پایان ماه عسل ۸۰ ساله؛ ترامپ کمک نظامی به اسرائیل را قطع می‌کند

درست در روز برگزاری انتخابات در آمریکا (۳ نوامبر برابر با ۱۲ آبان ماه)، دونالد ترامپ اظهارنظری کرد که در ظاهر عادی به نظر می‌رسید؛ او گفت که کمک‌هزینه سالانه ۳.۸ میلیارد دلاری را که ایالات متحده در اختیار ارتش اسرائیل قرار می‌دهد، قطع خواهد کرد. در زمان صلح، این کمک‌ها حدود یک‌ششم بودجه دفاعی اسرائیل را تشکیل می‌دهد و شاهرگ حیاتی در قلب اتحاد آمریکا و اسرائیل است که ارتش‌های دو طرف را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

تا صبح آن روز، مقام‌های اسرائیلی بر این باور بودند که در میانه مذاکرات برای تمدید یادداشت تفاهم ده‌ساله کمک‌های نظامی آمریکا هستند؛ توافقی که در اصل توسط باراک اوباما امضا شده بود. اما پس از آن، سخنان ترامپ در شبکه فاکس نیوز مطرح شد. یک مقام نظامی اسرائیلی که به تازگی برای گفت‌وگو درباره تمدید این توافق تا سال‌های پس از ۲۰۲۸ به واشنگتن سفر کرده بود، با بهت می‌گوید: «به همین سادگی، پرونده‌اش را بست؟»

«مهول سریواستاوا»، «ابیگیل هاسلونر» و «جیمز شاتر» در گزارشی تحلیلی برای فایننشال تایمز نوشتند، این یک چرخش استثنایی و آشکار علیه اسرائیل و به‌ویژه بنیامین نتانیاهو بود؛ کسی که رابطه خود با رئیس‌جمهور آمریکا را به سنگ بنای شخصیت سیاسی خودش تبدیل کرده بود. هم «دنیس راس»، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا در امور اسرائیل، و هم «پیتر ولش»، سناتور دموکرات از ایالت ورمونت، به فایننشال تایمز می‌گویند که «تغییری بنیادین» در روابط دو طرف رخ داده است؛ اتحادی که به تعریف خاورمیانه مدرن کمک کرده بود. آمریکایی که پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به حمایت از اسرائیل برخاست، اکنون از نحوه پیشبرد جنگ در غزه و پیامدهای جنگ ایران عقب‌نشینی کرده است؛ جنگی که بسیاری در آمریکا معتقدند اسرائیل آن را مهندسی کرده است.

شکاف بی‌سابقه در افکار عمومی آمریکا

این درک رو به رشد از قلب دولت آمریکا تا مناطق مرکزی غرب میانه وجود دارد که ابرقدرت برتر جهان توسط متحد کوچک‌تر خود بازی خورده و به جنگی بسیار پرهزینه کشانده شده است. خشم آمریکایی‌ها از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران یکی از عوامل اصلی عملکرد فاجعه‌بار حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر بود که بسیار دور از انتظارات این حزب رقم خورد. راس می‌گوید: «افکار عمومی در ایالات متحده همیشه از اسرائیل حمایت می‌کرد. اکنون، برای نخستین بار، ۶۰ درصد از مردم آمریکا با اسرائیل و سیاست‌هایش مخالف اند». بخش‌های گسترده‌ای از هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه اکنون آشکارا از روابط آمریکا و اسرائیل انتقاد می‌کنند. آیپک، بزرگ‌ترین لابی حامی اسرائیل، برای برخی از نامزدهای انتخابات میان‌دوره‌ای به یک دردسر سیاسی تبدیل شد.

اکنون صداهای بیشتری در ایالات متحده از جمله در قلب دولت ترامپ خواستار گسستی بنیادین در بیش از نیم قرن روابط هستند. «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور که از پیشتازان رقابت برای نامزدی حزب جمهوری‌خواه در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ است، جنگ علیه ایران را مقصر شکست‌های تاریخی حزبش در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست. او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که یکی از اصلی‌ترین مطالبات رأی‌دهندگان این بود که ایالات متحده «رابطه خود با اسرائیل را تغییر دهد». دونالد جونیور، پسر ترامپ، نیز گفت که «۱۰۰، ۱۰۰، ۱۰۰ [درصد]» با این نظر موافق است. در مقابل، «اریک لوین»، از حامیان مالی جمهوری‌خواه و طرفدار اسرائیل، می‌گوید: «مطلقاً هیچ کاری از دست اسرائیل برنمی‌آید، زیرا مطبوعات و رسانه‌ها در آمریکا از آن‌ها متنفرند. آن‌ها نمی‌توانند در جنگ رسانه‌ای پیروز شوند». او اسرائیل را به خاطر اقداماتش در غزه سرزنش نمی‌کند و استدلال می‌کند که اسرائیل در توضیح منطقی پس از ویرانی زیرساخت‌های غیرنظامی ضعیف عمل کرده است. لوین اذعان می‌کند: «مردم وحشت‌زده و منزجر شده‌اند». او می‌افزاید: «تصاویر همان چیزی هستند که دیده می‌شوند. اما نیاز به توضیح دارد که بگوییم ما آن ساختمان مسکونی را بمباران کردیم چون حماس در زیر آن تونل داشت». بیش از ۷۴ هزار و ۵۰۰ فلسطینی از زمان آغاز جان خود را از دست داده‌اند.

ریشه‌های تنش در دوران نتانیاهو

به گفته سیاستمداران و دیپلمات‌هایی که سال‌ها را صرف پرورش این روابط کرده بودند، تنش در این اتحاد در طول دوره‌ای که نتانیاهو بر سیاست اسرائیل سلطه داشته، به تدریج انباشته شده است. بسیاری می‌گویند این شکاف تا حدی ناشی از تصمیم نخست‌وزیر اسرائیل برای شکستن سنت دیرینه فراحزبی بودن است؛ نتانیاهو در عوض ترجیح داد جمهوری‌خواهانی مانند ترامپ را به بهای از دست دادن روابط با رؤسای جمهور دموکراتی همچون اوباما و جو بایدن در آغوش بگیرد. برخی دیگر بر نقش جنگ علیه ایران تأکید می‌کنند. چند روز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای که در آن جمهوری‌خواهان متحد ترامپ هم مجلس نمایندگان و هم سنا را به دموکرات‌ها واگذار کردند، مجری شبکه سی‌بی‌اس از رئیس‌جمهور پرسید که این شکست را به چه چیزی نسبت می‌دهد. ترامپ پاسخ داد که آمریکایی‌ها از جنگ با ایران و قیمت بالای بنزین ناراضی بودند. سپس دلیل دیگری اضافه کرد و گفت: «به شکل باورنکردنی، نفرت و بیزاری بزرگی نسبت به اسرائیل وجود دارد».

اسرائیل در بخش عمده‌ای از تاریخ تقریبا ۸۰ ساله‌اش توانسته بود روی حمایت ثابت و فراحزبی آمریکا حساب کند؛ رابطه‌ای استوار بر این اجماع در واشنگتن که اسرائیل نه تنها شایسته شراکتی منحصربه‌فرد شامل مبالغ هنگفت کمک است، بلکه این رابطه برای هر دو طرف حیاتی است. آمریکایی‌ها سپر بلای اسرائیل در برابر محکومیت در سازمان ملل شدند، ارتش اسرائیل را تأمین مالی و تسلیحاتی کردند و دست‌کم برخی ادعاهای ارضی این رژیم به‌ویژه در بلندی‌های جولان سوریه را به رسمیت شناختند. یک توافق آشکار تضمین می‌کند که اسرائیل همیشه از برتری کیفی نظامی برخوردار باشد، در حالی که یک توافق محرمانه میان «گلدا مایر» و «ریچارد نیکسون» به اسرائیل اجازه می‌دهد زرادخانه هسته‌ای اعلام‌نشده خود را حفظ کند. در مجموع، اسرائیل از زمان جنگ جهانی دوم بیش از هر کشور دیگری کمک خارجی از آمریکا دریافت کرده است. بر اساس آمار سرویس پژوهش کنگره که نهادی غیرحزبی است، این رقم با تعدیل نرخ تورم به بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار کمک دوجانبه و بودجه دفاع موشکی می‌رسد. بر اساس ارقام همین نهاد، بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، ایالات متحده حدود ۱۷ میلیارد دلار کمک نظامی در اختیار اسرائیل قرار داد و هزاران بمب و قطعات هواپیما را از طریق پل هوایی منتقل کرد. مقام‌های اسرائیل در گذشته نیز بر سر شهرک‌سازی در کرانه باختری اشغالی و اقدامات نظامی در لبنان و غزه با کاخ سفید اختلاف داشتند، اما هرگز در مرکز چنین توفان سیاسی‌ای نبودند.

آینده مبهم اتحاد ۸۰ ساله

این گردش بخت در زمانی رخ می‌دهد که اسرائیل بیش از هر زمان دیگری در دهه‌های گذشته در انزوای بین‌المللی است؛ آن هم در حالی که ترامپ خود را یکی از پروپاقرص‌ترین حامیان اسرائیل معرفی کرده است. او در دوره اول، قدس را به عنوان پایتخت اسرائیل و ادعای حاکمیت این رژیم بر بلندی‌های اشغالی جولان را به رسمیت شناخت. اما حتی ترامپ نیز به طور فزاینده‌ای از دست نتانیاهو به ستوه آمده است. «ایهود اولمرت» که خود زمانی نخست‌وزیر اسرائیل بود، به فایننشال تایمز می‌گوید: «در تمام مدتی که نخست‌وزیر بودم، هرگز این موضوع به عنوان یک امر بدیهی تلقی نمی‌شد که اسرائیل می‌تواند از حمایت تمام‌عیار مردم آمریکا، دولت آمریکا، کاخ سفید یا کنگره برخوردار باشد». او می‌افزاید: «این موضوعی بود که به مراقبت بسیار خوب و حساسیت فراوان نیاز داشت؛ ما همیشه آگاه بودیم که از دست دادن آن حمایت، هزینه سنگینی برای منافع، امنیت و رفاه ما خواهد داشت». به گفته ولش، اکنون جنگ با ایران این ایده را که وجود یک اسرائیل مسلح به سلاح‌های آمریکایی برای تداوم جریان نفت ضروری است، در هم شکسته است. ولش می‌افزاید: «نتانیاهو رئیس‌جمهور احمق ما را متقاعد کرد که وارد یک جنگ احمقانه با ایران شود، و در نهایت معلوم شد که بزرگ‌ترین تهدید برای نفت ما، نتانیاهویی است که ترامپ را به جنگی سوق داد که به بسته شدن تنگه هرمز انجامید».

دیگران می‌گویند هنوز زود است که شکاف کنونی را دائمی فرض کنیم. «مناخیم بگین»، نخستین نخست‌وزیر اسرائیل از حزب لیکود، زمانی شکایت کرده بود که رونالد ریگان با اسرائیل مانند یک دولت دست‌نشانده رفتار می‌کند. در اواخر قرن گذشته، رئیس‌جمهور جورج هربرت واکر بوش میلیاردها دلار تضمین وام را به دلیل گسترش شهرک‌سازی‌ها به تعویق انداخت. بیل کلینتون پس از دیداری پرتنش با نتانیاهو فریاد زده بود: «اینجا ابرقدرت کیست؟» بزرگ‌ترین شکاف در سال ۲۰۱۵ رخ داد؛ زمانی که نتانیاهو در کنگره تحت کنترل جمهوری‌خواهان به تلاش‌های اوباما برای توافق هسته‌ای با تهران تاخت. ترامپ در نهایت این توافق را پاره کرد. هنگامی که نتانیاهو در سال ۲۰۲۴ در کنگره سخنرانی کرد، حدود ۵۰ نماینده دموکرات آن را تحریم کردند. یکی از مقام‌های ارشد پیشین اسرائیل درباره سخنرانی سال ۲۰۱۵ می‌گوید: «آن سخنرانی یک اشتباه محاسباتی بزرگ بود... اگر می‌خواهید روابط خوبی با دولت آمریکا داشته باشید، نباید دولت را دور بزنید تا مستقیماً به سراغ کنگره بروید. شما هرگز چنین کاری نباید بکنید». «مایکل اورن» که سفیر اسرائیل در آمریکا بود، می‌گوید: «تمام این‌ها روندی بوده که اکنون نقطه اوج آن را می‌بینید». بر اساس داده‌های OpenSecrets.org، آیپک از طریق بازوی تأمین مالی خود یعنی پروژه دموکراسی متحد حدود ۷۰ میلیون دلار در انتخابات میان‌دوره‌ای هزینه کرد که حدود نیمی از آن در میشیگان خرج شد؛ جایی که «عبدالسید»، سناتور منتخب دموکرات و منتقد اسرائیل، پیروز شد. آیپک اعلام کرد بیش از ۲۴۵ نفر از نامزدهای مورد حمایتش پیروز شدند، اگرچه ۱۰ درصد آن‌ها در یک انتخابات موجی شکست خوردند. «مایکل ماکوفسکی»، مدیرعامل اندیشکده جینسا، می‌گوید: «واضح است که این انتخابات خوبی برای جامعه حامی اسرائیل نبود». اظهارات ترامپ درباره کمک‌های نظامی که هم‌زمان با رفتن آمریکایی‌ها به پای صندوق‌های رأی بیان شد، نوعی به رسمیت شناختن موج احساسات ضداسرائیلی به نظر می‌رسید، اما اگر هدف کسب رأی بود، شکست خورد و برخی جمهوری‌خواهان می‌پرسند آیا رئیس‌جمهور به طرحی که در فاکس نیوز رونمایی کرد پایبند خواهد ماند یا خیر.