تبریز فوری تبریز - آذر کریم‌زاده: برنامه‌­ریزان و معماران شهری برای مقابله یا از بین بردن اقلیم­‌های ناخواسته و ایجاد شرایطی که محیط سالم‌­تری را فراهم کرده و موجب ایجاد آسایش محیطی در افراد می‌شود، بر روی طراحی حساس به آب و هوا تمرکز دارند.

از منظر هواشناسی

خرده اقلیم به منطقه‌­ای گفته می­‌شود که در آن آب و هوا با مناطق اطراف متفاوت باشد. خرده اقلیم‌­ها به طور طبیعی ظاهر می­‌شوند و اندازه آنها متغیر است. به عنوان مثال، یک شهر مدل­‌های آب و هوایی خاص خود را ایجاد می­‌کند و هرچه منطقه شهری بزرگ‌­تر باشد، اهمیت این اقلیم­‌ها نیز بیشتر خواهد بود. خرده‌اقلیم مهم شهری می‌­تواند نه تنها بر دما، بلکه بر میزان بارندگی، بارش برف، فشار جوی و باد نیز تأثیر بگذارد. به عبارت دیگر، می­‌تواند فرکانس مه، شدت طوفان­‌ها، غلظت هوای آلوده و مدت زمانی که هوای ناسالم در شهر باقی می­‌ماند را افزایش دهد. با توجه به اهمیت استفاده از عوامل طبیعی در معماری و شهرسازی امروز و نیاز به ایجاد پایداری اکولوژیک میان طبیعت و مصنوعات بشری حداکثر استفاده از عوامل محیطی و طبیعی در شهرسازی جزو ارکان پایداری در این زمینه است.

خرده اقلیم­‌های ناخواسته شهری

عوامل متعددی منجر به توسعه اقلیم‌­های آب و هوایی ناسالم می­‌شود. یکی از مهم‌­ترین دلایل آن گرمای تولید شده توسط انسان است که عمده آن مربوط به مواردی مانند موتورهای احتراق داخلی در اتومبیل‌­هایی است که از سوخت­‌های فسیلی استفاده می­‌کنند و بدین ترتیب خودروها باعث ایجاد آلاینده‌­ها و رطوبت در هوا می­‌شوند. همچنین استفاده از مصالح نامناسب در کف‌سازی خیابان‌ها و کوچه‌ها مانند آسفالت که جاذب نور خورشید است باعث می­‌شود تا تمام فضای آسفالت مورد نیاز اتومبیل­‌ها که گرما را حفظ می­‌کند، فقط شرایط را بدتر ­سازد.

ضعف در ساختمان­‌سازی و طراحی‌­های ضعیف نیز از جمله اتلاف انرژی، مواد عایق بی­‌کیفیت و شیوه‌­های ناکارآمد مدیریت ساختمانی نیز در این بین نقش دارند. برنامه­‌ریزی شهری بدون چشم‌­انداز بلند­مدت برای ارتفاع و چیدمان ساختمان­‌ها می­‌تواند دره­‌های متشنج گرمای شهری را ایجاد کند.

بدین‌ترتیب، دلایل اصلی پیدایش جزایر گرمایی شهری عبارتند از :

· توسعه محیط‌­های ساخته­‌شده

· کمبود پوشش گیاهی و آب در شهر

· گسترش سطوح معدنی پوشش کف و مصالح ساختمانی بناها، که در طول روز گرما را جذب کرده و سپس در شب آزاد می­‌کند.

· انتشار گرما از فعالیت­‌های انسانی (انتشار هوای گرم مرتبط با تهویه مطبوع، موتورها، صنایع و غیره) که باعث افزایش دمای شهر می­‌شود.

گرما در سراسر جهان احساس می­‌شود

خرده‌اقلیم­‌های شهری ناخواسته یک پدیده جهانی است. در آتلانتا با افزایش ترافیک جاده‌ه­ا تعداد رعد و برق­ها در حال افزایش است. در دهه 1950، به دلیل افزایش ترافیک و انتشار گازهای گلخانه­‌ای ناشی از استفاده از زغال سنگ، مه طبیعی لندن متراکم و آلوده شد.

خرده‌اقلیمی که بیشتر به ذهن خطور می­‌کند جزیره‌­های گرمایی شهری (UHI) است. در ملبورن، دما 1.13 درجه سانتی­گراد گرم­تر از مناطق اطراف آن است که از جلوه شهری کمتری برخوردار هستند. در مورد دما در توکیو، طی یک قرن گذشته 3 درجه سانتیگراد افزایش یافته است، در حالی که این میزان برای کل کشور فقط 1 درجه سانتی­گراد است. این دمای بالاتر تأثیراتی بر حرکت هوا می­‌گذارد.

جزایر گرمای شهری بسیار گران نیز هستند بطوری­ که در لس‌­آنجلس سالانه 100 میلیون دلار هزینه انرژی اضافی ایجاد می‌­کند.

احساس مسئولیت در قبال اقلیم هوایی

از این پس، معماران، سازندگان و برنامه‌­ریزان شهری در حال تغییر نقش خود در ایجاد خرده اقلیم‌­های شهری هستند. یک راه برای این کار این است که به راحتی عوارض جانبی ناخواسته را کاهش دهند. عایق‌­بندی مناسب و مدیریت بهینه ساختمان می­‌تواند تصاعد گرما را از یک ساختمان کاهش دهد، به موازات آن سیستم­‌های گرمایش و سرمایش غیرفعال می­‌تواند میزان گرمای تولید شده توسط ساختمان را به حداقل برسانند.

مزایای بهبود بهره‌­وری انرژی نیز مشهود است. حسگرهای دیجیتال متصل شده از طریق اینترنت اشیاء به انرژی با کارآیی بیشتری نیاز دارند و تأثیر فوری می‌­گذارند. فن‌­آوری‌­های انرژی صفر باعث کاهش مصرف انرژی می­‌شوند و فن‌­آوری‌­های مثبت مانند آسانسورهای نسل جدید که نمونه آن در مرکز تجارت جهانی نیویورک نصب شده است حتی انرژی بیشتری را از طریق درایوهای احیا کننده تولید می­‌کنند.

بدین ترتیب، در محدوده­‌های همیشه در سایه با کاهش ارتفاع ساختمان‌­ها یا ایجاد گشودگی­‌های فضایی و در محدوده­‌های همیشه در آفتاب با افزایش ارتفاع ساختمان‌­ها و ایجاد سایه سعی در ایجاد آسایش حرارتی در این فضاها شده است که به نوبه خود تأثیر مستقیم در تبادل انرژی میان محیط و ساختمان داشته و از نظر صرفه‌­جویی در مصرف انرژی و نیز دست­یابی به یک شهرسازی پایدار نقش اساسی را ایفا می­‌کند.

هواشناسی: از ناظران تا تصمیم­‌گیرندگان

روش دیگر تفکر در مورد خرده اقلیم‌­های شهری، دیدن آنها به عنوان یک پدیده مفید است. ساختمان­‌های بلند یا مسیرهای پیاده‌روی سایه خوشایند و خنک کننده­ای را در شهرهای بسیار گرم فراهم می­‌کنند و حتی جزیره­‌های گرمایی شهری می­‌توانند مزایایی را در مناطق بسیار سرد فراهم کنند.

هدف بسیاری از ایده‌­های خلاقانه شکل دادن به اقلیم‌­های دلپذیر، مفید و پایدار است. فضاهای سبز ساختمانی، خرده‌اقلیم‌­های شهری را اصلاح می­‌کنند. شهرها گرما را در خود جذب می­‌کنند و “جزیره‌­های گرمایی شهری” را ایجاد می­‌کنند که به اندازه­‌ی ۱۰ فارنهایت گرم­تر از حومه‌­ی شهر است. در مقابل، گیاهان به طور مستقیم هوا را خنک می‌­کنند و می­‌توانند دمای سطح سقف را به انداز­ه­ی ۷۵ فارنهایت در تابستان کاهش دهند. درختان، پارک­‌ها و کمربندهای سبز به خنک شدن شهرها کمک می­‌کنند در حالی که مزایای دیگری نیز برای ساکنان فراهم می­‌کنند. پشت‌بام و دیوارهای سبز در عین تأمین هوای پاک، ساختمان­‌هایی را با جلوه جذاب و عایق­‌بندی نمایان می‌کنند.

به طور کلی، سازندگان و برنامه‌­ریزان اکنون فن­‌آوری­‌های پایدار و با مصرف انرژی را با تمرکز  بیشتر بر چگونگی تأثیر هر ساختمان بر محیط اطراف خود ترکیب می­‌کنند. این رویکرد جامع و متناسب، منعکس‌کننده این آگاهی است که هرگز برای ایجاد شهرها به بهترین مکان برای زندگی، یک راه­‌حل همه جانبه وجود ندارد.

مصرف انرژی ساختمان­‌ها امروزه بزرگ­ترین بخش از صورت‌حساب کلی انرژی را نشان می‌­دهد و به دلیل افزایش دائمی جمعیت جهان و تکامل هم­زمان نیازهای کاربران برای حفظ راحتی آنها می­‌تواند بیشتر افزایش یابد. در حال حاضر نوآوری در فن­‌آوری ساخت و ساز امکان بهبود عملکرد انرژی ساختمان­‌ها را فراهم می‌کند، اما ممکن است برای برآوردن اهداف انرژی تعیین شده توسط دستورالعمل­‌های بین­‌المللی سیاست‌های زیست‌­محیطی کافی نباشد. در واقع، ما می­‌دانیم که رفتار انرژی ساختمان­‌ها نه تنها توسط خود ساختمان تنظیم می­‌شود، بلکه بیش از هر چیز به شدت شرایط آب و هوایی اطراف بستگی دارد. با این حال، آب و هوا در شهرهای بزرگ برای کاهش این مصرف مناسب نیست، به­‌ ویژه در تابستان، جایی که تراکم شهری در ارتباط با استفاده بیش از حد از مواد با جذب بالای خورشید، به توسعه جزیره گرمایی کمک می­‌کند. علاوه بر این، زمینه­‌های ناهمگن گرمای تابشی، آیرودینامیکی و متغیرهای آب مستقیماً با پدیده‌­های بزرگ مانند جزایر حرارتی ارتباط ندارند. برنامه‌­ریزی محلی هنوز می‌­تواند آب و هوا را در یک قطعه شهری کاملاً تغییر دهد.

شهرهای بیشتر - آب و هوای مجاز

میلیاردها نفر از مردم در شهرها زندگی می‌­کنند و سازمان ملل تخمین می‌­زند که 80٪ از جمعیت جهان تا سال 2025 در مناطق شهری زندگی خواهند کرد. برای کمک به اطمینان از آسایش و سلامتی ساکنان شهر، معماران، برنامه­‌ریزان شهرها و سایر تصمیم­‌گیرندگان به صورت گسترده‌­ای در مورد خرده‌اقلیم‌­های شهری از دیدگاهی جدید می‌­اندیشند. بدین معنی که با یافتن راه‌حل­‌هایی نه تنها می­توان میزان آلودگی هوا را کاهش داد، بلکه می‌­توان با به­‌کارگیری تدابیری هوای سالم را تولید و منتشر کرد که در نتیجه سلامت جسم و روان شهروندان را به دنبال دارد. خرده‌اقلیم‌­ها با استفاده از فاکتورهایی مانند میزان تابش خورشید، رطوبت هوا و غیره که به عواملی همچون سطوح منعکس‌­کننده و یا فضاهای سبز شهری بستگی دارند، می­توانند در کیفیت سکونت و افزایش رضایت شهروندان از محیط شهری تأثیر به‌­سزایی ایفا کنند.

شیوه­‌های پایدار، فضای سبز و بهبود بهره­‌وری انرژی در ساختمان­‌ها و زیرساخت­های شهری به اطمینان از آب و هوای سالم برای کار و بازی در شهرهای ما کمک می­‌کند.

منابع :

https://www.adaptation-changement-climatique.fr/centre-ressources/lilot-chaleur-urbain-paris-microclimat-au-coeur-la-ville

https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00426508/document

https://boiteaoutils.espace-mont-blanc.com/agir/actions/gerer-le-climat-urbain-ilots-de-chaleur-zones-de-fraicheur-urbaines

https://www.urban-hub.com/fr/energy_efficiency/repenser-lusage-des-microclimats-urbains/

https://www.apc-paris.com/sites/www.apc-paris.com/files/file_fields/2018/09/25/icu-brochureapc-mf.pdf