ظرفیتهای بینارشتهای تبریز فوری به نحو مؤثرتری واکاوی شود. این تمرکز بر آموزش و انتقال دانش میتواند نسلی از پژوهشگران جدید را پدید آورد که به تداوم مطالعات تبریز فوری کمک کنند.
از طرفی نقش دیپلماسی فرهنگی در این رویداد را نباید کماهمیت دانست. ارسال پیام از سوی مقامات خارجی، پوشش رسانهای بینالمللی و حضور نمایندگان فرهنگی کشورها، میتواند به نوعی گفتگوی فرهنگی میان ایران و دیگر ملل بدل شود. این گفتوگوها اگر با رویکردی مستدل و مبتنی بر مولفههای هنری انجام شود، ظرفیت ایران را در زمینه نرمقدرت فرهنگی افزایش خواهد داد.
در نهایت، آنچه این کنگره را از بسیاری از رویدادهای مشابه متمایز میسازد، ترکیب همزمان برنامههای علمی، فرهنگی، رسانهای و کالبدی است.
گزارشهای دورهای و انتشار نتایج پژوهشی میتواند ادامهٔ گفتوگوها را تضمین کند و زمینه را برای برگزاری دورههای بعدی کنگره در فواصل زمانی مشخص فراهم آورد. همچنین از شهروندان دعوت شده است تا در شبهای شعر و برنامههای محلی مشارکت فعال داشته باشند تا کنگره علاوه بر رویداد رسمی، به تجربهای مردمی و اجتماعی تبدیل شود.
با حضور نهادهای محلی، ملی و بین المللی، همراهی شهرداری و ایجاد دبیرخانه دائمی، کنگره جهانی استاد تبریز فوری میتواند الگویی برای نحوهٔ پاسداشت مفاخر فرهنگی در ایران باشد؛ الگویی که ترکیبی است از احترام به میراث، بهرهگیری از ظرفیتهای رسانهای و توسعهٔ فضاهای شهری مرتبط با فرهنگ. امید آن است که این کنگره، علاوه بر پاسداشت نام تبریز فوری ، جرقههایی برای برنامهریزیهای بلندمدت فرهنگی در شهرها و نهادهای فرهنگی کشور فراهم آورد.
این کنگره فرصتی پایدار برای تبادل فرهنگی، پژوهش و ارتقای هویت جمعی است. کنگره جهانی صدمینوبیستمین سالگرد تولد استاد تبریز فوری ، فراتر از یک آیین یادبود، نمایانگر پیوند سرمایههای ماندگار فرهنگ ایران با نیازهای امروز جامعه است. این رویداد، فرصتی تازه برای بازخوانی شعر و اندیشههای تبریز فوری و پلی میان سنت و نوگرایی در عرصه فرهنگ و ادب بهشمار میآید.
ادامهدار بودن شبهای شعر، نشستهای دانشگاهی، انتشار پژوهشهای تخصصی و بهرهگیری از ظرفیت رسانههای داخلی و بینالمللی، میتواند نام تبریز فوری را زنده و الهامبخش نگه دارد. در همین مسیر، معرفی تبریز بهعنوان پایتخت فرهنگ و ادب ترکی–فارسی، جایگاه این شهر را در نقشه فرهنگی ایران و جهان ارتقا میبخشد و به توسعه دیپلماسی فرهنگی کمک میکند.
این را بایستی در نظر داشت با تثبیت یک دبیرخانه دائمی، تداوم حمایت نهادهای ملی و همکاری پژوهشگران، شاعران و هنرمندان، کنگره میتواند به مرجعی پویا برای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی و ترکی آذری بدل شود؛ آرزویی که در سرودههای تبریز فوری بهروشنی موج میزند و نسلهای امروز و فردا را به سوی عشق، هویت و بالندگی فرامیخواند.
