هشدار بهزیستی درباره آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، رئیس سازمان بهزیستی کشور با هشدار نسبت به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان گفت نسل جدید با سرعت بیشتری وارد جهان دیجیتال شده و در شرایطی که والدین هنوز شناخت کافی از این فضا ندارند، نوجوانان در معرض قلدری سایبری، محتوای آسیب‌زا و اعتیاد اینترنتی قرار گرفته‌اند.

رویداد ملی ارتقای توانمندی‌های دیجیتال نوجوانان امروز با حضور سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، عسگر جلالیان دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، مهدی امیری اصفهانی معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه و سید آرش وکیلیان مدیرکل ساماندهی حکمرانی فرهنگی مرکز ملی فضای مجازی در سازمان بهزیستی برگزار شد؛ به گزارش عصر ایران در این مراسم از ۵ محتوای آموزشی تولید شده توسط سازمان بهزیستی کشور در حوزه آسیب‌های اجتماعی در فضای مجازی و مراقبت از کودکان و نوجوانان رونمایی شد.

سید جواد حسینی با تأکید بر ضرورت توجه جدی به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان گفت: «تحولات فناوری و شکل‌گیری جهان دیجیتال فرصت‌های تازه‌ای پیش روی جوامع قرار داده است اما در کنار این فرصت‌ها، آسیب‌های متعددی نیز ایجاد شده که کودکان و نوجوانان به دلیل ویژگی‌های سنی و نیازهای هویتی و اجتماعی خود بیش از دیگر گروه‌ها در معرض آن قرار دارند.»

پشتوانه قانونی و تحولات جهان دیجیتال

وی با اشاره به پشتوانه‌های قانونی فعالیت‌های سازمان بهزیستی در حوزه کودکان و نوجوانان اظهار کرد این اقدامات از سال گذشته آغاز شده و بر مبنای تکالیف قانونی از جمله برنامه هفتم توسعه، قانون اساسی، اساسنامه سازمان بهزیستی و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان دنبال می‌شود.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود ضرورت پرداختن به این موضوع باید برای همه مدیران و فعالان این حوزه روشن باشد چراکه در میان انبوه مسائل و مسئولیت‌ها توجه به کودکان و نوجوانان یک اولویت اساسی است و نباید آن را اقدامی مقطعی یا تشریفاتی تلقی کرد.

وی با اشاره به تحولات سریع جهان دیجیتال گفت جهان امروز از فضای دیجیتال و مجازی به سمت شکل‌های جدیدی از زیست از جمله متاورس و محیط‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در حال حرکت است و این تحولات بسیاری از مختصات جهان واقعی را در بستری جدید بازسازی کرده است.

حسینی یکی از ظرفیت‌های این تحولات را امکان کاهش برخی نابرابری‌ها و گسترش عدالت اجتماعی دانست و گفت فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی می‌توانند در صورت استفاده درست فرصت‌هایی برای کاهش شکاف‌ها و دسترسی عادلانه‌تر به امکانات فراهم کنند. وی افزود سازمان بهزیستی آموزش هوش مصنوعی را در برخی استان‌ها آغاز کرده است.

جامعه‌پذیری معکوس و سه قلمرو آسیب

رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت کودکان و نوجوانان به دلیل نیاز به شکل‌گیری هویت، یادگیری مهارت‌های زندگی و کسب توانایی مواجهه با محیط‌های جدید در برابر آسیب‌های فضای مجازی آسیب‌پذیرتر هستند.

وی با اشاره به پدیده جامعه‌پذیری معکوس افزود: «در گذشته والدین و نسل بزرگسال ارزش‌ها، باورها و تجربه‌های خود را به نسل جدید منتقل می‌کردند اما امروز کودکان و نوجوانان با سرعت بیشتری از نسل بزرگسال وارد فضای دیجیتال شده‌اند و در بسیاری از موارد، والدین برای شناخت این فضا و مواجهه با آسیب‌های آن از فرزندان خود عقب‌تر هستند.»

حسینی اظهار کرد می‌توان این آسیب‌ها را در سه قلمرو بررسی کرد؛ نخست فضای مجازی به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان؛ دوم فضای مجازی به‌عنوان بستر انتشار محتوای آسیب‌زا و سوم فضای مجازی به‌عنوان محیط ارتباطی که ممکن است زمینه وابستگی و انزوای اجتماعی را فراهم کند.

وی درباره نخستین قلمرو گفت فضای مجازی می‌تواند به ابزاری برای آزار و اذیت دیگران تبدیل شود و قلدری اینترنتی از طریق پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین نمونه‌ای از این آسیب‌هاست. به گفته او ایجاد گروه‌هایی برای تمسخر یک دانش‌آموز، انتشار عکس یا فیلم او بدون رضایت، ارسال پیام‌های تهدیدآمیز و توهین‌آمیز یا حذف عمدی یک نوجوان از گروه‌های دوستانه از مصادیق این رفتارهاست که می‌تواند به اضطراب، کناره‌گیری اجتماعی، افت تحصیلی و اختلال خواب منجر شود.

وی سرقت حساب‌های کاربری، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، جعل هویت، انتشار تصاویر و گفت‌وگوهای خصوصی و کلاهبرداری آنلاین را از دیگر مخاطرات این فضا دانست و گفت جعل هویت و تولید یا انتشار محتوای دستکاری‌شده می‌تواند اعتبار و روابط اجتماعی نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد و آموزش حفظ حریم خصوصی و آگاهی از ردپای دیجیتال باید بخشی از برنامه‌های تربیتی باشد.

حسینی در تشریح دومین قلمرو گفت نوع محتوایی که کودکان و نوجوانان مشاهده می‌کنند می‌تواند بر شخصیت، نگرش و رفتار آنان اثر بگذارد و مواجهه مکرر با تصاویر و فیلم‌های خشونت‌آمیز ممکن است حساسیت نوجوانان نسبت به رنج دیگران را کاهش دهد.

وی با اشاره به خطر دسترسی زودهنگام به محتوای جنسی و نامتناسب با سن افزود این نوع محتوا می‌تواند انتظارات غیرواقعی درباره روابط عاطفی و انسانی ایجاد کند و زمینه‌ساز اضطراب، احساس شرم و گناه و شکل‌گیری نگرش‌های نادرست شود.

وی سومین قلمرو را فضای مجازی به‌عنوان بستر ارتباطی دانست و گفت استفاده بی‌رویه از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به وابستگی و اعتیاد اینترنتی منجر شود. به گفته او ناتوانی در کاهش زمان استفاده از اینترنت، عصبانیت شدید هنگام قطع دسترسی، بیدارماندن در شب برای بازی، کاهش گفت‌وگو با والدین و کنارگذاشتن فعالیت‌های ورزشی و خانوادگی از جمله نشانه‌هایی است که باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد.

آموزش استفاده ایمن به‌جای حذف

رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه آسیب‌های فضای مجازی به این موارد محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد اختلال در خواب، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، آسیب‌های جسمانی، مشکلات هویتی، نقض حریم خصوصی و پیامدهای مالی و حقوقی نیز از دیگر مخاطرات استفاده نادرست از این فضاست.

حسینی با تأکید بر اینکه نمی‌توان کودکان و نوجوانان را به‌طور کامل از فضای مجازی دور نگه داشت، گفت: «راهکار اصلی، حذف این فضا از زندگی نسل جدید نیست بلکه باید مسیر استفاده درست و ایمن از آن را به کودکان و نوجوانان آموزش دهیم.»

وی افزود این مسیر به افزایش سواد رسانه‌ای، تقویت رابطه امن و صمیمانه میان والدین و فرزندان، مدیریت زمان و محیط استفاده از ابزارهای دیجیتال و فراهم‌کردن دسترسی سریع به مشاوره و حمایت‌های تخصصی نیاز دارد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سازمان بهزیستی برای تولید محتوای آموزشی و آگاه‌سازی افزود کتاب‌ها، موشن‌گرافی‌ها و برنامه‌های مشاوره‌ای تهیه‌شده می‌توانند به افزایش شناخت کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها از فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی کمک کنند.