پیام خاتمی به نکوداشت داوری اردکانی؛ نقش ممتاز ایران در تمدن اسلامی

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی رئیس دولت اصلاحات در پیامی به آیین دو روزه نکوداشت رضا داوری اردکانی فیلسوف برجسته معاصر تأکید کرد ایران در آفرینش و گسترش تمدنی که به تمدن اسلامی نام‌بردار است، نقش ممتاز داشته است.

به گزارش ایرنا، این پیام به آیین دو روزه نکوداشت رضا داوری اردکانی که در دانشگاه اردکان در حال برگزاری است ارسال شده است.

خاتمی در ابتدای پیام خود آورده است: «به نام پروردگار بزرگ که انسان را آفرید و انسان را خردمند و آزاد آفرید» و افزوده است سخن گفتن از استاد داوری سخن گفتن از معرفت و فضیلت، اعم از عقلی و اخلاقی است.

عمری در پی حقیقت و توجه به مسائل ایران

خاتمی در این پیام نوشت این بزرگوار عمر شریف را در پی یافتن حقیقت گذرانده است و دلش به آهنگ درد و درک انسانی طپیده است که در بیشتر زمان‌ها در بند هوای نفس خود یا هوس قدرت‌های زورگو یا هر دو بوده است و رهایی این آفریده ممتاز خداوند را از این بندها خواسته است.

به گفته خاتمی، استاد داوری از این رو مدام انسان را هشدار و تذکر داده و در نمودن راه کوتاهی نکرده است و همواره، به ویژه در مرحله اخیر عمر شریفش مسائل ایران و ایرانی مورد اهتمام بیشترشان بوده است.

دستاوردها و بحران‌های تمدن جدید و هوش مصنوعی

خاتمی در ادامه پیام آورده است تمدن جدید پدیده‌ای شگفتی‌آور است و دستاوردهای شگرف و عظیمی برای بشریت داشته و زندگی انسان‌ها را از رنج‌ها و محرومیت‌ها و ناخشنودی‌های فراوان رهانیده است، گرچه این دستاوردها عادلانه و منصفانه میان بشریت تقسیم نشده و بخش‌هایی از جهان از این بابت دچار رنج‌های مضاعف شده است.

او افزوده است این پدیده بزرگ و شگفت‌انگیز بحران‌ها و دردهای تازه‌ای را پدید آورده که پاره‌ای شناخته شده و پاره دیگر هر چند احساس یا به شهود دریافته می‌شود ولی به درستی درک و تعریف نشده است.

به گفته خاتمی، دانش جدید و زاده سترگ آن فن‌آوری که بنا بوده است بهشت موعود دین‌ها را در زمین فراهم آورد، برای بشریت از جهاتی جهنمی ایجاد کرده است و نمونه بارز آن را این روزها در هیبت غول از بند رها شده توانمند به اصطلاح «هوش مصنوعی» می‌بینیم که می‌تواند منشأ آینده بسیار وحشت‌آورتری از وضعیت کنونی برای بشر باشد، امری که حتی آفرینندگان این پدیده را نیز نگران کرده است.

خاتمی نوشته است آنچه ما را به عنوان بخشی از جهان بیرون از حوزه تمدن غرب دچار بحران مضاعف کرده، افزون بر آنچه گفته شد، بی‌اندیشگی، آشفتگی در اندیشه و وهم‌انگاری‌هایی است که مدعیان درمان بیماری‌ها دارند و آفت بزرگی که سلطه بیگانه و سلطه‌طلبان که به چپاول سرمایه‌های معنوی و مادی مشغولند بر شدت آن افزوده است.

او افزوده است ما به تعبیری پرتاب شده در تجددیم که به لحاظی روح تمدن جدید است و ما را گریزی و گزیری از آن نیست چرا که بدون پذیرش بسیاری از آنچه تمدن جدید ایجاب کرده است زندگی کردن ناممکن شده است.

خاتمی یادآور شده است تمدن جدید و تجدد همچون هر تجربه بشر پایان تاریخ نیست و اثرها و نشانه‌های پسا تجدد به روشنی آشکار شده و نقد یا اعتراض‌هایی که در خود غرب شده و شالوده‌شکنی‌هایی که شده و می‌شود همگی نشان از پایان‌پذیری این دوران دارد و نسبت به آینده هیچکس به درستی نمی‌داند که پسا تجدد چیست و در کجا و چگونه رخ خواهد داد.

شرط نقش‌آفرینی در تحول تاریخی و نقد سنت و تجدد

خاتمی نوشته است با ظرفیت و بضاعت بالقوه، بخش‌های مهمی از جهان غیرمتجدد می‌تواند نقش زیادی در این تحول تاریخی داشته باشد به شرط اینکه از خودبیگانگی و خودباختگی و خودکم‌بینی بدر آید و از بی‌فکری و آشفته‌فکری رهایی یابد، غرب را و بنیادها و بناهای تمدن موجود را بهتر و بی‌طرفانه‌تر بشناسد و از تاریخ عبرت بگیرد.

او پرسیده است برای مای ایرانی که اگر نگوییم قدیمی‌ترین، دست کم یکی از دیرپاترین تمدن‌ها را آفریده‌ایم و نیز در آفرینش و گسترش تمدنی که به تمدن اسلامی نام‌بردار است نقش ممتاز داشته‌ایم و ریشه‌ای که در سنت قویم و بر مایه اسلامی- ایرانی داریم؛ آیا مای ایرانی می‌توانیم راهی به سوی آینده بهتر بیابیم؟

به گفته خاتمی اگر پاسخ مثبت باشد باید به شرایطی تن داد و مهمترین شرط اینکه توان و دلیری اجتهاد در سنت را داشته باشد و علاوه بر این باید از زنجیر دو عامل عاطفی نسبت به غرب یعنی مشعوفیت و نفرت که هر دو مانع شناختند رها شود.

خاتمی در این پیام تأکید کرده است: «نفی سنت نه، نقد آن آری؛ نفی غرب و تجدد نه، نقد آن آری.»

او افزوده است رهایی از این وضع ناگوار به معنی بازگشت به پیشاتجدد نیست که چنین امری ناممکن و آرزوی محال است و متأسفانه در بسیاری از مواضع و بیان‌ها شاهد حرکت قهقرا به سوی پیشا تجدد هستیم؛ حرکت اما باید به سوی پسا تجدد باشد.

خاتمی در پایان نوشته است استاد بزرگوار دکتر داوری از دیرباز در مقام تذکر و هشدار و آموزگار ما برای اندیشیدن و درک درست از گذشته و حال داشتن و امیدوار بودن به آینده و پاس داشتن انسانیت و معنویت راستین و پای‌بند نبودن به ظواهری که کارآمدی خود را از دست داده‌اند بوده‌اند و نقش ارزنده خود را به خوبی ایفا کرده‌اند.