پنج سناریو برای آینده جنگ آمریکا و ایران؛ از مذاکره تا جنگ

آینده تقابل ایران و آمریکا در شرایطی همچنان نامشخص است که دونالد ترامپ از بی‌نیازی واشنگتن به توافق با تهران سخن می‌گوید. به گزارش دنیای اقتصاد، نشریه آمریکایی «نیوزویک» در گزارشی این سناریوها را بررسی کرده و نوشته است که ترامپ از یک سو به دنبال اعلام پیروزی در جنگ است و از سوی دیگر، با فشارهای سیاسی داخلی و مخالفت افکار عمومی آمریکا با ادامه درگیری روبه‌روست.

به نوشته نیوزویک، با وجود اظهارات اخیر ترامپ درباره بی‌نیازی از توافق با ایران، بازگشت به مذاکرات همچنان یکی از گزینه‌های پیش روست. مواضع متغیر رئیس‌جمهور آمریکا در قبال تهران نیز نشان می‌دهد که احتمال تغییر رویکرد واشنگتن منتفی نیست.

بازگشت به مذاکرات

این نشریه به تحرکات قطر برای میانجیگری اشاره می‌کند و از طرحی برای برگزاری مذاکرات دو روزه خبر می‌دهد که بر اساس آن، آمریکا محاصره را لغو و بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران را آزاد کند. در مقابل، ایران اجازه ورود بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده را بدهد و در روز دوم، تنگه هرمز بازگشایی شود.

نیوزویک همچنین به اظهارات عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره باقی ماندن پیشنهاد دو روزه تهران روی میز مذاکره اشاره کرده است. در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، معتقد است فشار اقتصادی و محاصره دریایی سرانجام ایران را به امتیازدهی وادار خواهد کرد.

تفاهم عملی بدون توافق جامع

سناریوی دوم، کاهش تنش از طریق تفاهم‌های عملی و غیررسمی است؛ بدون آنکه دو طرف توافقی جامع امضا کنند یا رسما از مواضع خود عقب‌نشینی کنند. بر اساس این سناریو، ایران حملات به کشتیرانی در خلیج فارس را کاهش می‌دهد و آمریکا نیز از شدت محاصره دریایی می‌کاهد. در نتیجه، تردد نفتکش‌ها به‌تدریج از سر گرفته می‌شود و اختلافات مربوط به برنامه هسته‌ای به مذاکرات بعدی موکول خواهد شد.

به نوشته نیوزویک، چنین تفاهمی می‌تواند برای هر دو طرف قابل‌قبول‌تر باشد؛ زیرا به آنها اجازه می‌دهد بدون پذیرش شکست یا عقب‌نشینی در برابر افکار عمومی داخلی، از شدت بحران بکاهند. این نشریه همچنین به پیشنهادهایی برای کاهش تدریجی محاصره در برابر اجازه عبور شماری از نفتکش‌ها از تنگه هرمز اشاره می‌کند. تریتا پارسی، از مؤسسه کوئینسی، نیز معتقد است واشنگتن می‌تواند بدون اعلام رسمی پایان محاصره، از شدت اجرای آن بکاهد و زمینه کاهش تنش را فراهم کند.

ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی

سناریوی سوم، ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی بدون توافق یا بازگشت به جنگ گسترده است. به نوشته نیوزویک، دولت ترامپ در حال حاضر به این گزینه تمایل دارد و امیدوار است فشارهای اقتصادی تهران را به امتیازدهی وادار کند. این رویکرد بر محدودیت‌های دریایی و تحریم‌های اقتصادی استوار است و در کنار آن، عملیات موسوم به «دروازه آهنین» با هدف گسترش فشارها به مرزهای زمینی ایران و سواحل دریای خزر دنبال می‌شود.

با این حال، مشخص نیست ایران تا چه اندازه حاضر به تحمل چنین شرایطی خواهد بود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران، پیش‌تر تأکید کرده است که تهران وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را نمی‌پذیرد. علی واعظ، کارشناس گروه بین‌المللی بحران، نیز به بلومبرگ گفته است که آمریکا می‌تواند شرایط کنونی را حفظ کند، اما نمی‌تواند ایران را برای مدتی نامحدود به پذیرش آن وادار سازد. به گفته او، تلاش ایران برای شکستن محاصره ممکن است به درگیری نظامی تازه‌ای منجر شود.

از تشدید حساب‌شده تنش تا بازگشت به جنگ گسترده

سناریوی چهارم، تشدید حساب‌شده تنش‌هاست؛ به این معنا که ایران برای افزایش هزینه فشارهای آمریکا، از ابزارهایی مانند پهپادها، مین‌های دریایی، حملات سایبری و اقدامات خرابکارانه استفاده کند، اما از ورود به جنگی فراگیر خودداری ورزد. نیوزویک معتقد است نشانه‌هایی از این وضعیت در تحولات اخیر منطقه دیده می‌شود. به نوشته این مجله، نهادهای ناظر بر کشتیرانی در ماه اکتبر ۳۷ حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت کرده‌اند؛ آماری که بالاترین میزان ماهانه از زمان آغاز جنگ بوده است.

این نشریه همچنین به اتهام‌های وزارت دادگستری آمریکا علیه سه نفر به دلیل ارتباط ادعایی با عملیات‌های مورد حمایت ایران اشاره می‌کند؛ عملیاتی که به گفته این وزارتخانه، حدود ۲۰ حمله یا تلاش برای حمله در آمریکا و اروپا را شامل می‌شده است. به نوشته نیوزویک، چنین رویکردی با هدف وارد کردن خسارت به طرف مقابل، بدون عبور از آستانه جنگ فراگیر، دنبال می‌شود. با این حال، این وضعیت شکننده است و هر حمله‌ای با تلفات سنگین یا تهدید مستقیم منافع آمریکا می‌تواند به واکنشی گسترده‌تر منجر شود.

پنجمین و خطرناک‌ترین سناریو، بازگشت به عملیات نظامی گسترده است؛ احتمالی که در صورت وقوع حوادثی مانند کشته شدن شمار زیادی از نیروهای آمریکایی، حملات مکرر به نفتکش‌ها یا انتشار نشانه‌هایی از حرکت سریع ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای تقویت خواهد شد. پرونده هسته‌ای همچنان یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اعلام کرده است که آژانس نشانه‌ای از بازسازی تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده مشاهده نکرده، اما نتوانسته سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد را که ایران پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ در اختیار داشت، راستی‌آزمایی کند. همچنین اعلام مجلس خبرگان ایران درباره ضرورت بازنگری در خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، بر نگرانی‌ها در این زمینه افزوده است. در مقابل، ترامپ بار دیگر تأکید کرده است که آمریکا برای اقدام آماده است و اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد.

در کنار این سناریوها، نشریه آتلانتیک در تحلیلی به قلم کانر فریدریزدورف، وضعیت کنونی ترامپ را با تجربه جورج بوش پسر در جنگ عراق مقایسه کرده است. به نوشته این تحلیل، پیروزی در انتخابات با شعار مخالفت با جنگ، لزوماً به معنای توانایی پایان دادن به آن نیست. نویسنده یادآوری می‌کند که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۰۶ به دلیل مخالفت افکار عمومی با جنگ عراق پیروز شدند، اما بوش سال بعد شمار نیروهای آمریکایی در عراق را افزایش داد. حضور نظامی آمریکا در این کشور نیز سال‌ها ادامه یافت و حتی باراک اوباما، با وجود وعده پایان دادن به جنگ، نتوانست به‌سرعت به این حضور خاتمه دهد. از این منظر، فشارهای انتخاباتی ممکن است برای وادار کردن ترامپ به توقف عملیات علیه ایران کافی نباشد؛ به‌ویژه آنکه دموکرات‌ها نیز ممکن است از قطع بودجه نظامی خودداری کنند، زیرا نمی‌خواهند به تضعیف موقعیت آمریکا یا فراهم کردن زمینه دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای متهم شوند.

در مقابل، مارک تیسن، نویسنده واشنگتن‌پست، معتقد است نتیجه تقابل با ایران بیش از شکست احتمالی جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، میراث سیاسی ترامپ را تعیین خواهد کرد. او با اشاره به تجربه رونالد ریگان، توصیه می‌کند ترامپ عملیات نظامی را تا تحقق اهداف مورد نظر واشنگتن ادامه دهد؛ از جمله تضعیف ساختار رهبری ایران، توان موشکی و زیرساخت‌های اقتصادی و دفاعی این کشور. این موضع، دیدگاه شخصی نویسنده است.

در مجموع، واشنگتن با مجموعه‌ای از گزینه‌های دشوار روبه‌روست: بازگشت به مذاکره، کاهش غیررسمی تنش، ادامه محاصره اقتصادی یا ازسرگیری جنگ. از سوی دیگر، تهران نیز با وجود فشارهای نظامی و اقتصادی، همچنان می‌تواند بر مسیر تحولات منطقه تأثیر بگذارد. نیوزویک در جمع‌بندی گزارش خود تأکید می‌کند که این سناریوها الزاما از یکدیگر جدا نیستند و ممکن است محاصره اقتصادی، تفاهم‌های غیررسمی و درگیری‌های محدود به‌طور هم‌زمان ادامه یابند؛ وضعیتی که در صورت تشدید کنترل‌نشده تنش‌ها، می‌تواند بار دیگر به جنگی گسترده منجر شود.