ایزدی: فرمانده اصلی جنگ وزارت خزانه‌داری آمریکاست

به گزارش ایرنا، اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در اجلاس گروه ۷ در پاریس مبنی بر رضایت واشنگتن از وضعیت فعلی و کفایت «محاصره اقتصادی» برای دستیابی به اهداف بدون نیاز به تشدید حملات نظامی، پرسش‌هایی درباره استراتژی واقعی کاخ سفید ایجاد کرده است. مارکو روبیو در پاریس ادعا کرد: «اگر از طریق ابزارهای اقتصادی و فشار اقتصادی به همان هدف می‌رسیم، نیازی به انجام حملات نظامی نداریم. این بن‌بست نیست.» او همچنین مدعی شده که آسیب اقتصادی به ایران «فوق‌العاده» است و هر روز افزایش می‌یابد.

برخی تحلیل‌گران معتقدند که واشنگتن در حال پیشبرد یک جنگ ترکیبی تمام‌عیار با استفاده هم‌زمان از مهره‌های نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک است تا با ایجاد «خفگی اقتصادی»، هزینه‌های مقاومت را برای ایران به حداکثر برساند.

جهانبخش ایزدی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد تهران مرکز، با تأکید بر تغییر ماهیت جنگ‌های نوین، نقش اصلی را در این کارزار بر عهده وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌داند که با هدف‌گیری معیشت آحاد جامعه، به دنبال فرسایش قدرت ملی است.

سه مهره آمریکا روی صفحه شطرنج

ایزدی گفت در بازی قدرت‌های بزرگ، باخت استراتژیک تعریف نشده است و آمریکا وقتی وارد یک منازعه یا حتی معامله می‌شود، هدف خود را به آسانی رها نمی‌کند بلکه از تمام ابزارهای ممکن برای دستیابی به آن بهره می‌گیرد. به باور او، تصور اینکه آمریکا در یک بن‌بست گرفتار شده و قصد فرار از آن را دارد و در نتیجه از وادار کردن ایران به دادن امتیاز دست می‌کشد، نگاهی ساده‌لوحانه است.

او توضیح داد که آمریکا سه مهره را روی صفحه شطرنج قرار داده است: نخست، «ابزار نظامی» است تا به ایران پیام دهد که مقاومت در برابر آمریکا و هم‌پیمانانش هزینه‌های سنگینی در پی خواهد داشت. دوم، «مهره اقتصاد» است که با هدف ایجاد خفگی اقتصادی فعال شده است. این ابزار هم پربسامدتر و هم زودبازده‌تر از سایر اهرم‌هاست و آمریکا از آن نهایت استفاده را می‌برد؛ زیرا استعداد تقابل داخلی را افزایش داده و هزینه حکمرانی را برای تهران به غایت بالا می‌برد. سوم، مهره «مذاکرات و دیپلماسی» است. دیپلماسی همواره راهکاری کم‌هزینه و دیربازده بوده و آمریکایی‌ها به موازات سایر ابزارها از آن استفاده می‌کنند تا بتوانند هزینه‌های تحمیلی اقتصادی و نظامی را از طریق دیپلماسی نقد کنند. آن‌ها تلاش می‌کنند با استمرار شعارهای دیپلماتیک به کشورهای منطقه و افکار عمومی اینگونه القا کنند که واشنگتن به دنبال دیپلماسی است. اظهارات مارکو روبیو مبنی بر اینکه عامل اقتصادی در حال جواب دادن است، در همین پازل جای می‌گیرد.

به گفته ایزدی، در ساختار دولت ترامپ سه گروه یا تیم اصلی دیده می‌شود: گروه اول با محوریت روبیو و پیت هگست، وزیر جنگ، که خواهان فشارهای نظامی و حملات هدفمند و زودبازده هستند. گروه دوم با محوریت افرادی نظیر اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری و جان رتکلیف، رئیس سیا، که تمرکز اصلی آن‌ها بر مسائل اقتصادی است. گروه سوم با محوریت چهره‌هایی مانند جرد کوشنر، استیو ویتکاف و جی‌دی ونس، معاون رئیس جمهور که روی مسیر دیپلماسی تمرکز دارند. گفته‌ها و رویکردهای این سه گروه به موازات هم مطرح و عملیاتی می‌شود، البته با فراز و فرود و جزر و مد همراه است. آمریکا از این طریق سعی می‌کند نوعی اغتشاش ذهنی برای کشور هدف، در اینجا ایران، ایجاد کند و هم‌زمان به دنیا پیام دهد که در تلاش برای حل‌وفصل دیپلماتیک مناقشه است تا دستش برای مانور سیاسی باز بماند.

تغییر ماهیت جنگ و نقش وزارت خزانه‌داری

ایزدی با اشاره به تغییر بنیادین ماهیت جنگ گفت اگر جنگ‌های امروز با الگوها و ترجمان جنگ‌های کلاسیک تحلیل شود، خطای محاسباتی رخ می‌دهد. به عنوان مثال، قانون اختیارات جنگی مصوب ۱۹۷۳ به رئیس‌جمهور آمریکا اجازه می‌دهد حدود ۶۰ روز بدون مجوز کنگره درگیر اقدام نظامی شود؛ اما با توجه به ماهیت جنگ‌های نوین که در ۱۰ تا ۱۴ روز به نتیجه می‌رسند، اساساً نیازی به درگیری‌های طولانی‌مدت و مصوبات پیچیده نیست. قوانین کلاسیک با فضای امروز هم‌خوانی ندارند و دولت آمریکا از این بابت احساس فشار حقوقی نمی‌کند؛ حتی با شروع به کار کنگره جدید. وقتی ترامپ می‌گوید: «ما اصلاً جنگ نمی‌کنیم، جنگ یک‌روزه که جنگ نیست»، در حال بازتولید ادبیاتی است که از محیط سیاسی و نظامی مدرن نشئت می‌گیرد.

او افزود امروزه وقتی بحث فشار اقتصادی مطرح می‌شود، نمی‌توان آن را با ادبیات سنتی چون تاب‌آوری کلاسیک تحلیل کرد. در سیستم‌های کلاسیک، کشوری که از تاب‌آوری سخن می‌گفت باید متکی به سه ابزار اصلی می‌بود: سرمایه اجتماعی، ذخایر استراتژیک، و درآمد پایدار. اما در فضای کنونی فشارهای اقتصادی، فرمانده اصلی جنگ «وزارت خزانه‌داری آمریکا» است. ابزار آن‌ها کل جامعه ایران و معیشت آحاد مردم را هدف قرار داده و تأثیر آن کاملاً فراگیر و همه‌گیر است و به یک خواسته صنفی یا جناح سیاسی محدود نمی‌شود. برخی اظهارات غیررسمی که از گوشه و کنار شنیده می‌شود که «اروپا یا کشورهای دیگر را هدف قرار دهیم»، ناشی از همین ضعف تحلیل است.

شکنندگی وضعیت نه جنگ، نه صلح

ایزدی درباره آینده گفت وضعیت «نه جنگ، نه صلح» یا جنگ سرد باعث می‌شود از توان راهبردی کشور هدف کاسته شود زیرا در این شرایط، امکان جذب سرمایه وجود ندارد، پروژه‌های عمرانی متوقف می‌شود و تأمین معیشت مردم نیز دشوار است.

به گفته او، این وضعیت به غایت شکننده است و خیلی زود ممکن است به جنگ گرم تبدیل شود. بازیگران مقابل، یعنی آمریکا و اسرائیل، قصد دارند این وضعیت را مدیریت کنند و این مدیریت ممکن است زمان زیادی نبرد. آنها تلاش می‌کنند تا از طریق محاصره و تحریم اقتصادی توان ایران را تحلیل ببرند و سپس با وارد کردن یک «ضربه نهایی» از طریق نظامی، به امتیازات مورد نظر خود دست یابند.

او افزود شرایط فعلی اصلاً پایدار نیست. حتی این احتمال مطرح است که ایران برای خروج از این وضعیت فرسایشی، خود اقدام به یک حمله پیش‌دستانه کند؛ چنان‌که در کلام پاره‌ای از مسئولان نیز شنیده می‌شود که «ما دکترین خود را از حالت تدافعی به تهاجمی تغییر داده‌ایم». مجموعه‌ای از این متغیرها در آینده قابل پیش‌بینی است و وضعیت به طور کلی کاملاً ملتهب و آبستن تحول است.