تمرکز گردشگری در غرب مازندران و کمبود هتل در شرق استان

به گزارش ایرنا، تمرکز گردشگری مازندران در دهه‌های گذشته عمدتاً بر مناطق غربی استان بوده است؛ تمرکزی که بیش از آنکه ناشی از ضعف ظرفیت‌های گردشگری در شرق مازندران باشد، ریشه در پیشینه تاریخی شکل‌گیری گردشگری در این استان دارد.

رونق گردشگری مازندران از دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی و با شکل‌گیری نخستین زیرساخت‌های اقامتی و تفریحی در مناطقی مانند رامسر آغاز شد و به‌تدریج در امتداد نوار ساحلی به سمت شرق گسترش یافت. دسترسی مناسب‌تر از مسیر جاده چالوس، برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و شکل‌گیری نخستین مجموعه‌های اقامتی و شهرک‌های گردشگری در تثبیت این روند نقش داشتند و مناطقی مانند چالوس، نوشهر و رامسر زودتر به مقاصد شناخته‌شده تبدیل شدند.

این روند با فراگیر شدن سفرهای داخلی، گسترش ویلاسازی و ورود اقشار مختلف جامعه به چرخه گردشگری شدت گرفت، به‌گونه‌ای که بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری گردشگری همچنان در غرب مازندران متمرکز ماند. امروز بسیاری از این مناطق به سطحی از توسعه رسیده‌اند که می‌توان از اشباع نسبی ظرفیت آنها سخن گفت.

ریشه تاریخی تمرکز گردشگری در غرب

شهرستان‌هایی مانند گلوگاه، بهشهر، نکا، ساری، میاندرود، قائم‌شهر، جویبار، سیمرغ و حتی بابل ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه گردشگری دارند، اما زیرساخت اقامتی متناسب با ظرفیت‌های موجود در آنها شکل نگرفته است. این کمبود حتی در بابل که از نظر اقتصادی و جمعیتی یکی از شهرهای مهم استان است، به‌وضوح قابل مشاهده است.

آمل نیز با وجود قرار گرفتن در مجاورت جاذبه‌های طبیعی شناخته‌شده‌ای مانند جنگل‌های هیرکانی و برخورداری از ظرفیت گردشگری طبیعت‌محور، همچنان با محدودیت در زیرساخت‌های اقامتی حرفه‌ای روبه‌روست.

کمبود هتل استاندارد؛ از میزبانی ورزشی تا ویلاسازی

اهمیت این موضوع تنها به گردشگران تفریحی محدود نمی‌شود. کمبود مراکز اقامتی استاندارد حتی در میزبانی از رویدادهای ورزشی چالش ایجاد کرده است؛ به‌طوری‌که گاهی تیم‌های لیگ برتری که برای مسابقات به مازندران سفر می‌کنند، امکان اقامت مناسب در شهر محل برگزاری مسابقه را ندارند و ناچارند در شهرهای دیگر مستقر شوند.

تجربه بابلسر نشان می‌دهد شکل‌گیری زیرساخت اقامتی چگونه می‌تواند به رونق کمک کند؛ شهری که از دهه‌های گذشته و به واسطه فعالیت‌های بندری، شیلاتی و اقتصادی میزبان بازرگانان و مسافران بود و به‌تدریج با شکل‌گیری مراکز اقامتی و تفریحی جایگاه خود را تثبیت کرد.

از سوی دیگر، نبود هتل‌ها و مراکز اقامتی استاندارد در برخی مناطق، زمینه گسترش خانه‌های دوم و ویلاسازی را فراهم کرده است. در مناطقی مانند چمستان و بخش‌هایی از اطراف آمل، افزایش ساخت‌وسازهای ویلایی نشان‌دهنده رشد جمعیت شناور و تقاضای اقامت است. زمانی که امکان اقامت مناسب فراهم نباشد، بخشی از تقاضا به سمت خرید زمین و ساخت ویلا سوق پیدا می‌کند.

در سال‌های اخیر اقامتگاه‌های بوم‌گردی و واحدهای اقامتی کوچک در برخی مناطق شرق استان توسعه یافته‌اند و در معرفی جاذبه‌های کمترشناخته‌شده نقش داشته‌اند، اما به‌تنهایی نمی‌توانند جایگزین هتل‌های استاندارد و مجموعه‌های اقامتی بزرگ شوند. برای قرار گرفتن شهرهای شرق مازندران در برنامه سفر تورهای گردشگری، میزبانی از گروه‌های بزرگ و حضور در شبکه سفرهای بین‌المللی، وجود هتل‌های چندستاره ضروری است.

افزایش هزینه سفرهای خارجی، محدودیت‌های پروازی و افزایش تمایل به سفرهای داخلی، فرصتی برای استان‌های گردشگرپذیری مانند مازندران ایجاد کرده است. بخش مهمی از ظرفیت اقامتی موجود در نوار ساحلی شرق استان به پلاژها و مجموعه‌های اقامتی دولتی اختصاص دارد که لزوماً پاسخگوی نیاز گردشگرانی نیستند که با هدف تجربه سفر باکیفیت سفر می‌کنند و نمی‌تواند جای خالی سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را پر کند.

ضرورت سرمایه‌گذاری و توسعه متوازن

علی‌اصغر شالبافیان، معاون وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در دیدار اخیر خود با استاندار مازندران، توسعه هتل‌های پنج‌ستاره و مجموعه‌های اقامتی مدرن را از اولویت‌های سرمایه‌گذاری در استان دانست و بر ضرورت ارتقای کیفیت و تنوع مراکز اقامتی متناسب با حجم ورود مسافران تأکید کرد.

وی همچنین بهره‌گیری ضابطه‌مند از ظرفیت بلندمرتبه‌سازی، توسعه گردشگری دریایی و تسهیل شرایط حضور سرمایه‌گذاران را از الزامات تقویت زیرساخت‌های گردشگری مازندران برشمرد و استفاده از منابع و تسهیلات موجود را فرصتی برای پیشبرد طرح‌های بزرگ گردشگری در استان عنوان کرد.

در همین ارتباط یک کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده شرق مازندران گفت: «زیرساخت‌های گردشگری در این منطقه با غرب استان قابل مقایسه نیست و یکی از ضعف‌های مشهود آن، کمبود مراکز اقامتی و امکانات خدماتی است؛ با این حال، تجربه برگزاری تورهای ورودی به ساری و بهشهر نشان می‌دهد که بسیاری از گردشگران پیش از سفر، ذهنیت مثبتی نسبت به این مناطق ندارند، اما پس از بازدید از جاذبه‌های شرق استان، برای سفرهای بعدی نیز استقبال می‌کنند و تورهای جدید به‌سرعت رزرو می‌شود.»

تارا رادی با بیان اینکه بسیاری از گردشگران با جذابیت‌های طبیعی، تاریخی و گردشگری شرق مازندران آشنایی کافی ندارند، افزود که باید برنامه‌ریزی منسجمی برای توسعه زیرساخت‌های اقامتی، بهبود راه‌های دسترسی، ایجاد امکانات رفاهی و ترغیب سرمایه‌گذاران انجام شود. وی گفت طراحی بسته‌های سفر متنوع، برگزاری تورهای آشناسازی و معرفی مسیرهای جدید می‌تواند زمینه افزایش ورود گردشگران را فراهم کند.

این مدرس دانشگاه ادامه داد که ایجاد امکانات مناسب در مرکز و شرق استان، علاوه بر رونق اقتصادی، به توزیع متوازن سفر کمک می‌کند و می‌تواند از تمرکز گردشگران، ترافیک سنگین، چادرخوابی و پیامدهای گردشگری انبوه در مناطق پرتردد بکاهد. وی ظرفیت‌های شاخص شرق استان نظیر بهشهر از جمله ذخیره‌گاه زیست‌کره میانکاله، میراث جهانی باغ عباس‌آباد و جنگل‌های هزارجریب و مسیر راه‌آهن را فرصتی برای توسعه گردشگری کم‌شتاب و عمیق معرفی کرد و هفته ملی مازندران را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده دانست.

شرق مازندران برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های مهم گردشگری استان، بیش از هر چیز نیازمند توسعه زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی، به‌ویژه احداث هتل‌های استاندارد و جذب سرمایه‌گذاران است. تکیه بر گردشگری انبوه به دلیل پیامدهایی همچون ترافیک سنگین، چادرخوابی، افزایش تقاضای سوداگرانه برای زمین و آسیب به منابع طبیعی، دیگر نمی‌تواند الگوی مطلوب توسعه باشد و حرکت به سمت گردشگری متوازن، هدفمند و پایدار ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.