جمیله کدیور: نتانیاهو آخرین کارت خود را روی میز گذاشته است

به گزارش دنیای اقتصاد، جمیله کدیور در یادداشتی در روزنامه اطلاعات نوشت: اکنون که نتانیاهو در جایگاه نخست‌وزیر دولت انتقالی، هم‌زمان با کابوس محکومیت در پرونده‌های قضایی و فشار سنگین افکار عمومی دست‌به‌گریبان است، بیش از هر زمان دیگری برای فرار از سقوط به هر ابزاری متوسل می‌شود.

به نوشته او، این هراس ریشه در واقعیت‌هایی دارد که پس از تحولات اخیر پارلمانی در انتظار نتانیاهو نشسته است. در حالی که به تعبیر گادی آیزنکوت، مأمور تشکیل کابینه جدید، اسرائیل در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع تاریخی خود از زمان تأسیس قرار دارد، نتانیاهو نیز سخت‌ترین روزهای حیات سیاسی و شاید آخرین نفس‌هایش در قدرت را سپری می‌کند.

چشم‌انداز تشکیل کابینه و پرونده‌های قضایی

اگر آیزنکوت موفق به تشکیل دولت شود، پرونده حضور نتانیاهو در سیاست برای همیشه بسته خواهد شد؛ در این صورت، او دیگر سپری به نام کرسی نخست‌وزیری برای چانه‌زنی و اعمال نفوذ ندارد و در صورت بی‌نتیجه ماندن درخواست عفو از رئیس‌جمهور، محاکمه‌اش در پرونده‌های فساد بدون هیچ اهرم حمایتی ادامه می‌یابد. هم‌زمان، تیغ تیز کمیته دولتی تحقیق درباره کوتاهی‌های او در ماجرای ۷ اکتبر ۲۰۲۳ نیز به جریان خواهد افتاد. از همین رو، دور از انتظار نیست که او با تمام توان در مسیر تشکیل کابینه آیزنکوت کارشکنی کند.

شرایط پیچیده کنست پس از انتخابات نیز عملا دست نتانیاهو را برای چنین کارشکنی‌هایی باز گذاشته است. فرض غالب در محافل سیاسی اسرائیل این است که نتانیاهو، که اکنون با افول قدرت روبه‌روست، قصد دارد کشور را به دور دیگری از انتخابات بکشاند؛ سناریویی که به او فرصت می‌دهد ضمن جلوگیری از نخست‌وزیری آیزنکوت، در فضایی تازه جایگاه خود را ترمیم کند و در قدرت بماند. این قمار سیاسی زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم تلاش‌های آیزنکوت برای تشکیل کابینه با دشواری مواجه است؛ او برای رسیدن به اکثریت پارلمانی ناچار است یا با احزاب فلسطینی کنست همکاری کند که با مخالفت شدید شرکای راست‌گرایش روبروست، یا تن به شرط سنگین احزاب ارتدکس افراطی بدهد که با شعارهای اصلی ائتلافش در تضاد است.

با این ملاحظات، تجربه نشان داده که نتانیاهو برای تضمین بقای سیاسی خود، از به‌کارگیری هیچ ابزاری — حتی شعله‌ور کردن آتش یک جنگ تازه — ابایی ندارد؛ قماری خطرناک که می‌تواند در جامعه اسرائیل، زمینه را برای مطالبه «وحدت ملی» در سایه یک بحران امنیتی فراهم کند و مسیر سقوط او را به تعویق بیندازد.

هشدار آیزنکوت و اختلاف بر سر اقدام علیه ایران

در این روزهای سرنوشت‌ساز، شواهد نشان می‌دهد که اسرائیل بیش از هر زمان دیگری به سمت گزینه‌های نظامی، به‌ویژه ازسرگیری تقابل با ایران، سوق داده می‌شود. هشدارهای پیاپی چهره‌های ارشد سیاسی و فرماندهان نظامی نیز زنگ خطر را به صدا درآورده و حکایت از آن دارد که این سناریوی پرمخاطره، شاید بسیار نزدیک‌تر از آن باشد که تصور می‌شود.

در صدر این هشدارها، نامه کم‌سابقه آیزنکوت قرار دارد. او روز چهارشنبه ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان) در نامه‌ای خطاب به نتانیاهو — به‌عنوان نخست‌وزیرِ دولتی که دیگر از اعتماد کنست برخوردار نیست و تنها ۴۶ نماینده پارلمان از ادامه حضورش در قدرت حمایت می‌کنند — نسبت به آغاز هرگونه عملیات نظامی یا امنیتی بدون وجود تهدید مستقیم و فوری هشدار داد.

آیزنکوت در این نامه که بخش‌هایی از آن در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، با یادآوری وضعیت پیچیده و بی‌ثبات امنیتی اسرائیل، به گزارش‌های نگران‌کننده هفته‌های اخیر درباره ورود ملاحظات غیرمرتبط به «قدس‌الاقداسِ» امنیت ملی اشاره کرد. او از نتانیاهو خواست در این برهه حساس با احساس مسئولیت ملی و خویشتن‌داری رفتار کند؛ از تصمیم‌های خطرناکی که می‌توان آن‌ها را تا زمان روی کار آمدن و سوگند دولت جدیدِ دارای رأی اعتماد به تعویق انداخت، بپرهیزد؛ اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی و فرآیند تصمیم‌گیری را خدشه‌دار نکند؛ و رؤسای نهادهای امنیتی را درگیر یک «مناقشه دشوار در چارچوب قانون اساسی» نسازد تا آنان در بلاتکلیفی نسبت به وظایف و مسیر درستِ عمل رها نشوند.

ریشه این نگرانی‌ها به افشاگری رسانه‌ای بازمی‌گردد که عصر سه‌شنبه ۱۰ نوامبر (۱۹ آبان)، توسط شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل منتشر شد. این شبکه از بروز اختلاف‌نظر مجدد میان نتانیاهو و ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش، بر سر احتمال اقدام نظامی تازه علیه ایران پرده برداشت. زمیر در جلسات محرمانه بار دیگر با تحرکات نظامیِ مورد نظر نتانیاهو مخالفت کرده و هشدار داده بود که دست زدن به چنین اقداماتی — که جزئیات دقیق آن‌ها فاش نشده — در مقطع کنونی «غیرعاقلانه و فاقد احتیاط» است؛ خصوصاً با توجه به بلاتکلیفی سیاسی در تل‌آویو و کاهش محسوس تمایل کاخ سفید برای ورود به یک جنگ تازه با ایران — به‌ویژه پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا — ورود به چنین ماجراجویی‌ای بدون پشتوانه واشنگتن، خطایی راهبردی خواهد بود.

تنش مشابهی میان نتانیاهو و زمیر پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل نیز در رسانه‌های عبری‌زبان گزارش شده بود. در آن زمان، زمیر تنها مقام ارشد امنیتی بود که با عملیات نظامیِ مورد نظر نتانیاهو و وزیر دفاعش مخالفت کرده بود؛ تحرکی که ارتش اسرائیل نگران بود به رویارویی با ایران و اخلال در روند رأی‌گیری منجر شود. زمیر مقابل اجرای آن دستور مقاومت کرده و خواستار بررسی‌های بیشتر و همچنین دریافت سندی مکتوب و امضاشده از سوی نتانیاهو شده بود که مسئولیت و مجوز قانونی این کار را تضمین کند.

بر اساس گزارش تکمیلی شبکه ۱۲، نتانیاهو و رومن گوفمن، رئیس موساد، در روزهای منتهی به انتخابات قصد انجام عملیاتی نامشخص علیه ایران را داشتند که با مخالفت و بی‌میلی سایر مقامات ارشد نهادهای امنیتی اسرائیل روبه‌رو شد. این طرح سرانجام زمانی ناکام ماند که مقامات آمریکایی متوجه ماجرا شدند و با ورود به موضوع، موجب توقف کامل آن شدند.

هشدار لیبرمن و باراک و دستور آمادگی به ارتش

این نگرانی تنها به آیزنکوت و زمیر محدود نشد. آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما» نیز روز پنج‌شنبه ۱۲ نوامبر (۲۱ آبان) با صدور بیانیه‌ای، درباره هرگونه ماجراجویی و اقدام مهم امنیتی از سوی دولت نتانیاهو هشدار داد. او با اشاره به محدودیت‌های قانونیِ دوران انتقال قدرت تأکید کرد: «یک دولت موقت مجاز نیست بدون نظارت پارلمانی و بدون توافق کامل همه مقامات امنیتی - تأکید می‌کنم، همه مقامات امنیتی - تصمیماتی بگیرد که ممکن است اسرائیل را به جنگ بکشاند.»

ایهود باراک، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، نیز قبلاً هشدار داده بود که نتانیاهو ممکن است برای جلوگیری از تشکیل دولت جایگزین، دست به حمله نظامی علیه ایران بزند.

در ادامه همین تحولات، عصر چهارشنبه فاش شد که کابینه به ارتش این کشور دستور داده است آمادگی‌های خود را برای یک حمله احتمالی به ایران تقویت کند. دستورالعمل‌های جدید کابینه، عملاً ارتش را به سمت انجام تحرکاتی سوق می‌دهد که می‌تواند جرقه یک جنگ تمام‌عیار را بزند. افشای این دستورالعمل‌ها پس از نامه آیزنکوت صورت گرفت.

در شرایطی که رایزنی‌های فشرده در بلوک تحت رهبری آیزنکوت برای تشکیل دولت جدید در جریان است، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، به درخواست‌های آیزنکوت و لیبرمن برای پرهیز از اقدام نظامی در دوره انتقالی واکنش نشان داد. کاتز با اشاره به اینکه دولت برای انجام ترورها در غزه، حملات در لبنان و حفظ منطقه امنیتی در سوریه نیازی به تأیید مخالفان یا هیچ مرجع دیگری ندارد، نوشت: «در خصوص ایران نیز ما با هماهنگی کامل با ارتش اسرائیل، قاطعیت و درایت نشان داده‌ایم و این رویکرد بسته به اقتضای شرایط، ادامه خواهد یافت.»

در نهایت، تمام نشانه‌ها حکایت از آن دارد که نتانیاهو آخرین کارت خود را برای بقا روی میز گذاشته است. گشودن جبهه‌ای جدید علیه ایران برای نجات خویش، دیگر یک گمانه‌زنی دور از ذهن نیست، بلکه خطری است که سایه‌اش لحظه‌به‌لحظه به منطقه نزدیک‌تر می‌شود.