کارنامه ۵ ساله قانون جوانی جمعیت؛ از صفهای وام تا کاهش نرخ باروری
پنج سال از اصلاح و ابلاغ قانون جوانی جمعیت گذشته، اما گزارشها و آمارهای منتشرشده از صفهای طولانی تسهیلات، واگذاری محدود خودرو و زمین به مادران و کاهش تولدها حکایت دارند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، همین چند روز پیش شمع تولد ۵ سالگی قانون جوانی جمعیت خاموش شد؛ قانونی که در نظر داشت کشور را از سراشیبی سالمندی و افتادن در باتلاق پیری جمعیت نجات دهد. صاحبنظران برای رسیدن به این هدف مشوقهای اقتصادی را در نظر گرفتند، اما نتیجه پس از گذشت ۵ سال چندان درخشان نیست.
صفهای طولانی دریافت تسهیلات، بیرغبتی خودروسازان به طرح خودروی مادران و فراموش شدن طرح تخصیص زمین رایگان به مادران دارای ۳ فرزند از جمله نشانههای این وضعیتاند. آمارها نیز این مصادیق را تأیید میکنند: ۷۰۰ هزار نفر در صف دریافت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری قرار دارند، از خودروهای قرعهکشی شرکتهای خودروسازی تنها ۱۰ درصد به مادران تعلق میگیرد و از هر ۹ نفر متقاضی دریافت زمین برای مادران دارای ۳ فرزند، تنها حدود ۲ نفر به زمین خود رسیدهاند. به گفته کارشناسان، اگر در دولت سیزدهم حدود ۳۰ درصد قانون جوانی جمعیت اجرا میشد، امروز در دولت چهاردهم تنها ۱۵ درصد از این قانون اجرایی میشود.
تشکیل ستاد و موانع اقتصادی
۲۴ آبانماه پنج سال پیش، قانون جوانی جمعیت مصوب سال ۱۴۰۰ اصلاح و ابلاغ شد. همان سال، ستاد ملی جوانی جمعیت در دولت وقت، در دولت سیزدهم تشکیل شد تا به صورت ویژه بر اجرایی شدن قانون نظارت کند. صاحبنظران بعدها مدعی شدند که مصوبات و انتظارات قانون بر پایه ۲۱ مانع اصلی شناسایی شده فرزندآوری به تصویب رسیده است. یکی از مهمترین آنها هزینههای اقتصادی بوده است. در طرح قانون، تخصیص وامهای ازدواج و فرزندآوری، تخصیص خودرو در طرح مادران جوانی جمعیت و طرح اختصاص زمین رایگان به خانوادههای دارای ۳ فرزند در نظر گرفته شده است.
پرداخت تسهیلات بانکها
تازهترین آمار منتشر شده در گزارش مرکز رسانه، بینالملل و نظارت عمومی دیوان محاسبات کشور از عملکرد بانکها در پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری قابل تأمل است. از ابتدای سال تا ۲۴ آبانماه امسال، بانک ملت و ملی بیشترین پرداخت تسهیلات را در هر دو بخش داشتند. در پرداخت تسهیلات ۳۰۰ میلیونی ازدواج، بانک ملت با پرداخت ۱۰۶ هزار و ۶۱۰ فقره در رتبه اول و بانک ملی با پرداخت ۱۰۶ هزار و ۱۲ فقره در جایگاه دوم قرار دارند. بانک صادرات با ۶۳ هزار و ۳۰۹ فقره و بانک تجارت با ۴۵ هزار و ۴۸۱ فقره در رتبههای بعدی هستند.
در بخش پرداخت تسهیلات ۴۴ میلیونی فرزندآوری، بانک ملت با پرداخت ۷۹ هزار و ۵۴۳ فقره پیشتاز است و بانک ملی با ۶۴ هزار و ۹۰۹ فقره در جایگاه دوم قرار دارد. بعد از آن، بانک صادرات با ۳۲ هزار و ۷۲ فقره و بانک سپه با ۳۱ هزار و ۳۴۵ فقره بیشترین تعداد پرداخت را دارند. با وجود تعداد بالای تسهیلات پرداخت شده، برخی بانکهای بزرگ همچنان با حجم زیادی از متقاضیان در انتظار مواجهاند. بانکهای صادرات، ملی، ملت، تجارت و رفاه کارگران صفهای طولانیتری دارند، اما در این آمار عدد افراد در انتظار منتشر نشده است.
دیدگاه نماینده مجلس و تجربه متقاضیان
امیرحسین بانکیپور، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیته حمایت از خانواده کمیسیون فرهنگی، در سالگرد تولد ۵ سالگی طرح جوانی جمعیت آمار و ارقامی ارائه داد. او مدعی شده است که صفهای طولانی دریافت وام عمدتاً مربوط به عملکرد سال گذشته است؛ چرا که وضعیت پرداخت وام در آن سال رضایتبخش نبود. او گفته است: «تاکنون حدود هفت میلیون نفر از تسهیلات ازدواج و فرزندآوری استفاده کردهاند، یعنی حدود ۹۰ درصد متقاضیان موفق به دریافت تسهیلات شدهاند و ۱۰ درصد باقیمانده همچنان در صف انتظار هستند.» او آمار افراد منتظر در صف وام ازدواج و فرزندآوری را حدود ۷۰۰ هزار نفر دانسته است؛ نیمی مربوط به صف وام فرزندآوری و نیمی دیگر مربوط به صف وام ازدواج.
در گزارش، تجربه چند مادر و زوج جوان هم آمده است. مریم ۸ ماه در انتظار دریافت وام ۴۴ میلیونی فرزندآوری از بانک مسکن بوده است. فاطمه تعریف میکند که تقریباً همزمان با خواهر همسرش فرزندی به دنیا آورد و درخواست وام داد، اما پس از ۱۰ ماه هنوز وامی دریافت نکرده، در حالی که وام خواهرشوهر پس از ۲ ماه پرداخت شده است. ملیحه و رضا نیز ۷ ماه در انتظار وام ازدواج بودهاند و ملیحه مراحل معرفی ضامن را طولانی توصیف کرده است. معصومه میگوید دقیقاً یک سال است که منتظر تحویل خودروی سهند از پارسخودرو است و ۵۵۰۰ نفر جلوتر از او در صف انتظار قرار دارند. او هزینه سالانه تاکسی تلفنی را به اندازه نیمی از قیمت خودرویی که باید تحویل بگیرد دانسته و گفته است خودروسازان اعلام کردهاند بعد از جنگ تحمیلی و حملههای نظامی دشمن به برخی شرکتهای پتروشیمی، تولید بعضی مواد اولیه ساخت خودرو با کندی مواجه شده است. او همچنین میگوید حتی هزینه پرداختی اولیه خرید خودرو را هم برنمیگردانند. الهام نیز پس از ۳ بار ثبتنام ناموفق، بار چهارم برای طرح جوانی جمعیت انتخاب شده و بعد از ۸ ماه انتظار حدود ۱۲۰ میلیون تومان بیشتر از هزینه اولیه فروش کارخانه پرداخت کرده است.
خودرو و زمین برای مادران
بانکیپور از شرکتهای خودروسازی و نحوه اجرای قانون در زمینه واگذاری خودرو به مادران انتقاد دارد. او گفته است: «براساس قانون باید ۵۰ درصد خودروهای مشمول این طرح به مادران اختصاص پیدا میکرد، اما برآورد ما این است که در مجموع طی سالهای اجرای طرح، بیش از ۱۰ درصد خودروها هم به مادران نرسیده است.» با وجود این، به گفته او تاکنون حدود ۷۰۰ هزار مادر خودرو دریافت کردهاند. در مورد زمین، راضیه مادر ۴ فرزند در اهواز میگوید پس از تغییر دولت، واگذاری زمین رایگان به فراموشی سپرده شده و بیش از ۴ سال منتظر بوده است. بانکیپور گفته است تاکنون حدود ۸۶۰ هزار درخواست برای دریافت زمین ثبت شده که از این تعداد تنها حدود ۱۸۸ هزار مورد به تخصیص زمین منجر شده است؛ یعنی از هر ۹ متقاضی تقریباً حدود ۲ نفر زمین دریافت کردهاند.
آمار موالید و نرخ باروری
آمارهای رسمی تعداد موالید کشور از کاهش حدود ۴۳ درصدی موالید طی یک دهه گذشته میگوید. تعداد تولدها از یک میلیون و ۵۷۰ هزار و ۲۱۹ مورد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۸۹۲ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. بررسی ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۵ از ادامه روند کاهشی حکایت دارد و در این دوره حدود ۴۹۷ هزار و ۶۵۲ تولد ثبت شده است؛ ۷۸.۶ درصد در مناطق شهری و ۲۱.۴ درصد در مناطق روستایی. نرخ باروری از ۱.۵۴ فرزند بهازای هر زن در سال ۱۴۰۲ به ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ و ۱.۳۴ در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در حال حاضر نرخ باروری ۲۹ استان از ۳۱ استان کشور پایینتر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی ۲.۱ فرزند بهازای هر زن است. این وضعیت زنگ خطر کاهش جمعیت در سالهای آینده را به صدا درآورده و پیشبینی کاهش جمعیت به ۳۱ میلیون نفر در ۷۵ سال دیگر را محتمل میداند.
دیدگاه پژوهشگر جمعیت
صالح قاسمی، پژوهشگر جمعیت، معتقد است قانون اجرا نمیشود و هر روز بیشتر به فراموشی سپرده میشود. او میگوید: «در دولت شهید رئیسی، ۳۰ درصد از قانون جوانی جمعیت توفیق اجرایی شدن را پیدا کرد، این در حالی است که در دولت چهاردهم، میزان اجرایی شدن قانون تصویبشده جوانی جمعیت، بهشدت کاهشی شده است و امروز و در دولت چهاردهم، شاهد اجرایی شدن تنها ۱۵ درصد از قانون هستیم.» او معتقد است دولت برای اجرای این قانون با هزار مشکل روبهروست، هرچند قانون مصوب ۵ سال قبل با وجود برخی مشکلات قابلیت اجرا دارد؛ اما سیاست و ضرورتی برای اجرایی شدن آن در مدیران میانی، مدیران ارشد، سازمان برنامه و بودجه یا هیچ یک از مدیران دیگر دیده نمیشود.
او همچنین به نگرش رئیس ستاد ملی جمعیت، مرضیه وحیددستجردی اشاره میکند و میگوید از نظر او تنها مشکل جمعیتی کشور حل معضل ازدواج جوانان است، در حالی که ازدواج عامل مهم و طبیعی برای فرزندآوری است اما عامل اصلی نیست. او به تمایل طبیعی زوجین به فرزندآوری اشاره میکند و معتقد است تخصیص تسهیلات تشویقی برای زوجین است تا به خواست خود صاحب فرزند شوند. او به قطع کمک بیمهای زوجین نابارور در مراکز ناباروری و قطع حمایتهای مصوب این قانون در برخی استانها اشاره میکند و میگوید: «متأسفانه در بعضی از استانهای کشور، این قانون بهصورت نمایشی اجرا میشود و حتی تحلیل اشتباه هم درباره قانون ارائه میشود.» او معتقد است بهتر است پس از پایان دولت چهاردهم، طرح چابکتری برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه شود تا طبق اصل ۸۵ قانون اساسی بتوان در مدت زمان ۱۰ ساله شکاف جمعیتی را جبران کرد.
منبع: www.yjc.ir

کارگاه آموزشی شناخت مواد مخدر در دانشگاه تبریز برگزار شد






