کاهش ازدواج و تأخیر تولد فرزند اول؛ عامل افت باروری در ایران

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، علیرضا رئیسی در بیست‌وچهارمین کنگره بین‌المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران با محوریت جوانی جمعیت، وضعیت جمعیتی کشور را تشریح کرد و گفت ایران با سه روند هم‌زمان کاهش باروری، افت پیوسته شمار موالید و شتاب‌گرفتن سالمندی روبه‌روست؛ روند‌هایی که در صورت تداوم، ساختار جمعیتی کشور را دستخوش تغییر می‌کنند.

او با اشاره به کاهش نرخ باروری کل افزود این شاخص از ۱.۵۴ فرزند به‌ازای هر زن در سال ۱۴۰۲ به ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ و ۱.۳۴ در سال ۱۴۰۴ رسیده است. به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، ۲۹ استان از ۳۱ استان کشور اکنون پایین‌تر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی ۲.۱ فرزند به‌ازای هر زن، قرار دارند.

کاهش ۴۳ درصدی موالید در یک دهه

رئیسی گفت شمار موالید کشور در یک دهه گذشته حدود ۴۳ درصد کاهش یافته و از یک میلیون و ۵۷۰ هزار و ۲۱۹ تولد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۸۹۲ هزار تولد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. آمار شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز، به گفته او، از ادامه کاهش موالید در مقایسه با دوره مشابه سال قبل حکایت دارد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت توجه به عوامل ساختاری افت باروری گفت مقایسه نرخ باروری کل با نرخ باروری نکاحی نشان می‌دهد کاهش تمایل زوج‌های متأهل به فرزندآوری، تنها عامل این روند نیست. نرخ باروری نکاحی حدود ۲.۵۴ فرزند و نرخ باروری کل ۱.۳۴ فرزند به‌ازای هر زن است؛ فاصله این دو شاخص، به گفته او، اهمیت کاهش ازدواج و تأخیر در تشکیل خانواده و تولد فرزند اول را نشان می‌دهد.

او افزود ازدواج‌ها در فاصله سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ حدود ۲۳ درصد کاهش یافته است. میانگین سن ازدواج زنان در کشور حدود ۲۴ سال و میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند حدود ۲۷ سال است. رئیسی گفت افزایش سن ازدواج و فاصله زمانی تا تولد فرزند اول، فرصت فرزندآوری را محدود می‌کند و می‌تواند بر احتمال تولد فرزندان دوم و سوم نیز اثر بگذارد.

افزایش سهم سالمندان و کاهش رشد طبیعی جمعیت

رئیسی با اشاره به تغییر ساختار سنی کشور گفت سهم جمعیت ۶۰ ساله و بیشتر از حدود ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۲ درصد در سال ۱۴۰۵ رسیده و میانه سنی جمعیت نیز اکنون حدود ۳۵ سال است. او این شاخص‌ها را نشانه فاصله‌گرفتن جمعیت ایران از ساختار جوان و حرکت آن به سمت سالمندی دانست.

به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، رشد طبیعی جمعیت از حدود ۱.۳ درصد در سال ۱۳۹۰ به حدود نیم درصد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. کوچک‌شدن گروه‌های سنی متولدشده در سال‌های گذشته نیز به معنای کاهش شمار مادران بالقوه در دهه‌های آینده است؛ ازاین‌رو، به گفته او، ثابت‌ماندن نرخ باروری به‌تنهایی برای متوقف‌کردن روند کاهش موالید کافی نخواهد بود.

رئیسی با اشاره به پیامد‌های سالمندی برای نظام سلامت افزود با افزایش سهم سالمندان، نیاز به خدمات سلامت سالمندی و مراقبت‌های طولانی‌مدت بیشتر می‌شود و برنامه‌ریزی نظام سلامت باید با تغییر ساختار سنی جمعیت هماهنگ باشد.

سیاست‌های جمعیتی متناسب با شرایط استان‌ها

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر تفاوت‌های منطقه‌ای گفت اجرای سیاستی یکسان در همه استان‌ها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست. به گفته او، تفاوت استان‌ها در نرخ باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و سرعت سالمندی، ضرورت طراحی مداخلات متناسب با ویژگی‌های هر منطقه را افزایش می‌دهد.

رئیسی یکی از اولویت‌ها را تمرکز برنامه‌های جوانی جمعیت بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول، سن ازدواج و فاصله زمانی تا نخستین فرزند عنوان کرد و گفت مداخلات نباید تنها بر فرزند دوم و سوم متمرکز باشند.

او همچنین تقویت نقش نظام سلامت در مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوج‌های نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از بارداری سالم، کاهش سزارین‌های غیرضروری و پیشگیری از سقط را از دیگر اولویت‌ها برشمرد.