یادگیری پروژه‌محور فاصله دانشگاه و بازار کار را کاهش می‌دهد

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، محمد مقدم، عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت تغییر رویکردهای آموزشی در دانشگاه‌ها اظهار کرد: «با توجه به شرایط نظام آموزشی ایران، ساختار دانشگاه‌ها، امکانات آموزشی و شیوه‌های ارزشیابی رایج، حرکت از آموزش صرفاً نظری به سمت شیوه‌هایی ضروری است که دانشجو بتواند آموخته‌های خود را در موقعیت‌های واقعی به کار بگیرد.»

وی یادگیری مبتنی بر پروژه را یکی از روش‌هایی دانست که می‌تواند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشد و تأکید کرد در این روش دانشجو به‌جای درس خواندن صرفاً برای امتحان و کسب نمره، یاد می‌گیرد چگونه از دانش خود برای حل مسائل واقعی، تولید محصول، ایجاد اشتغال و توسعه فناوری استفاده کند.

تفاوت یادگیری پروژه‌محور با آموزش سنتی

مقدم با تشریح تفاوت یادگیری مبتنی بر پروژه با انجام تکالیف معمول دانشگاهی ادامه داد: در روش آموزش سنتی، دانشجو معمولاً مطالب را از استاد دریافت می‌کند و با انجام تکالیف، حل تمرین یا ارائه گزارش، میزان یادگیری خود را نشان می‌دهد و تمرکز بیشتر بر یادگیری مفاهیم نظری، به خاطر سپردن مطالب و پاسخ‌گویی به پرسش‌های مشخص است.

وی افزود: «در یادگیری مبتنی بر پروژه، دانشجو باید آموخته‌های نظری خود را برای حل یک مسئله واقعی به کار بگیرد و در نهایت به نتیجه‌ای عملی و قابل ارزیابی برسد.» به گفته وی، خروجی یک پروژه می‌تواند تولید یک محصول، طراحی یک دستگاه، اجرای یک آزمایش کاربردی یا ارائه یک راهکار علمی برای برطرف کردن یک مشکل باشد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: در پروژه‌های دانشجویی، فرد باید درباره روش اجرا، منابع مورد نیاز، چگونگی جمع‌آوری اطلاعات و راهکارهای رسیدن به نتیجه تصمیم‌گیری کند و همین فرایند باعث تقویت توانایی تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و مواجهه با مسائل پیش‌بینی‌نشده می‌شود.

وی درباره شیوه ارزشیابی خاطرنشان کرد در آموزش سنتی ارزیابی بیشتر بر اساس امتحان و نمره انجام می‌شود، در حالی که در یادگیری پروژه‌محور تنها میزان دانش نظری ملاک نیست و مهارت عملی، خلاقیت، توانایی حل مسئله و کار گروهی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد و استاد بیشتر نقش راهنما و هدایت‌کننده دارد.

مقدم برای توضیح کاربرد این شیوه در رشته‌های کشاورزی و علوم باغبانی گفت به‌جای اینکه دانشجو صرفاً درباره روش‌های افزایش عملکرد زعفران تحقیق کند، می‌تواند یک پروژه واقعی طراحی کرده و تیمارهای مختلف را اجرا، داده‌ها را جمع‌آوری و تحلیل کند و در نهایت راهکاری کاربردی برای افزایش عملکرد این محصول ارائه دهد.

ضرورت ارزیابی عادلانه در پروژه‌های گروهی

مقدم به یکی از چالش‌های اجرای پروژه‌های گروهی اشاره کرد و گفت یکی از مشکلات رایج این است که گاهی تمام اعضای یک گروه نمره یکسانی دریافت می‌کنند، در حالی که میزان مشارکت، تلاش و مسئولیت‌پذیری آن‌ها یکسان نیست.

وی ادامه داد برای دستیابی به نظام ارزشیابی عادلانه، بهتر است ارزیابی پروژه‌ها به‌صورت چندبخشی انجام شود تا علاوه بر کیفیت نتیجه نهایی، میزان مشارکت و عملکرد واقعی هر دانشجو نیز مشخص باشد.

به گفته وی، نخستین گام تعیین وظایف مشخص برای اعضای گروه در ابتدای اجرای پروژه است؛ برای مثال یک نفر مسئول جمع‌آوری اطلاعات و منابع علمی باشد، دانشجوی دیگر اجرای آزمایش را بر عهده بگیرد و فرد دیگری مسئول تجزیه‌وتحلیل داده‌ها باشد.

مقدم ارائه گزارش عملکرد فردی، استفاده از روش ارزیابی همتایان برای بررسی همکاری و مسئولیت‌پذیری یکدیگر، بررسی روند انجام کار توسط استاد و برگزاری جلسه ارائه و دفاع فردی در پایان پروژه را از راهکارهای ارزیابی دانست و افزود استفاده هم‌زمان از این روش‌ها می‌تواند به ایجاد نظام ارزشیابی دقیق‌تر کمک کند.

ظرفیت رشته‌های دانشگاهی برای آموزش پروژه‌محور

مقدم خاطرنشان کرد این روش تقریباً در تمام رشته‌های دانشگاهی قابل اجراست، اما در رشته‌هایی که ارتباط مستقیم‌تری با مسائل واقعی جامعه، صنعت، کشاورزی و فناوری دارند، امکان اجرای آن بیشتر است.

وی درباره رشته‌های فنی و مهندسی به طراحی و ساخت تجهیزات صنعتی، طراحی سامانه‌های هوشمند، تولید نمونه اولیه محصولات و بهینه‌سازی فرایندهای تولید اشاره کرد و درباره رشته‌های کشاورزی و منابع طبیعی از تولید و فرآوری محصولات کشاورزی، طراحی سامانه‌های آبیاری هوشمند، تولید کودهای زیستی و محصولات ارگانیک، اصلاح روش‌های کشت و افزایش بهره‌وری نام برد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود در رشته‌های علوم پزشکی و دامپزشکی می‌توان پروژه‌هایی با موضوع طراحی روش‌های تشخیص بیماری، تولید محصولات بهداشتی و دارویی و بررسی راهکارهای پیشگیری تعریف کرد و در رشته‌های علوم پایه نیز طراحی و اجرای آزمایش‌های کاربردی و تولید مواد و ترکیبات جدید زمینه اجرای پروژه است. وی اضافه کرد در رشته‌های علوم انسانی و مدیریت نیز طراحی کسب‌وکارهای جدید، بررسی مشکلات اجتماعی و ارائه راهکار و توسعه روش‌های نوین مدیریت می‌تواند در قالب پروژه دنبال شود.

ارتباط دانشگاه با بخش تولید شرط موفقیت است

مقدم با بیان اینکه صرف تعریف پروژه برای دانشجویان به معنای تحقق کامل آموزش پروژه‌محور نیست، خاطرنشان کرد مهم این است که پروژه‌ها از مسائل واقعی و نیازهای موجود در جامعه انتخاب شوند و اگر پروژه‌ها صرفاً به تهیه گزارش‌های نظری و گردآوری مطالب محدود شوند، نمی‌توان انتظار تقویت مطلوب مهارت‌های عملی را داشت.

وی ارتباط واقعی دانشگاه با صنعت، کشاورزی و بخش تولید را مهم‌ترین شرط موفقیت این روش در دانشگاه‌های ایران دانست و تصریح کرد پروژه‌های دانشجویی باید به مسائل واقعی جامعه متصل شوند و خروجی آن‌ها قابلیت استفاده و حتی تجاری‌سازی داشته باشد تا دانشگاه زمینه پرورش دانش‌آموختگانی را فراهم کند که توانایی به‌کارگیری آموخته‌های خود و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه را داشته باشند.