چرا بدعهدی آمریکا دلیل کنار گذاشتن مذاکره نیست؟

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، تجربه تفاهم اسلام‌آباد نشان می‌دهد باید شیوه مذاکره اصلاح شود، نه اینکه دیپلماسی کنار گذاشته شود.

یکی از اصلی‌ترین استدلال‌های مخالفان دیپلماسی این است که آمریکا قابل اعتماد نیست. آنان به خروج واشنگتن از توافق‌های گذشته، نقض تفاهم اسلام‌آباد و اجرا نشدن تعهدات طرف مقابل اشاره می‌کنند و می‌پرسند وقتی ایالات متحده به تعهدات خود پایبند نمی‌ماند، مذاکره چه فایده‌ای دارد؛ استدلالی که به گزارش عصر ایران مورد بررسی قرار گرفته است.

بخش نخست این استدلال درست است. آمریکا بارها نشان داده که ممکن است تحت تأثیر تحولات داخلی، فشار لابی‌های صهیونیستی یا تغییر محاسبات راهبردی، از تعهدات خود فاصله بگیرد. اما نتیجه‌ای که از این واقعیت گرفته می‌شود، الزاماً صحیح نیست. بدعهدی آمریکا ضرورت احتیاط در مذاکره را ثابت می‌کند، نه بی‌فایده بودن اصل آن.

مذاکره برای مدیریت بی‌اعتمادی است

گفت‌وگو با دوست و متحد بر پایه اعتماد متقابل انجام می‌شود؛ اما مذاکره با دشمن دقیقاً به این دلیل ضرورت می‌یابد که میان دو طرف اعتماد وجود ندارد. اگر ایران و آمریکا به یکدیگر اعتماد داشتند، اساساً نیازی به میانجی، تضمین، جدول زمانی و سازوکار نظارت نبود.

مذاکره ابزاری برای مدیریت اختلاف میان بازیگرانی است که نسبت به هم بدبین‌اند. بنابراین پاسخ به بدعهدی آمریکا، ترک میز مذاکره نیست؛ بلکه طراحی توافقی است که امکان نقض عهد را کاهش داده و هزینه آن را افزایش دهد. در سیاست خارجی، کشورها بر پایه خوش‌بینی تصمیم نمی‌گیرند، بلکه منافع و محاسبه هزینه و فایده را ملاک قرار می‌دهند.

جایگزین دیپلماسی چیست؟

منتقدان مذاکره معمولاً درباره عهدشکنی واشنگتن سخن می‌گویند، اما کمتر توضیح می‌دهند که راهکار جایگزین چیست. اگر دیپلماسی کنار گذاشته شود، تنها دو وضعیت باقی می‌ماند: بازگشت به جنگ یا استمرار وضعیت «نه جنگ، نه صلح».

جنگ می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به کشور تحمیل کند. وضعیت فرسایشی کنونی نیز بدون هزینه نیست؛ ادامه تحریم‌ها، نااطمینانی اقتصادی و آماده‌باش دائمی، به‌تدریج توان جامعه را تضعیف می‌کند. مقام معظم رهبری نیز بر ضرورت پایان‌دادن به این شرایط تأکید کرده‌اند. بنابراین نفی مذاکره بدون ارائه راهکاری عملی، سیاست کارآمدی محسوب نمی‌شود.

توافق آینده باید چگونه باشد؟

توقف تفاهم اسلام‌آباد دو گونه تفسیر می‌شود. تفسیر نخست این است که چون آمریکا به تعهداتش عمل نکرد، هر توافقی محکوم به شکست است. تفسیر دوم و واقع‌بینانه‌تر این است که توافق بعدی باید دقیق‌تر، مرحله‌ای‌تر و دارای تضمین‌های اجرایی قوی‌تر باشد.

اشکال تفاهم پیشین این بود که میان تعهدات دو طرف هم‌زمانی کافی برقرار نشد. اقدامات آینده باید کوتاه‌مدت، متقابل و قابل سنجش باشند. همین منطق در شروط هفت‌گانه ایران دیده می‌شود؛ تهران تأکید دارد که ابتدا باید اقدامات مشخصی نظیر رفع تحریم‌ها انجام شود و سپس گام‌های بعدی برداشته شود. همچنین رئیس محترم مجلس شورای اسلامی در مصاحبه با الجزیره با اشاره به بدعهدی آمریکا، راه دیپلماسی را نبستند، بلکه شرط تداوم آن را اجرای تعهدات طرف مقابل دانستند.

دوگانه «مقاومت یا مذاکره» از اساس باطل است. یک کشور می‌تواند هم‌زمان توان دفاعی خود را حفظ کند و پشت میز مذاکره بنشیند؛ اساساً دیپلماسی موفق بدون پشتوانه قدرت امکان‌پذیر نیست. آمادگی نظامی، اهرم اصلی مذاکره است و مذاکره نیز راهی برای تبدیل توان بازدارندگی به دستاوردهای سیاسی به شمار می‌رود. هدف از تولید قدرت، ماندن در وضعیت جنگی دائمی نیست، بلکه وادار کردن طرف مقابل به پذیرش توافقی عادلانه و متوازن است.

در نهایت، تجربه تلخ بدعهدی‌های گذشته ایجاب می‌کند که توافق احتمالی آتی بر چند اصل استوار باشد. تعهدات باید هم‌زمان و گام‌به‌گام اجرا شوند و هر اقدام ایران در برابر اقدامی عینی از سوی آمریکا قرار گیرد. همچنین باید برای نقض عهد، هزینه‌های سنگین و مشخصی تعریف شود. تضمین واقعی، صرفاً امضای سیاسی نیست، بلکه ساختاری است که سود پایبندی را به حداکثر می‌رساند. بدعهدی ایالات متحده اصل دیپلماسی را از اعتبار نمی‌اندازد؛ بلکه هشدار می‌دهد که مذاکره باید از موضع قدرت، با چشمان باز و همراه با تضمین‌های محکم اجرایی دنبال شود.