هشدار بهزیستی درباره آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت توجه جدی به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان گفت این گروه به دلیل ویژگی‌های سنی و نیازهای هویتی و اجتماعی بیش از دیگر گروه‌ها در معرض آسیب قرار دارند.

سیدجواد حسینی روز یکشنبه در رویداد ملی ارتقای توانمندی‌های دیجیتال نوجوانان که به گزارش ایرنا از سازمان بهزیستی کشور برگزار شد، افزود: «تحولات فناوری و شکل‌گیری جهان دیجیتال فرصت‌های تازه‌ای پیش روی جوامع قرار داده است اما در کنار این فرصت‌ها، آسیب‌های متعددی نیز ایجاد شده است.»

پشتوانه قانونی و تحول جهان دیجیتال

وی با اشاره به پشتوانه‌های قانونی فعالیت‌های سازمان بهزیستی در حوزه کودکان و نوجوانان اظهار کرد این اقدامات از سال گذشته آغاز شده و بر مبنای تکالیف قانونی از جمله برنامه هفتم توسعه، قانون اساسی، اساسنامه سازمان بهزیستی و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان دنبال می‌شود. به گفته او توجه به کودکان و نوجوانان یک اولویت اساسی است و نباید آن را اقدامی مقطعی یا تشریفاتی تلقی کرد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تحولات سریع جهان دیجیتال افزود جهان امروز از فضای دیجیتال و مجازی به سمت شکل‌های جدیدی از زیست از جمله متاورس و محیط‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در حال حرکت است و بسیاری از مختصات جهان واقعی را در بستری جدید بازسازی کرده است.

حسینی یکی از ظرفیت‌های این تحولات را امکان کاهش برخی نابرابری‌ها و گسترش عدالت اجتماعی دانست و گفت در جهان واقعی نابرابری میان کشورها و مناطق مختلف به شکل‌های گوناگون بازتولید شده است. وی افزود فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی می‌توانند در صورت استفاده درست فرصت‌هایی برای کاهش شکاف‌ها و دسترسی عادلانه‌تر به امکانات فراهم کنند. به گفته او سازمان بهزیستی آموزش هوش مصنوعی را در برخی استان‌ها آغاز کرده است.

کودکان در معرض بیشترین آسیب و جامعه‌پذیری معکوس

حسینی با تأکید بر اینکه هر پدیده نوظهوری در کنار فرصت‌ها آسیب‌هایی نیز به همراه دارد، گفت: «کودکان و نوجوانان به دلیل نیاز به شکل‌گیری هویت، یادگیری مهارت‌های زندگی و کسب توانایی مواجهه با محیط‌های جدید در برابر آسیب‌های فضای مجازی آسیب‌پذیرتر هستند.»

وی با اشاره به پدیده جامعه‌پذیری معکوس افزود در گذشته والدین و نسل بزرگسال ارزش‌ها، باورها و تجربه‌های خود را به نسل جدید منتقل می‌کردند اما امروز کودکان و نوجوانان با سرعت بیشتری وارد فضای دیجیتال شده‌اند و در بسیاری از موارد والدین برای شناخت این فضا از فرزندان خود عقب‌تر هستند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد می‌توان این آسیب‌ها را در سه قلمرو بررسی کرد؛ نخست فضای مجازی به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان؛ دوم فضای مجازی به‌عنوان بستر انتشار محتوای آسیب‌زا و سوم فضای مجازی به‌عنوان محیط ارتباطی که ممکن است زمینه وابستگی و انزوای اجتماعی را فراهم کند.

قلدری سایبری و محتوای آسیب‌زا

حسینی در توضیح نخستین قلمرو آسیب‌ها گفت فضای مجازی می‌تواند به ابزاری برای آزار و اذیت دیگران تبدیل شود. به گفته او قلدری اینترنتی از طریق پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین از جمله ایجاد گروه‌هایی برای تمسخر یک دانش‌آموز، انتشار عکس یا فیلم او بدون رضایت، ارسال پیام‌های تهدیدآمیز و توهین‌آمیز یا حذف عمدی یک نوجوان از گروه‌های دوستانه از مصادیق این رفتارهاست که می‌تواند به اضطراب، کناره‌گیری اجتماعی، افت تحصیلی و اختلال خواب منجر شود.

وی سرقت حساب‌های کاربری، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، جعل هویت، انتشار تصاویر و گفت‌وگوهای خصوصی و کلاهبرداری آنلاین را از دیگر مخاطرات این فضا دانست و گفت جعل هویت و تولید یا انتشار محتوای دستکاری‌شده می‌تواند اعتبار و روابط اجتماعی نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد و آموزش حفظ حریم خصوصی و آگاهی از ردپای دیجیتال باید بخشی از برنامه‌های تربیتی باشد.

حسینی در تشریح دومین قلمرو آسیب‌ها یعنی محتوای آسیب‌زا گفت نوع محتوایی که کودکان و نوجوانان مشاهده می‌کنند می‌تواند بر شخصیت، نگرش و رفتار آنان اثر بگذارد و مواجهه مکرر با تصاویر و فیلم‌های خشونت‌آمیز ممکن است حساسیت آنان نسبت به رنج دیگران را کاهش دهد. وی افزود دسترسی زودهنگام به محتوای جنسی و نامتناسب با سن می‌تواند انتظارات غیرواقعی ایجاد کند و زمینه‌ساز اضطراب، احساس شرم و گناه و رفتارهای پرخطر شود.

اعتیاد اینترنتی و راهکار استفاده ایمن

حسینی سومین قلمرو آسیب‌ها را فضای مجازی به‌عنوان بستر ارتباطی دانست و گفت استفاده بی‌رویه از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به وابستگی و اعتیاد اینترنتی منجر شود و روابط واقعی نوجوانان با خانواده و دوستان را تضعیف کند. وی ناتوانی در کاهش زمان استفاده از اینترنت، عصبانیت شدید هنگام قطع دسترسی، بیدارماندن در شب برای بازی، کاهش گفت‌وگو با والدین و کنارگذاشتن فعالیت‌های ورزشی و خانوادگی را از جمله نشانه‌هایی دانست که باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد اختلال در خواب، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، آسیب‌های جسمانی، مشکلات هویتی، نقض حریم خصوصی و پیامدهای مالی و حقوقی نیز از دیگر مخاطرات استفاده نادرست از این فضا است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر اینکه نمی‌توان کودکان و نوجوانان را به‌طور کامل از فضای مجازی دور نگه داشت، گفت راهکار اصلی حذف این فضا نیست بلکه باید مسیر استفاده درست و ایمن را آموزش داد. به گفته او این مسیر به افزایش سواد رسانه‌ای، تقویت رابطه امن و صمیمانه میان والدین و فرزندان، مدیریت زمان و محیط استفاده از ابزارهای دیجیتال و فراهم‌کردن دسترسی سریع به مشاوره و حمایت‌های تخصصی نیاز دارد و کتاب‌ها، موشن‌گرافی‌ها و برنامه‌های مشاوره‌ای تهیه‌شده می‌توانند به افزایش شناخت خانواده‌ها کمک کنند.