وزیر علوم: افت کیفیت آموزش عالی به توهم دانایی دامن زده است
حسین سیمایی در بیستمین مجمع رؤسای دانشگاهها و مؤسسههای آموزش عالی غیردولتی در دانشگاه خاتم گفت افت کیفیت آموزش عالی به «توهم دانایی» و گسترش شبهعلم منجر شده و ارتقای کیفیت باید اولویت همه دانشگاهها باشد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از خبرگزاری صدا و سیما، حسین سیمایی، وزیر علوم، با هشدار نسبت به پیامدهای کاهش کیفیت آموزش عالی گفت یکی از خطرناکترین نتایج افت کیفیت، شکلگیری «توهم دانایی» و گسترش شبهعلم است. وی تأکید کرد ارتقای کیفیت آموزش عالی باید به دغدغه مشترک و اولویت اساسی در تمامی دانشگاهها و مؤسسههای آموزش عالی، اعم از دولتی و غیردولتی، تبدیل شود.
این سخنان در بیستمین مجمع رؤسای دانشگاهها و مؤسسههای آموزش عالی غیردولتی ایران مطرح شد که به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به میزبانی دانشگاه خاتم برگزار شد.
عدالت آموزشی و حمایت از بخش غیردولتی
سیمایی با اشاره به نقش مؤسسههای غیردولتی در گسترش دسترسی به آموزش عالی افزود یکی از دستاوردهای غیرقابلانکار انقلاب اسلامی، تحقق عدالت آموزشی و فراهمشدن امکان دسترسی آسان، رایگان یا کمهزینه به آموزش عالی برای اقشار مختلف جامعه بوده است. به گفته وی، در این فرایند دانشگاه و آموزش عالی از انحصار گروهی محدود و برگزیده خارج شد و مؤسسات و دانشگاههای غیردولتی نیز با پاسخگویی به مطالبات اجتماعی سهم مهمی در تحقق این دستاورد ایفا کردند.
وی با تأکید بر اعتقاد وزارت علوم به استمرار و تقویت فعالیت بخش غیردولتی افزود: «ما به نقشآفرینی بخش خصوصی در عرصههای مختلف، بهویژه در حوزه آموزش عالی اعتقاد داریم و این اعتقاد را در عمل نیز نشان دادهایم.» وی گفت حضور مجموعه مدیریتی وزارت علوم در این مجمع و پیگیری مسائل و مطالبات مؤسسههای غیردولتی بیانگر همین رویکرد حمایتی است.
وزیر علوم در ادامه به اصلاح یکی از مواد اساسنامهای مورد مطالبه مؤسسههای آموزش عالی غیردولتی اشاره کرد و گفت یکی از دغدغههای دیرینه مؤسسان این مؤسسهها، موضوع تعیین تکلیف اموال آنان پس از انحلال بود. وی اظهار کرد این مسئله نزدیک به سه دهه محل بحث و پیگیری بود و حتی در دوره وزارت دکتر غلامی، زمانی که مسئولیت معاونت حقوقی وزارت علوم را بر عهده داشت، موضوع را بررسی و برای اصلاح آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی پیگیری کرد.
سیمایی خاطرنشان کرد با بررسیهای مفصل حقوقی، تفکیک انواع اموال و همکاری و مساعدت دکتر خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اصلاح این مقررات در شورا به تصویب رسید. وی گفت این اقدام نشاندهنده عزم جدی وزارت علوم برای حمایت از حقوق قانونی مؤسسان و سرمایهگذاران بخش غیردولتی آموزش عالی است.
اقتصاد آموزش عالی نباید به کیفیت لطمه بزند
وزیر علوم با اشاره به ضرورت توجه همزمان به اقتصاد آموزش عالی و کیفیت علمی مؤسسهها اظهار کرد همه اعضای خانواده آموزش عالی کشور هستند و باید پذیرفت که گسترش کمی آموزش عالی در کنار دستاوردهای ارزشمند خود، آسیبهایی نیز به همراه داشته که یکی از مهمترین آنها کاهش کیفیت آموزش است.
وی با اشاره به مقررات حقوقی حاکم بر مؤسسههای غیرتجاری توضیح داد باید میان موضوع فعالیت یک مؤسسه و امکان انتفاع اقتصادی از آن تفاوت قائل شد. به گفته وی، اینکه موضوع فعالیت یک مؤسسه علمی، فرهنگی، آموزشی یا هنری باشد به این معنا نیست که مؤسسان آن حق تأمین هزینهها یا کسب سود ندارند و ممکن است مؤسسهای ماهیت و موضوع فعالیت غیرتجاری داشته باشد اما در چارچوب قانون از فعالیت خود منتفع شود.
سیمایی تأکید کرد طبیعی است که مؤسسه آموزش عالی باید بتواند هزینههای خود را تأمین کند و از فعالیت اقتصادی خود نیز بهرهمند شود، اما کسب سود نباید به کاهش کیفیت آموزش و پژوهش منجر شود. وی افزود: «میان پایداری اقتصادی مؤسسات و کیفیت علمی آنها نباید تعارضی شکل بگیرد که در نهایت سیاستگذار را ناگزیر به اعمال محدودیتها و سختگیریهای بیشتر کند.»
هشدار درباره توهم دانایی و شبهعلم
سیمایی گفت هنگامی که دانشگاه بدون تأمین استانداردهای لازم علمی به افراد مدرک اعطا میکند، ممکن است فرد تصور کند از دانش و صلاحیت علمی کافی برخوردار شده است، در حالی که میان مدرک تحصیلی و برخورداری از دانش واقعی فاصله وجود دارد. وی ادامه داد در چنین شرایطی افرادی با مدارک دانشگاهی اما بدون برخورداری از دانش و توانمندی متناسب وارد عرصههای مختلف میشوند و مدعی صلاحیت و تخصص هستند.
وی با تأکید بر ارتباط میان افت کیفیت آموزش و گسترش شبهعلم اظهار کرد در گذشته صدای شبهعلم بیشتر از افراد فاقد تحصیلات علمی شنیده میشد، اما امروز یکی از پیامدهای نگرانکننده افت کیفیت آموزش عالی آن است که شبهعلم از زبان افراد دارای مدرک دانشگاهی نیز مطرح میشود.
وزیر علوم در تشریح مفهوم شبهعلم گفت: «شبهعلم یعنی طرح ادعاهای بزرگ بدون برخورداری از شواهد معتبر علمی؛ یعنی ترجیحدادن شواهد ضعیف و محدود بر شواهد مستحکم و قابل اتکا.» وی افزود گاهی نیز افراد ابتدا نتیجه مطلوب خود را انتخاب میکنند و سپس به جستوجوی شواهدی میروند که آن نتیجه از پیش تعیینشده را تأیید کند، در حالی که روش علمی اقتضا میکند نتیجه از دل شواهد و بررسیهای معتبر به دست آید. وی خاطرنشان کرد گسترش چنین وضعیتی تنها به دانشگاهها آسیب نمیزند، بلکه تمامی جامعه و آینده کشور از آن متضرر خواهد شد.
تأمین مالی نوین و کاهش وابستگی به دولت
وزیر علوم با اشاره به پیشنهاد تشکیل صندوق حمایت از مؤسسههای آموزش عالی غیردولتی، این ایده را مثبت ارزیابی کرد اما بر ضرورت حرکت فراتر از شیوههای سنتی تأمین مالی تأکید کرد. وی گفت نباید تصور کرد تمامی مسائل اقتصادی و مالی دانشگاهها صرفاً با تأسیس صندوق و تزریق منابع مالی برطرف میشود و امروز فناوریها و الگوهای نوین اقتصادی فرصتهایی فراهم کردهاند که میتوان حتی بدون برخورداری از سرمایههای مادی قابلتوجه، ارزش اقتصادی و درآمدهای بزرگی خلق کرد.
سیمایی با اشاره به تجربه خود از مواجهه با فعالان جوان حوزه فناوری و کسبوکارهای نوپا اظهار کرد بیش از یک دهه پیش، زمانی که در نهاد ریاستجمهوری مسئولیتی داشت، گروهی از جوانان فعال در حوزه استارتاپها مراجعه کردند که بیشتر آنان حدود ۲۵ تا ۳۲ سال سن داشتند و نه درخواست وام داشتند، نه تسهیلات مالی و نه حتی فضای کار. وی افزود وقتی از آنان پرسیده شد چه انتظاری از دولت دارند، پاسخ دادند که فقط میخواهند مانع فعالیت آنان نشوند. به گفته وی، امروز برخی از همان کسبوکارها به شرکتهای بزرگ با میلیونها مشتری تبدیل شدهاند، در حالی که هنگام آغاز فعالیت از پشتوانه مالی قابلتوجهی برخوردار نبودند.
وی تصریح کرد نظام تأمین مالی در جهان امروز بسیار متنوع شده و دانشگاهها باید از ظرفیتهای جدید اقتصاد دانشبنیان، فناوری و نوآوری برای تأمین منابع خود استفاده کنند. سیمایی گفت از ابتدای آغاز مسئولیت در وزارت علوم، موضوع اقتصاد آموزش عالی را بهطور جدی دنبال کرد و یکی از نخستین اقدامات، استفاده از مشاور اقتصادی و تشکیل میز اقتصادی در وزارتخانه بود.
وی با بیان اینکه دانشگاهها نباید برای تأمین تمامی نیازهای خود صرفاً به منابع مالی دولت متکی باشند، اظهار کرد باید این فرهنگ تقویت شود که دانشگاهها همواره چشمانتظار دریافت منابع از خزانه دولت نباشند و دانشگاههای دولتی نیز باید بهتدریج وابستگی خود به اعتبارات دولتی را کاهش دهند. وی تأکید کرد البته کاهش وابستگی به معنای حذف حمایت دولت نیست و حتی دانشگاههای برتر جهان نیز برای دستیابی به بالاترین جایگاههای علمی از حمایت دولتها بهرهمند میشوند.
سیمایی در پایان ابراز امیدواری کرد با همکاری، هماندیشی و بهرهگیری از ایدههای خلاقانه مدیران و فعالان آموزش عالی بتوان نظامی دانشگاهی شکل داد که در کنار برخورداری از کیفیت و اعتبار علمی، پیشرو و مسئلهگشا باشد و با تعهد، اخلاقمداری و مسئولیتپذیری اجتماعی، نقش مؤثری در حل مسائل کشور و پیشرفت جامعه ایفا کند.
منبع: www.irib-news.ir

دانشمند بروجردی از دانشگاه سالفورد تا جمع برترین پژوهشگران جهان




