یک زن دبیرکل سازمان ملل خواهد شد؟

علی بیگدلی، کارشناس مسائل بین‌الملل در یادداشتی به تشریح ابعاد انتخاب دبیرکل احتمالی سازمان ملل پرداخت که در ادامه مشروح آن را می خوانید؛

از زمان تأسیس سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ تاکنون، هیچ زنی به مقام دبیرکلی این سازمان نرسیده است. با توجه به این سابقه تاریخی، طرح موضوع انتخاب یک زن به‌عنوان دبیرکل آینده سازمان ملل، ادعایی قابل تأمل و برخوردار از طرفداران فراوان است.

در این میان، ربکا گرینسپن که سمت معاون پیشین رئیس‌جمهوری کاستاریکا را نیز در کارنامه خود دارد، از موقعیت مناسبی برخوردار است و به نظر می‌رسد شانس قابل توجهی برای انتخاب شدن داشته باشد. حتی می‌توان پیش‌بینی کرد که احتمالاً بیش از ۸۰ درصد آرای مورد نیاز را به دست آورد. در مقابل، به نظر نمی‌رسد رافائل گروسی، مدیرکل فعلی آژانس انرژی اتمی شانس چندان زیادی برای رسیدن به این مقام داشته باشد؛ هرچند از مدت‌ها پیش برای این موضوع تلاش کرده و از نظر جایگاه و سابقه سازمانی نیز خود را نامزدی شایسته می‌داند.

او به‌واسطه مسئولیتش در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و نقش مهم این نهاد در پرونده هسته‌ای ایران، مورد توجه قرار گرفته و ایران نیز در مقاطع مختلف روی این موضوع مانور داده است. البته نباید نقش آمریکا را در این رقابت نادیده گرفت. سازمان ملل در خاک آمریکا مستقر است و بخش قابل توجهی از هزینه‌های آن نیز از سوی این کشور تأمین می‌شود. از این رو، نظر و موضع آمریکا در انتخاب دبیرکل سازمان ملل اهمیت زیادی دارد.

این کشور هم در میان اعضای دائم شورای امنیت و هم در تعامل با اعضای غیردائم، از نفوذ سیاسی قابل توجهی برخوردار است. بنابراین، طبیعی است که منافع و ملاحظات آمریکا در این انتخاب تأثیرگذار باشد. با این حال، موضوع حق وتو نیز باید مورد توجه قرار گیرد. انتخاب دبیرکل به رأی اعضای شورای امنیت وابسته است و نامزد مورد نظر باید بتواند حمایت لازم را در میان ۱۵ عضو این شورا به دست آورد. صرف کسب ۱۱ رأی موافق، در صورتی که مخالفت یکی از اعضای دائم شورای امنیت وجود داشته باشد، برای عبور از این مرحله کافی نیست.

در واقع، آرای اعضای دائم و غیردائم هر دو اهمیت دارند، اما اعضای دائم از امتیاز ویژه حق وتو برخوردارند. اگرچه در رأی‌گیری‌های مقدماتی ممکن است یک نامزد آرای تشویقی قابل توجهی کسب کند، این موضوع لزوماً به معنای انتخاب قطعی او نیست. از همین رو، اگر آقای گروسی در رتبه دوم یا سوم قرار گرفته باشد، باز هم می‌توان گفت که موقعیت قابل توجهی در این رقابت داشته است، اما رسیدن به مرحله نهایی برای او چندان آسان نخواهد بود.

در مجموع، به نظر می‌رسد احتمال انتخاب یک زن به‌عنوان نخستین دبیرکل زن سازمان ملل متحد جدی است و شانس گروسی برای تصدی این سمت، با توجه به ملاحظات سیاسی و سازوکار انتخاب در شورای امنیت، چندان بالا نیست.

نکته دیگری که نباید از نظر دور داشت، ابزارهای سیاسی و دیپلماتیکی است که آمریکا در اختیار دارد؛ از جمله محدودیت‌های مربوط به صدور روادید برای ورود نمایندگان و مقام‌های خارجی به خاک این کشور. چنین مسائلی نیز می‌تواند بر روابط و تعاملات دیپلماتیک سازمان ملل تأثیر بگذارد.