پل خلیج فارس؛ رؤیای دیرینه قشم در انتظار عبور از بلاتکلیفی

به گزارش ایرنا، طرح پل خلیج فارس در قالب شبکه جامع ارتباطی خلیج فارس و با تکیه بر چهار رکن اساسی بندر، پل، جاده و راه‌آهن تعریف شده است تا قشم را از یک جزیره با ارتباط عمدتا دریایی به نقطه‌ای متصل به شبکه حمل‌ونقل زمینی کشور تبدیل کند. تحقق این پیوند می‌تواند موقعیت جغرافیایی قشم را به فرصتی برای مشارکت در کریدورهای تجاری و ترانزیتی منطقه تبدیل کند.

مشخصات فنی و جایگاه راهبردی پل

پل خلیج فارس با طول سه هزار و ۴۳۰ متر در محدوده میان جزیره قشم و بندر پهل در شهرستان خمیر احداث می‌شود. این سازه با دهانه‌هایی به طول ۳۶۰ متر، پایه‌های مستقر در دریا و عرشه‌ای به عرض ۳۲ متر طراحی شده و چهار مسیر رفت‌وآمد خودرو، یک مسیر ریلی و همچنین مسیر اضطراری و پیاده‌رو را در بر می‌گیرد.

اهمیت این پروژه تنها به اتصال فیزیکی جزیره به سرزمین اصلی محدود نمی‌شود، بلکه تکمیل آن می‌تواند زمینه توسعه و بهره‌برداری موثرتر از بندر کاوه، گسترش زیرساخت‌های جاده‌ای و ریلی و ایجاد پیوند مستقیم میان ظرفیت‌های بندری قشم و شبکه حمل‌ونقل کشور را فراهم کند. به این ترتیب، جزیره می‌تواند در امتداد کریدورهای شمال ـ جنوب و مسیرهای تجاری مرتبط با آسیای میانه، جایگاه فعال‌تری در جابه‌جایی کالا و خدمات به دست آورد.

از منظر اقتصادی نیز کاهش وابستگی حمل‌ونقل به مسیرهای دریایی، کوتاه‌تر شدن زمان جابه‌جایی کالا، کاهش هزینه‌های لجستیکی و افزایش قابلیت رقابت فعالان اقتصادی از مهم‌ترین دستاوردهای مورد انتظار این طرح عنوان شده است. اتصال ریلی و جاده‌ای قشم به سرزمین اصلی همچنین می‌تواند دسترسی صنایع، بنادر، مراکز تجاری و گردشگری جزیره را به بازارهای داخلی و خارجی تسهیل کند.

با این حال، پل خلیج فارس در سال‌های گذشته با وقفه‌های طولانی، چالش‌های اجرایی و تأمین منابع مالی روبه‌رو بوده و همین موضوع، فاصله‌ای محسوس میان اهمیت راهبردی پروژه و میزان پیشرفت آن ایجاد کرده است.

سه پیام از یک سفر؛ از مطالبه استاندار تا راهکار مالی دولت

سفر اخیر حسین فروزان، مشاور رئیس‌جمهور در امور مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور، به همراه علاءالدین بروجردی، رئیس انجمن دوستی ایران و چین، به قشم و حضور محمد آشوری‌تازیانی، استاندار هرمزگان، در بازدید از کارگاه ساخت پل خلیج فارس، بار دیگر این پروژه را به یکی از محورهای اصلی مباحث توسعه‌ای جزیره تبدیل کرد.

محمد آشوری‌تازیانی، استاندار هرمزگان، در جریان بازدید از کارگاه ساخت پل خلیج فارس، تکمیل این پروژه را عاملی مهم در برقراری ارتباط پایدار و مستقیم میان جزیره قشم و سرزمین اصلی دانست و بر ضرورت شتاب‌بخشی به اجرای آن تأکید کرد. او توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و تقویت کریدورهای تجاری و ترانزیتی را از ضرورت‌های بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های اقتصادی استان برشمرد و پیش از این نیز بر پایان دادن به بلاتکلیفی‌های گذشته و مشخص شدن وضعیت اجرایی آن تأکید کرده و از قطعی شدن تصمیم دولت برای اجرای پروژه خبر داده بود.

در جریان این بازدید، محمدرضا کلائی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد قشم نیز گزارشی از آخرین وضعیت عملیات اجرایی، مراحل ساخت سازه‌های اصلی، اقدامات انجام‌شده برای آماده‌سازی بخش‌های مختلف و برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای ادامه فعالیت‌ها ارائه کرد.

علاءالدین بروجردی، رئیس انجمن دوستی ایران و چین و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی و فنی چین، استفاده از توان این کشور برای پیشبرد و تکمیل پل خلیج فارس را ضروری دانست. او تأخیر در پیشبرد پروژه را تاسف‌بار توصیف کرد و خواستار اتخاذ تصمیم‌های جدی‌تر برای تعیین تکلیف و تکمیل این زیرساخت شد. او استفاده از دانش فنی، فناوری، سرمایه و تجربه شرکت‌های خارجی را رویکردی متداول در پیشبرد پروژه‌های کلان دانست و تأکید کرد که همکاری بین‌المللی نباید به معنای ناتوانی کشور تلقی شود.

حسین فروزان، دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور، در پایان سفر دو روزه خود به قشم، از پیگیری دولت برای جذب سرمایه‌گذار خارجی به منظور تأمین منابع مالی و تکمیل پل خلیج فارس خبر داد. او با اشاره به برآورد اعتبار مورد نیاز پروژه، تأمین یکجای ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار از منابع داخلی را امکان‌پذیر ندانست و روش‌هایی همچون ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT) و فاینانس را از گزینه‌های مورد توجه برای تأمین مالی پروژه برشمرد.

عبور از وعده به اجرا؛ نیازهای مالی و مدیریتی پروژه

بر اساس این گزارش، پل خلیج فارس پروژه‌ای پرهزینه و پیچیده است که اجرای آن به منابع مالی قابل توجه، فناوری تخصصی، مدیریت منسجم و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد. برآورد ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلاری نشان می‌دهد که نمی‌توان با اتکا به منابع محدود و پراکنده داخلی، انتظار داشت این پروژه در بازه زمانی معقول به سرانجام برسد.

در این میان، استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاران خارجی، به‌ویژه شرکت‌ها و مجموعه‌های دارای تجربه در اجرای پروژه‌های بزرگ دریایی و پل‌سازی، می‌تواند یک فرصت جدی باشد. با این حال، تدوین یک مدل اقتصادی شفاف، تعیین سهم و مسئولیت طرفین، تضمین بازگشت سرمایه، مشخص شدن دوره بهره‌برداری و حفظ منافع ملی در قراردادهای احتمالی ضروری عنوان شده است. در الگوی ساخت، بهره‌برداری و واگذاری، سرمایه‌گذار باید از چشم‌انداز درآمدی اطمینان داشته باشد و در روش فاینانس نیز بازپرداخت منابع مالی باید به‌روشنی مشخص شود.

همچنین تأکید شده است که پل خلیج فارس نباید به‌عنوان یک پروژه مستقل و جدا از سایر زیرساخت‌های جزیره دیده شود. این پل زمانی می‌تواند به موتور محرک اقتصاد قشم تبدیل شود که بندر کاوه، شبکه جاده‌ای، اتصال ریلی، مراکز لجستیکی، زیرساخت‌های صنعتی و خدمات گمرکی نیز متناسب با آن توسعه یابند. از سوی دیگر، آثار احتمالی افزایش تردد بر محیط‌زیست حساس جزیره، به‌ویژه پهنه‌های دریایی و زیست‌بوم‌های ارزشمند آن، باید در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شود.

در سطح مدیریتی نیز مشخص شدن متولی واحد و مسئولیت دقیق دستگاه‌های مرتبط، تدوین زمان‌بندی مشخص برای مراحل تأمین مالی، قراردادها و عملیات اجرایی و اعلام مستمر میزان پیشرفت، از ضرورت‌ها برشمرده شده است. از منظر مردم قشم نیز این پروژه باید در نهایت به بهبود کیفیت زندگی ساکنان، تسهیل رفت‌وآمد، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت کسب‌وکارهای بومی منجر شود.