وابستگی به واردات نهاده؛ پاشنه آشیل صنایع دام و طیور
دکتر احسان محجوبی، پژوهشگر حوزه دام و عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان، از تأمین بیش از ۷۶ درصد خوراک مصرفی دام از محل واردات و چالشهای بهرهوری آب، مصرف آنتیبیوتیک و تنش گرمایی در دامپروری سخن گفت.

به گزارش تبریز فوری به نقل از خبرگزاری صدا و سیما، میزان بالای وابستگی صنعت دامپروری کشور به نهادههای وارداتی بهعنوان یک دغدغه دائمی مطرح شده است. دکتر احسان محجوبی، پژوهشگر حوزه دام با بیان این موضوع اظهار داشت: «بیش از ۷۶ درصد خوراک مصرفی دام در کشور از محل واردات تأمین میشود و کوچکترین اختلالی در واردات ذرت و سویا میتواند مستقیماً تولید و بهرهوری گلههای دامپروری را تحت تأثیر قرار دهد.»
این مطالب در گفتوگویی که به گزارش خبرگزاری صدا و سیما از عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان منتشر شده، عنوان شد. وی با اشاره به مصرف سالانه حدود ۲۱ میلیون تن خوراک دام در کشور گفت کمتر از ۶ درصد دانه سویای مورد نیاز برای تولید کنجاله در کارخانههای کشور از محل تولید داخلی تأمین میشود و این مسئله نشان میدهد که در کوتاهمدت امکان حذف وابستگی به واردات سویا وجود ندارد.
این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت تنوعبخشی به منابع خوراک دام تصریح کرد جایگزینی نهادههای وارداتی امکانپذیر است، اما نمیتوان بدون فراهم کردن زیرساخت تولید داخلی و شناخت ارزش تغذیهای جایگزینها، صرفاً بر حذف ذرت و سویا تأکید کرد.
وابستگی به واردات ذرت و سویا
محجوبی میزان وابستگی به ذرت و سویای وارداتی را عامل اثرگذار بر تولید دانست و گفت در کوتاهمدت امکان حذف وابستگی به واردات سویا وجود ندارد. به گفته وی، برای هرگونه جایگزینی باید زیرساخت تولید داخلی فراهم شود و ارزش تغذیهای جایگزینها شناخته شود.
بهرهوری آب و سورگوم کمآببر
محجوبی با اشاره به فشار منابع آبی کشور و ضرورت اصلاح الگوی تولید علوفه گفت: «بر اساس یک مطالعه انجامشده در قم، میزان آب مصرفشده در بخش تولید علوفه به ازای هر کیلوگرم شیر حدود ۲۴۲۰ لیتر برآورد شده، در حالی که متوسط جهانی مورد اشاره در این مطالعه حدود هزار لیتر است.» وی افزود در برخی مطالعات انجامشده در گاوداریهای آلمان، میزان مصرف آب به ازای هر کیلوگرم شیر حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ لیتر گزارش شده است.
به گفته وی، بخش مهمی از ردپای آب صنعت دامپروری ایران به آب مصرفی در تولید محصولات کشاورزی و علوفه بازمیگردد؛ بنابراین برای کاهش مصرف آب در زنجیره تولید شیر، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهرهوری آب در بخش کشاورزی باید در اولویت قرار گیرد.
این پژوهشگر با معرفی سورگوم بهعنوان یکی از گزینههای قابل بررسی برای کاهش وابستگی به ذرت علوفهای اظهار کرد: «سورگوم از جمله گیاهان علوفهای کمآببر است که میتواند حدود ۳۰ درصد مصرف آب کمتری نسبت به ذرت داشته باشد.» وی با اشاره به نتایج مطالعات خود در آمریکا و ایران گفت برخی ارقام اصلاحشده سورگوم، بهویژه ارقام دارای رگبرگ قهوهای، ظرفیت رقابت با ذرت را دارند؛ البته جایگزینی کامل سیلاژ ذرت با سورگوم امکانپذیر نیست و باید این محصول در قالب جیره متوازن و متناسب با شرایط تغذیهای دام مورد استفاده قرار گیرد. وی خواستار ورود جدی بخش تحقیقات کشاورزی و اصلاح نباتات به توسعه ارقام مناسب سورگوم شد و تأکید کرد که وزارت جهاد کشاورزی میتواند در اجرای آزمایشهای مزرعهای و توسعه کشت این محصول پیشگام باشد.
مصرف آنتیبیوتیک و حذف زودهنگام دام مولد
محجوبی یکی دیگر از چالشهای مهم صنعت دامپروری را مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها دانست و گفت تجربه کشورهایی مانند هلند نشان میدهد که با تغییر سیاستهای دامپزشکی و محدود کردن مصرف پیشگیرانه آنتیبیوتیکها میتوان مصرف این داروها را به میزان قابل توجهی کاهش داد. وی افزود: «پس از اعمال محدودیتها و تغییر پروتکلهای درمانی در این کشور، مصرف آنتیبیوتیک در بخش گاو شیری حدود ۴۷ درصد کاهش یافت، بدون آنکه افت عمدهای در شاخصهای سلامت پستان در سطح ملی گزارش شود.»
این پژوهشگر همچنین به نتایج یک مطالعه در دامداریهای اطراف تهران اشاره کرد که بر اساس آن، در ۱۷.۲ درصد نمونههای شیر بررسیشده، بقایای آنتیبیوتیک وجود داشته است. وی تأکید کرد لازم است سازمان دامپزشکی با تدوین و ابلاغ پروتکلهای علمی و نظارت بر اجرای آنها، بهویژه در دوره خشکی گاوها، مصرف منطقی آنتیبیوتیکها و کنترل مقاومت میکروبی را جدیتر دنبال کند.
وی با اشاره به افزایش قیمت تلیسههای جایگزین و هزینههای بالای پرورش دام گفت حذف زودهنگام گاوهای مولد به دلایلی مانند لنگ زدن، ورم پستان و ناباروری، یکی از عوامل فرسایش سرمایه دامی کشور است. وی افزود پرورش تلیسه جایگزین، فرآیندی زمانبر و پرهزینه است و دامدار باید حدود دو سال برای رسیدن دام به مرحله تولید شیر هزینه کند. عضو هیئت علمی دانشگاه بر ضرورت توجه ویژه به تغذیه و مدیریت تلیسهها تأکید کرد و گفت: «همانطور که برای آموزش و پرورش فرزندان سرمایهگذاری میکنیم، باید برای پرورش دامهای جایگزین نیز از همان ابتدا برنامهریزی و سرمایهگذاری کنیم.» به گفته وی، نتایج برخی گاوداریهای کشور نشان داده است که با اصلاح مدیریت پرورش، میتوان میانگین تولید شیر گاوهای شکم اول را از حدود ۳۲ کیلوگرم به ۳۸ تا ۳۹ کیلوگرم افزایش داد.
تنش گرمایی و الگوی پیشنهادی برای دامپروری
وی با اشاره به آثار تغییرات اقلیمی بر تولید شیر گفت تنش گرمایی یکی از محدودیتهای جدی گاوداریهای صنعتی ایران است و متأسفانه برخی واحدها هنوز زیرساختهای ضروری برای مقابله با این پدیده را فراهم نکردهاند. محجوبی با استناد به یک مطالعه در ۴۲ گاوداری کشور اظهار کرد ۱۷ گاوداری از واحدهای بررسیشده فاقد تجهیزات تهویه هوا بودهاند؛ این در حالی است که در کشورهای پیشرو، تأمین سیستمهای خنککننده، بهویژه در محوطه انتظار شیردوشی، از اولویتهای سرمایهگذاری برای کاهش تنش گرمایی دام محسوب میشود. وی همچنین بر ضرورت تأمین فضای کافی آبخوری تأکید کرد و گفت در شرایط تنش گرمایی، دسترسی مناسب دام به آب اهمیت حیاتی دارد.
این پژوهشگر با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو بر ضرورت بهرهگیری از تجربههای جهانی متناسب با شرایط اقلیمی و اقتصادی ایران تأکید و پیشنهاداتی ارائه کرد که شامل ثبت اجباری اطلاعات تولید، باروری، تلفات و دلایل حذف دام در یک پایگاه ملی، طراحی سامانه ملی پایش کارایی خوراک و میزان تبدیل نهاده به شیر، جایگاه جدیتر شاخصهای باروری و صفات اقتصادی در ارزیابی ژنتیکی، اندازهگیری و ثبت مستمر مصرف آب و خوراک در گاوداریها، توسعه کشت سورگوم و سایر علوفههای کمآببر، تدوین و اجرای پروتکلهای علمی مصرف آنتیبیوتیک و مدیریت دوره خشکی دام و تدوین برنامه ملی کاهش ردپای آب و افزایش بهرهوری خوراک است.
محجوبی در جمعبندی خاطرنشان کرد: «الگوی توسعه دامپروری کشورهای دیگر را نمیتوان بهطور کامل در ایران پیاده کرد چراکه کشور ما به یک الگوی ترکیبی مبتنی بر تولید بالا، مصرف آب کمتر و سلامتمحوری نیاز دارد.» وی افزود گلوگاه اصلی صنعت گاوداری ایران صرفاً ژنتیک نیست؛ بلکه تنش گرمایی، هزینه و وابستگی نهادههای وارداتی، بهرهوری آب و مدیریت منابع از چالشهای مهم این صنعت هستند. وی در پایان تأکید کرد معیار موفقیت گاوداریها نباید صرفاً میزان تولید شیر باشد؛ بلکه باید سودآوری و میزان مصرف منابع به ازای هر کیلوگرم مواد جامد شیر نیز مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه در شرایط اقتصادی و اقلیمی ایران، تولید بیشتر لزوماً به معنای سود بیشتر نیست.
منبع: www.irib-news.ir

بازسازی خسارتهای جنگی عملکرد فولاد را بهتر از پیشبینیها پیش برد






