چرا ایرانیها به سمت تکفرزندی حرکت میکنند؟
مرکز رصد جمعیت کشور در گزارشی درباره تحولات نسلی رفتار باروری زنان ایرانی، از کوتاهتر شدن دوره فرزندآوری، افزایش سن نخستین مادری و کاهش تمایل به فرزند دوم خبر داد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، کاهش تمایل به فرزند دوم، کوتاهتر شدن دوره فرزندآوری و افزایش فاصله میان تولد فرزندان، نشانههایی از دگرگونی عمیق در الگوی خانواده ایرانی است؛ تغییری که تکفرزندی را از یک انتخاب محدود به یکی از گزینههای جدی نسل جدید تبدیل کرده است.
زمانی نهچندان دور، خانههای ایرانی با صدای چند فرزند و جمعهای خانوادگی پرجمعیت شناخته میشدند و داشتن چهار، پنج یا حتی تعداد بیشتری فرزند امری عادی بود. به گزارش عصر ایران، امروز تصویر خانواده ایرانی بهتدریج در حال تغییر است و در موارد بیشتری خانوادهها به داشتن یک فرزند بسنده میکنند و فرزند دوم دیگر یک اتفاق طبیعی و تقریباً قطعی پس از تولد فرزند اول نیست، بلکه به تصمیمی مستقل، دشوار و گاه منتفی تبدیل شده است.
این تغییر تنها در تعداد فرزندان خلاصه نمیشود؛ بلکه زمان فرزندآوری، فاصله میان تولدها و مدتزمانی که زنان در سنین باروری صاحب فرزند میشوند نیز دستخوش تحول شده است. گزارش تازه مرکز رصد جمعیت کشور درباره تحولات نسلی رفتار باروری زنان ایرانی در یک قرن اخیر، تصویری آماری از این دگرگونی ارائه میدهد.
کوتاهتر شدن دوره فرزندآوری
بر اساس این گزارش، متوسط فاصله سنی میان تولد نخستین و آخرین فرزند زنان متولد سال ۱۳۲۵ حدود ۱۳ سال بوده است؛ رقمی که برای زنان متولد ۱۳۳۵ به ۱۱ سال، متولد ۱۳۴۵ به ۹ سال، متولد ۱۳۵۵ به هشت سال و برای زنان متولد ۱۳۶۵ به شش سال کاهش یافته است.
به بیان دیگر، در فاصله نسلهای مورد بررسی، دوره زمانی فرزندآوری زنان حدود هفت سال کوتاهتر شده است؛ تغییری که نشان میدهد خانوادهها نهتنها فرزندان کمتری دارند، بلکه در بازه زمانی محدودتری نیز اقدام به فرزندآوری میکنند.
این شاخص از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا فاصله میان تولد نخستین و آخرین فرزند میتواند تصویری از طول دوره فرزندآوری در خانوادهها ارائه دهد و هرچه این فاصله کوتاهتر شود، فرصت زمانی برای تصمیمگیری درباره فرزند بعدی نیز محدودتر خواهد شد. البته این شاخص بهتنهایی تعداد فرزندان هر خانواده را مشخص نمیکند، اما در کنار سایر دادههای باروری میتواند نشانهای از تغییر اندازه خانواده و کوتاهتر شدن دوره فرزندآوری باشد.
افزایش سن نخستین مادری
نکته قابل توجه دیگر در این گزارش، تغییرات میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند است؛ شاخصی که برخلاف فاصله تولد فرزندان، نوسانات محدودتری داشته است.
میانگین سن مادران متولد ۱۳۲۵ هنگام ثبت نخستین فرزند ۲۳ سال بوده که این رقم برای زنان متولد ۱۳۳۵ و ۱۳۴۵ به ۲۲ سال رسیده است. در نسلهای بعدی، این میانگین افزایش یافته و برای زنان متولد ۱۳۵۵ به ۲۴ سال و متولد ۱۳۶۵ به ۲۵ سال رسیده است.
این ارقام نشان میدهد که در نسلهای جدیدتر، تجربه نخستین مادری با تأخیر بیشتری اتفاق افتاده است؛ موضوعی که میتواند با افزایش مدت تحصیل، تغییر الگوهای ازدواج، ورود گستردهتر زنان به بازار کار و تغییر اولویتهای زندگی مرتبط باشد.
بررسی تاریخی دادههای مرکز رصد جمعیت نشان میدهد که در نسلهای قدیمیتر، میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند بالاتر بوده است؛ برای زنان متولد ۱۳۰۵ و ۱۳۱۵ این میانگین به ترتیب ۲۷ و ۲۵ سال گزارش شده است. در ادامه، با بهبود وضعیت بهداشت و سلامت، کاهش مرگومیر مادران و نوزادان و تغییر شرایط زندگی، الگوهای فرزندآوری نیز دستخوش تحول شدهاند.
از سوی دیگر، آغاز برنامههای تنظیم خانواده از دهه ۱۳۴۰ و گسترش آن در دهههای بعد، نقش مهمی در تغییر نگرش خانوادهها نسبت به تعداد فرزندان داشت و بهتدریج خانواده کوچکتر به الگویی پذیرفتهشده تبدیل شد. با این حال، تحولات سالهای اخیر را نمیتوان صرفاً ادامه سیاستهای تنظیم خانواده در گذشته دانست؛ زیرا شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی امروز، عوامل تازهای را وارد معادله فرزندآوری کرده است.
چرا فرزند دوم به تعویق میافتد؟
یکی از مهمترین پرسشها این است که چرا بسیاری از خانوادهها پس از تجربه نخستین فرزند، برای تولد فرزند دوم اقدام نمیکنند یا تصمیم خود را به تعویق میاندازند. افزایش هزینههای زندگی، دشواری تأمین مسکن، هزینههای آموزش و نگهداری کودک و نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی، از جمله عواملی هستند که میتواند تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری مجدد را تحت تأثیر قرار دهد.
در شرایطی که بسیاری از زوجهای جوان برای تأمین نیازهای اولیه زندگی با محدودیت روبهرو هستند، تولد فرزند دوم به معنای پذیرش مسئولیت مالی و زمانی بیشتر است. از سوی دیگر، تغییر سبک زندگی و افزایش انتظارات والدین از کیفیت تربیت فرزند نیز اهمیت دارد و بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند منابع مالی، زمان و توجه بیشتری را صرف آموزش، سلامت و پرورش یک فرزند کنند.
نقش اشتغال زنان و دشواری ایجاد تعادل میان مسئولیتهای شغلی و خانوادگی را نیز نباید نادیده گرفت. برای بسیاری از مادران، فرزندآوری مجدد میتواند به معنای وقفه در مسیر شغلی، افزایش فشارهای مراقبتی و محدود شدن فرصتهای فردی و اجتماعی باشد؛ بهویژه در شرایطی که حمایتهای کافی برای نگهداری از کودکان و تسهیل بازگشت مادران به محیط کار وجود نداشته باشد.
یکی از نکات مهم گزارش، متوسط فاصله ۶ ساله میان تولد فرزند اول و دوم در تولدهای سال ۱۴۰۴ است؛ آماری که در کنار افزایش شمار مادران تکفرزند، میتواند نشانهای از تغییر رفتار خانوادهها در تصمیمگیری برای فرزندآوری مجدد باشد. البته این فاصله به معنای آن نیست که همه خانوادهها دقیقاً پس از ۶ سال صاحب فرزند دوم میشوند یا تمام مادران تکفرزند برای همیشه از فرزندآوری مجدد صرفنظر میکنند، اما طولانی شدن فاصله میتواند احتمال به تعویق افتادن یا منتفی شدن تصمیم برای فرزند بعدی را افزایش دهد.
افزایش خانوادههای تکفرزند را نباید صرفاً به تغییر سلیقه یا نگرش نسل جدید نسبت داد. باید میان خانوادهای که با وجود برخورداری از شرایط مناسب، آگاهانه به داشتن یک فرزند تمایل دارد و خانوادهای که به دلیل محدودیتهای اقتصادی، شغلی یا حمایتی امکان فرزندآوری بیشتر را ندارد، تفاوت قائل شد. اگر موانع واقعی پیش روی خانوادهها برطرف نشود، فاصله میان تمایل به فرزندآوری و امکان تحقق آن همچنان باقی خواهد ماند.
دادههای مرکز رصد جمعیت کشور نشان میدهد که الگوی خانواده ایرانی از نظر تعداد فرزندان و طول دوره فرزندآوری تغییرات قابل توجهی داشته است. اگر این روندها ادامه پیدا کند، احتمال دارد در سالهای آینده سهم خانوادههای تکفرزند و بدون فرزند افزایش یابد. این تحول میتواند در بلندمدت بر روابط خویشاوندی، شبکههای حمایت خانوادگی، تجربه فرزندپروری و حتی ساختار جمعیتی و اجتماعی کشور تأثیر بگذارد.
منبع: www.asriran.com
بهرهبرداری از ۳۳ هزار مترمربع پروژه در حرم حضرت معصومه(س)






