چگونه یک دهقان امپراتور چین شد و دودمان هان را ساخت؟
لیو بانگ، دهقانزادهای از شهرستان پی، پس از فروپاشی دودمان چین بر رقبای جنگسالار خود غلبه کرد و در سال ۲۰۲ پیش از میلاد دودمان هان را بنیان گذاشت که حدود چهار قرن بر چین حکومت کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، شی هوانگدی بهعنوان فرمانروای متحدکننده چین شناخته میشود، اما دودمان چین تنها چند سال پس از مرگ او فروپاشید و کشور بار دیگر به آشوب کشیده شد. در این میان یکی از رهبران شورشی به نام لیو بانگ که از خانوادهای فرودست برخاسته بود، بر رقبای خود غلبه کرد و دودمان هان را بنیان گذاشت؛ دودمانی که چهار قرن بر چین متحدشده حکومت کرد. به گزارش ایسنا، این روایت تلاش او برای رسیدن از دهقانی به امپراتوری را شرح میدهد.
خدمت در امپراتوری چین
لیو بانگ در اواسط قرن سوم پیش از میلاد، در خانوادهای دهقان در شهرستان پی، در استان جیانگسو امروزی در شرق چین، متولد شد و بعدها به مقام یک کارگزار محلی دولت رسید.
حدود سال ۲۱۰ پیش از میلاد، مأمور شد گروهی از کارگران زنجیرشده را به کوه لی، در نزدیکی شیانیانگ، ببرد؛ جایی که نخستین امپراتور چین مشغول ساخت آرامگاه خود بود. ارتش سفالین مشهور چین که امروزه شناخته شده است، تنها بخش کوچکی از این مجموعه عظیم به شمار میرود.
لیو بانگ میدانست که طبق قوانین سختگیرانه حکومت چین، هر کارگزاری که اجازه فرار حتی یک زندانی را میداد، به اعدام محکوم میشد. او زنجیرهای کارگران را باز کرد و به آنها اجازه داد آزاد شوند؛ سپس خودش نیز به مخفیگاه رفت. به روایت سیما چیان، تاریخنگار مشهور چینی و نویسنده کتاب یادداشتهای مورخ بزرگ، ده نفر از اعضای این گروه چنان تحت تأثیر بزرگواری لیو بانگ قرار گرفتند که تصمیم گرفتند در کنار او بمانند.
از رهبری شورشیان تا ضیافت هونگمن
در ژوئیه سال ۲۱۰ پیش از میلاد، شی هوانگدی در جریان سفرش به شرق چین درگذشت. در پی توطئهای به رهبری خواجهای به نام ژائو گائو، ولیعهد و پسر ارشد امپراتور، فو سو، کشته شد و پسر کوچکتر او، هوهای، با عنوان امپراتور دوم بر تخت نشست.
سوءحکمرانی ژائو گائو زمینهساز شورشی در سال ۲۰۹ پیش از میلاد به رهبری چن شه در منطقه شرقی چی شد. شورشیان تا نزدیکی شیانیانگ پیش رفتند، اما ژانگ هان، مقام مسئول نظارت بر تکمیل آرامگاه شی هوانگدی، بهسرعت ارتشی از کارگران دهقان تشکیل داد و آنها را برای سرکوب شورش به میدان فرستاد.
پس از آن قیامهای دیگری شکل گرفت که قدرتمندترین آنها در سال ۲۰۸ پیش از میلاد، در منطقه جنوبی چو، به رهبری شیانگ لیانگ و برادرزادهاش شیانگ یو آغاز شد. در همین آشفتگی، حاکم شهرستان پی که همچنان به دولت چین وفادار مانده بود سرنگون شد و شورشیان از لیو بانگ خواستند حکومت منطقه را به دست بگیرد. او با عنوان ارباب پی به قدرت رسید.
پس از کشتهشدن شیانگ لیانگ در نبرد، شیانگ یو فرماندهی ارتش چو را بر عهده گرفت و در تابستان سال ۲۰۷ پیش از میلاد در نبرد جولو، ژانگ هان را وادار به تسلیم کرد. در همین زمان که دربار چین درگیر اختلافات داخلی بود، لیو بانگ به قلب سرزمینهای امپراتوری نفوذ کرد و در زمستان همان سال شیانیانگ را به تصرف خود درآورد.
در سال ۲۰۶ پیش از میلاد، دو جنگسالار قدرتمند چین، شیانگ یو و لیو بانگ، در دروازه هونگمن در نزدیکی شیانیانگ گرد هم آمدند. سپاه لیو بانگ پیش از نیروهای شیانگ یو وارد پایتخت شده بود. شیانگ یو که از این موضوع خشمگین بود و مشاورش فان زنگ هشدار داده بود که لیو قصد شورش علیه او را دارد، او را به ضیافت دعوت کرد. در همین حال شیانگ بو، عموی شیانگ یو، به لیو بانگ هشدار داده بود که جانش در خطر است. در ضیافت، فان زنگ از شیانگ ژوانگ خواست رقص شمشیر اجرا کند و فرصتی برای کشتن لیو بانگ بیابد، اما شیانگ بو با پیوستن به رقص و قرار گرفتن میان آنها از او محافظت کرد. لیو بانگ به بهانه رفتن به دستشویی گریخت و راهبردپردازش ژانگ لیانگ از طرف او از شیانگ یو عذرخواهی کرد و دو صفحه یشم بهعنوان هدیه تقدیم کرد.
جنگ میان چو و هان
پس از ضیافت هونگمن، شیانگ یو به شیانیانگ حمله کرد و زییینگ، آخرین پادشاه دودمان چین را کشت. او بهجای تأسیس امپراتوریای متمرکز، ترجیح داد سرزمینها را میان فرمانروایان تابع تقسیم کند، خود را پادشاه حامی چو خواند و شماری از پادشاهان تابع را زیر فرمانش قرار داد.
لیو بانگ پیشتر وعده گرفته بود که منطقه گوانژونگ بهعنوان قلمرو حکومتی در اختیارش قرار گیرد، اما شیانگ یو این منطقه را میان سه تن از فرماندهان پیشین چین تقسیم کرد و در عوض منطقه هانژونگ در جنوب کوههای چینلینگ و عنوان پادشاه هان به لیو بانگ داده شد.
لیو بانگ از این تصمیم خشمگین شد و برای جنگ آماده شد. در تابستان سال ۲۰۶ پیش از میلاد به گوانژونگ حمله کرد و تسلیم سه پادشاه آن منطقه را به دست آورد. سپس در آوریل سال ۲۰۵، هنگامی که شیانگ یو در لشکرکشی بود، به پایتخت او پنگچنگ حمله کرد. نیروهای هان برای مدتی کوتاه شهر را تصرف کردند، اما شیانگ یو با ۳۰ هزار سرباز زبده بازگشت و لیو بانگ را شکست داد.
درحالیکه لیو بانگ تلاش میکرد شیانگ یو را شکست دهد، ژنرال او هان شین بخش بزرگی از شرق و شمال چین را فتح کرد. در ژانویه سال ۲۰۲ پیش از میلاد، نیروهای هان شین، لیو بانگ و ارتش سومی از متحدان هان در گایشیا در استان آنهویی امروزی به هم پیوستند و ارتش متحد هان را در برابر شیانگ یو قرار دادند. در این نبرد سرنوشتساز شیانگ یو شکست خورد. او تا آخرین لحظه جنگید و بنا بر گزارشها شخصاً صدها سرباز هان را کشت، اما سرانجام خودکشی کرد و راه برای تأسیس امپراتوری هان هموار شد.
امپراتور چین و میراث هان
پیروزی در نبرد گایشیا به لیو بانگ امکان داد امپراتوری هان را اعلام کند. نام پس از مرگ او گائودی، به معنای امپراتور بلندمرتبه، بود، اما بیشتر با عنوان گائوزو، به معنای نیای بزرگ، شناخته میشود که سیما چیان برای او به کار برده است.
تاریخنگاری رسمی دودمان هان گاهی پیروزی او را اجتنابناپذیر جلوه میدهد، اما واقعیت این است که او امپراتوری و حتی جانش را مدیون سه تن از زیردستان توانمندش بود. ژانگ لیانگ راهبردپرداز او بود که به فرار از هونگمن کمک کرد و بعدها پیشنهاد کرد جادههای عبور از کوههای چینلینگ را ویران کند تا شیانگ یو نتواند او را تعقیب کند. شیائو هه، مشاور سیاسی و دوست قدیمی او از شهرستان پی، مسئول اداره گوانژونگ و بازسازی ارتش پس از شکست در پنگچنگ بود و هان شین را برای فرماندهی کل ارتش پیشنهاد کرد. پس از تأسیس امپراتوری، شیائو هه به مقام صدراعظم رسید. هان شین نیز که در ابتدا افسری دونپایه بود و در سال ۲۰۶ پیش از میلاد قصد ترک خدمت را داشت، با پیگیری شیائو هه به فرماندهی کل ارتش منصوب شد و با فتح شمال چین باعث پیوستن فرمانروایان بیشتری به هان شد.
گائوزو پایتخت خود را در چانگآن، نزدیک شیانیانگ و در محدوده شهر شیآن امروزی، قرار داد. او برای دشمنانش عفو عمومی اعلام کرد، ارتش را منحل ساخت و مالیاتها و تعهدات کار اجباری را کاهش داد که با استقبال اندیشمندان کنفوسیوسی روبهرو شد. او با حفظ ساختار قدرت امپراتوری به ارث رسیده از دودمان چین، ۱۴ فرمانداری در غرب و مرکز چین ایجاد کرد، اما در شرق شماری از پادشاهیهای تابع را حفظ کرد تا به متحدانش پاداش دهد، هرچند طی یک دهه بیشتر این پادشاهان برکنار شدند و اعضای خاندان امپراتوری جای آنها را گرفتند.
فروپاشی امپراتوری چین به احیای قدرت اتحادیه قبایل شیونگنو در شمال به رهبری مودو انجامید. گائوزو شخصاً ارتشی را علیه آنها هدایت کرد، اما در سال ۲۰۰ پیش از میلاد در نبرد بایدنگ به دام افتاد و محاصره شد. او پس از آنکه با پرداخت امتیازهایی آزاد شد، سیاست «ههچین» را در پیش گرفت که بر اساس آن دودمان هان زنی از خاندان اشرافی را برای ازدواج با رهبران شیونگنو میفرستاد و هر سال هدایایی به آنها تقدیم میکرد تا روابط صلحآمیز حفظ شود.
گائوزو در سال ۱۹۵ پیش از میلاد درگذشت و پسرش امپراتور هوی جانشین او شد. برخلاف دودمان کوتاهعمر چین، دودمان هان با وجود وقفهای کوتاه حدود چهار قرن دوام آورد و تا اوایل قرن سوم میلادی حکومت کرد. جانشینان او قلمرو را به سوی آسیای مرکزی گسترش دادند و بخش شرقی شبکه تجاری اوراسیا را که بعدها جاده ابریشم نام گرفت تحت کنترل درآوردند که امکان روابط تجاری غیرمستقیم با امپراتوری روم را فراهم کرد. در شمال نیز ارتشهای هان شیونگنو را تا نواحی دریاچه بایکال عقب راندند و فروپاشی حکومت شیونگنو در قرن دوم میلادی ممکن است باعث مهاجرت آنها به سمت غرب شده باشد؛ جایی که حدود سه قرن بعد گروههایی از آنها با نام هونها در تاریخ اروپا ظاهر شدند.
دودمان هان عصر طلایی تمدن چین به شمار میرود. امروزه بزرگترین گروه قومی چین، هان نامیده میشود و بیش از ۹۰ درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهد و نویسههای چینی نیز هانزی و زبان چینی هانیو نامیده میشوند. بنابراین اگرچه شی هوانگدی نخستین فرمانروایی بود که چین را متحد کرد، این دودمان هان بود که لیو بانگ بنیان گذاشت و ساختاری پایدار برای امپراتوری چین ایجاد کرد؛ قلمرویی از بیابانهای آسیای مرکزی در غرب تا سواحل اقیانوس آرام در شرق و از استپهای مغولستان در شمال تا کوهستانهای یوننان در جنوب.
منبع: www.isna.ir

کتابداران؛ تسهیلگران فرهنگی و اجتماعی و شرکای مدیریت استان





