تبریز فوری تبریز-رضا عالش‌زاده:در ارتباط با کاهش خطرات ناشی از آلودگی هوا و آسیب‌های ترافیکی سازمان بهداشت جهانی به مقوله سلامت در حوزه‌‍های مختلف مدیریت شهری از جمله ترافیک، برنامه‌ریزی، حاشیه‌نشینی و پسماند ورود کرده و هشدارها و پیشنهاداتی را ارائه کرده است. نوشته زیر خلاصه‌ای از دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی در مورد بهداشت و محیط زیست شهری ارائه می‌کند.

حمل و نقل با انرژی کارآمد

حمل و نقل شهری ایمن، عادلانه و با انرژی کارآمد می‌تواند به دستیابی به اهداف چندگانه در حوزه سلامت و پایداری شهری کمک کند. تغییر طراحی شهری و سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی به نفع شبکه‌های حمل‌ونقل عمومی که ترانزیت سریع اتوبوس یا راه‌آهن سبک را بر وسایل نقلیه شخصی ترجیح می‌دهند، می‌تواند مسیر بلندمدت آلودگی هوا و انتشارات آب و هوایی ناشی از حمل‌ونقل خصوصی را کاهش دهد و وضعیت عدالت سلامت را با فراهم‌کردن امکان حمل و نقل بهتر به افراد فاقد خودرو بهبود بخشد.

خودروهای دیزلی سنگین‌ترین منبع انتشار ذرات آلاینده، از جمله سیاه‌کربن هستند. سوخت‌های دیزلی دارای گوگرد کم و وسایل نقلیه کم‌آلاینده، و همچنین تغییر روش‌های حمل‌ونقل عمومی و حالت‌های غیرموتوری، هر دو به منظور کاهش فوری آلودگی و انتشارات مواد آلاینده ضروری هستند. در شهرهای در حال توسعه، به ویژه، فقدان سیستم‌های حمل‌ونقل سریع شهری و حمل‌ونقل غیر موتوری، به این معنی است که معمولا نرخ افزایش ترافیک وسایل نقلیه از سرعت پیشرفت در فناوری‌های وسایل نقلیه پیشی می گیرد. این یک چرخه رایج در بسیاری از شهرهای با درآمد کم و متوسط در آفریقا و آسیا است که به سرعت در حال رشد هستند، که با فشارهای شدید برای سفر بیشتر و سیستم‌های حمل و نقل عمومی ضعیف مواجه هستند.

توسعه زیرساخت‌های پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری تکمیلی برای مقامات محلی - زمانی که اراده سیاسی وجود دارد - نسبتاً آسان و ارزان است. اینها می‌توانند بلافاصله خطرات آسیب را برای بخش بسیار زیادی از ساکنان شهری کاهش دهند. به عنوان مثال، در نایروبی تخمین زده می‌شود که حدود ۴۰ درصد از سفرهای روزانه با پای پیاده و ۴۰ درصد دیگر از سفرها از طریق «ماتاتوس»، یا سیستم‌های تاکسی اشتراکی بد سازماندهی شده است، در حالی که تنها حدود ۹ درصد از سفرها با وسایل نقلیه شخصی انجام می‌پذیرد. به مانند اکثر مناطق آفریقا، هیچ سیستم رسمی پایش کیفیت هوا در نایروبی وجود ندارد، با این حال، مطالعات تحقیقاتی بیشتر آلودگی هوای شهر را با سطوح آلودگی هوا چندین برابر محدودیت‌های دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی به ترافیک نسبت داده‌اند.

این مطلب نشان می‌دهد که چگونه با گذشت زمان، سرمایه‌گذاری در سیستم‌های حمل‌ونقل سریع و سفرهای غیرموتوری می‌تواند به حمایت از فعالیت بدنی سالم و کاهش بیشتر آلودگی هوا با روش‌های حمل‌ونقل بدون انتشار آلاینده خطرناک کمک کند، زیرا با استفاده از این روش‌ها جمعیت شهری متحرک‌تر می‌شوند.

شهرهای فشرده که ترافیک آنها توسط ترانزیت و شبکه‌های پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری اداره می‌شوند، برای عابران پیاده و دوچرخه‌سواران از نظر انرژی کارآمدتر و ایمن‌تر هستند. مطالعات طولانی مدت در شهرهای مختلف مانند شانگهای و کپنهاگ، نشان دهنده ۳۰ درصد خطر مرگ و میر سالانه کمتر در بین مسافران دوچرخه‌سوار است. شهرهایی که حول محور ترانزیت و حمل و نقل فعال ساخته شده‌اند، دسترسی کارآمد و عادلانه به مشاغل، امکانات بهداشتی و سایر خدمات شهری را نیز ارائه می‌دهند. زیرساخت‌های حمل و نقل اختصاصی به ویژه برای جوانان، سالمندان، معلولان و گروه‌های کم درآمد مهم است.

برنامه‌ریزی شهری سالم

برنامه‌ریزی شهری فرصتی را برای پیش‌بینی و اجرای الگوهای سکونتگاه پایدار ارائه می‌دهد. در آمریکای شمالی، قوانین سخت‌گیرانه منطقه‌بندی باعث جداسازی فیزیکی محله‌های مسکونی و تقریباً همه کاربری‌های دیگر شده است که این امر وابستگی به سفر با وسایل نقلیه شخصی بین خانه‌ها و مقاصد روزانه مانند مدارس، مغازه‌ها و خدمات بهداشتی را افزایش می‌دهد. نتیجه این است که در بسیاری از شهرهای آمریکای شمالی، ۹۰ درصد یا بیشتر از سفرهای روزانه ممکن است با وسیله نقلیه شخصی باشد.

برعکس، در شهرهای اروپایی مانند کپنهاگ یا زوریخ، رویکرد «یکپارچه‌تری» به منطقه‌بندی دارند و به موجب آن مسکن‌های جدید در کنار مدارس، کلینیک‌ها و مشاغل کوچک توسعه می‌یابند، تا دو سوم سفرها با حمل و نقل عمومی یا غیرموتوری انجام ‌شود و تنها یک سوم سفرها ممکن است با وسایل نقلیه شخصی باشد.

شهرهای در حال توسعه آسیایی، آمریکای لاتین و آفریقا با ترکیبی از رویکردها مشخص می‌شوند. شهرهای آسیایی اغلب با خطوط افق بسیار مرتفع توسعه می یابند. هنوز شهرهای دیگر در حال تلاش برای یک رویکرد میانگین، با کاربری مختلط هستند. کوریتیبا، برزیل و بوگوتا، کلمبیا نمونه های قابل توجه از این دست هستند.

مناطق شهری با تراکم متوسط اغلب مورد علاقه عابران پیاده هستند که ترجیح می‌دهند در مناطقی که با ساختمان‌هایی با «نسبت‌های انسانی» تزیین شده است قدم بزنند. همچنین، تمرکز ساختمان‌های بلند در شهر می‌تواند با ایجاد گستره‌های بزرگ بتن، که گرما را جذب می‌کند، نسیم طبیعی را مسدود کرده و با ایجاد «تونل‌های باد» و مسدود کردن نور خورشید، تأثیرات جزیره گرمایی را تشدید کند، که همه اینها خیابان‌های شهری را سرد و دلمرده می‌سازند.

روش‌های اثبات شده برای خنک‌کردن محیط شهری عبارتند از: طراحی خط افق باز برای اجازه دادن به بادهای خنک کننده، طراحی سبز ساختمان‌ها و پشت‌بام ساختمان‌ها؛  استفاده از استراتژی‌های باغ‌شهری "عمودی"؛ افزایش سطوح پارکینگ سبز و حتی ترجیحاً پارک‌هایی که در بالای پارکینگ‌های زیرزمینی ساخته شده‌اند، استفاده از فواره‌ها و پارک‌های شهری کوچک یا پارک‌های شریانی شهری که با پیاده‌روی و مسیرهای دوچرخه‌سواری پوشیده شده‌اند.

رژیم‌های غذایی شهری سالم

در شهرهای سراسر جهان، ابتکارات شهرداری‌ها و جامعه برای ترویج تغذیه سالم شهری این پتانسیل را دارد که هم خطرات بیماری و هم اثرات زیست‌محیطی را کاهش دهد.

جنبش کشاورزی شهری طیف وسیعی از ابتکارات را در بر می‌گیرد. اینها می‌تواند شامل بازارهای کشاورزان شهری باشد که مصرف‌کنندگان را با تولیدکنندگان محلی میوه‌ها و سبزیجات تازه و سایر مواد غذایی آشنا سازند. همچنین، باغ‌های پشت‌بام و محلی می‌توانند تولیدات محلی را ارتقا داده و آموزش و آگاهی شهروندان درباره تکنیک‌های تولید غذا را افزایش دهند.

پروژه‌های کشاورزی شهری می‌توانند با ارائه غذای سالم و در دسترس در محله‌های درون‌شهری، به‌ویژه برای ساکنان دارای وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین، به ارتقاء سلامت شهروندان کمک کنند. علاوه بر این، ادغام برنامه تغذیه دولت با بازارهای کشاورزان و سایر ابتکارات جامعه می‌تواند برای افزایش مزایا و مقرون به صرفه بودن مواد غذایی تازه برای مصرف کنندگان کم‌درآمد مورد استفاده قرار گیرد.

به عنوان مثال، در واشنگتن دی سی، این شهر یک جنبش کشاورزی شهری را در باغ‌های درون‌شهری واقع در زمین‌های خالی و پشت‌بام‌ها تقویت کرده است، و همچنین دسترسی به پارکینگ‌های شهری یا مکان‌های دیگر را برای فروش محصولات باز کرده است. این بازارهای کشاورزی اکنون علاوه بر برخورداری از مزایای تغذیه فدرال مانند اسنپ‌فود، برنامه تغذیه بازار کشاورزان ارشد را می‌پذیرند. شهرداری این شهر همچنین از مراکز آموزش کشاورزی و برنامه‌های آموزشی حمایت می‌کند.

قانون پیشنهادی کشاورزی شهری و امنیت غذایی واشنگتن چارچوبی را برای اجاره رسمی زمین‌های خالی متعلق به منطقه به مزارع مستقل و تعاونی‌های مزرعه ایجاد می‌کند، مشوق‌های مالیاتی برای کشاورزان محلی ایجاد می‌کند و کمک‌های مالی به بانک‌ها یا پناهگاه‌های مواد غذایی این شهر را تشویق می‌کند. این تنها یک عنصر در یک برنامه چندوجهی ۲۰ ساله "واشنگتن پایدار" است که هدف آن ایجاد شهر سبزتر، پایدارتر، سالم‌تر و از نظر اقتصادی موفق‌تر و عادلانه‌تر است.

در سال ۲۰۱۲، هیئت بهداشت شهر نیویورک فروش نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر با اندازه بیش از ۱۶ اونس را ممنوع کرد. اگرچه این قانون بحث‌برانگیز توسط دادگاه استیناف نیویورک در سال ۲۰۱۴ لغو شد، در عین حال این شهر طرحی را برای حمایت از افزایش دسترسی خانوارهای فقیر به بازارهای مواد غذایی تازه ایجاد کرده است و امکان استفاده از مزایای کمک‌های غذایی عمومی را برای چنین خریدهایی فراهم می‌کند. این نشان‌دهنده علاقه روزافزون شهرها به سیاست‌هایی است که غذاهای سالم را در میان گروه‌های آسیب‌پذیر ترویج می‌کنند.

ارتقای مناطق حاشیه‌نشین

حدود یک میلیارد نفر از جمعیت جهان در محله‌های فقیرنشین زندگی می کنند که حدود یک سوم جمعیت شهری جهان را تشکیل می‌دهند. در برخی از شهرهای در حال توسعه، جمعیت محله‌های حاشیه‌نشین می تواند تا ۸۰ درصد برسد. از این رو، سکونتگاه‌های غیررسمی که از رشد برنامه‌ریزی‌نشده شهری ناشی می‌شوند، فرصت‌های منحصربه‌فردی را برای برنامه‌ریزان شهری برای دستیابی به بهبود در آب و هوا و سلامت فراهم می‌کنند.

بسیاری از زاغه‌های فعلی جزایر وسیعی از اقتصادهای غیررسمی، محرومیت اجتماعی، مسکن ضعیف و توسعه‌نیافتگی هستند. شهرهای هوشمند و مولد آینده می توانند این مناطق را به محله‌های پر جنب و جوش تبدیل کنند که به طور کامل در سیستم های مدیریت طراحی شهری ادغام شده‌اند.

نوسازی زاغه‌ها با شبکه‌های خیابانی، فضای سبز گسترده و زیرساخت‌های ارتقا یافته، شرایط فیزیکی زندگی، کیفیت زندگی و دسترسی به خدمات و فرصت‌ها را بهبود می‌بخشد. همچنین شیوع خطرات بهداشتی مرتبط با شرایط زندگی ناسالم را کاهش می‌دهد. برای دستیابی به این هدف، مشارکت محلی می‌تواند ابزار قدرتمندی برای بسیج جوامع کم‌درآمد پیرامون مسائل برنامه‌ریزی، مدیریت و حکمرانی محله‌هایشان باشد.

طرح‌های مسکن ساده و سازگار با آب و هوا در مناطق فقیرنشین شامل نوآوری‌هایی مانند عایق‌سازی سقف‌ها، نصب آبگرمکن خورشیدی روی پشت‌بام، پانل‌های خورشیدی برای روشنایی و پشتیبانی برق شبکه، بهبود در زیرساخت‌های لوله‌کشی آب آشامیدنی و فاضلاب، و ایجاد راهروهای عابرپیاده در کوچه‌های باریک برای جلوگیری از تردد موتورسیکلت‌ها، کاهش سر و صدا و محافظت از ایمنی کودکان است.

 مسکن سالم با مصرف پایین انرژی

طراحی مسکن از نظر ساختاری سالم، ایمن، سازگار با آب و هوا و انرژی کارآمد می‌تواند تبعات معرض گرما، سرما و رطوبت بیش از حد در ساختمان‌ها را که باعث افزایش خطر سکته مغزی، حملات قلبی، بیماری‌های تنفسی و سایر بیماری های قلبی ریوی می‌شود، را کاهش دهد. این شامل استراتژی‌های مؤثر در جهت‌گیری ساختمان، سایه‌زنی و درختچه‌سازی، قرار دادن پنجره‌ها و انتخاب مصالح ساختمانی به‌منظور ایجاد یک پوشش حرارتی متناسب با اقلیم‌های محلی است. این به معنای جذب تشعشعات خورشیدی و حفظ گرما در داخل خانه در آب و هوای معتدل و آب و هوای سرد، وفیلتر کردن انتخابی از اشعه‌های خورشید در آب و هوای گرم است.

بهبود مدیریت پسماند شهری

استراتژی‌های کاهش زباله، جداسازی، پردازش، مدیریت و بازیافت و استفاده مجدد، جایگزین‌های امکان‌پذیر و کم‌هزینه برای سوزاندن باز زباله‌های جامد هستند که اکنون در شهرهای در حال توسعه رایج هستند. در مواردی که سوزاندن غیرقابل اجتناب است، فناوری‌های احتراق با کنترل دقیق انتشار گازهای گلخانه‌ای حیاتی هستند.

جمع‌آوری، مدیریت و دفع بهتر زباله‌های شهری یکی از استراتژی‌های مهمی است که می‌تواند بهبودهای متعددی را در آب و هوا و سلامت به همراه داشته باشد. با استفاده از هضم بی هوازی، انتشار متان را می‌توان از فاضلاب، کود دامی و زباله‌های جامد دفن زباله جمع‌آوری کرد و به عنوان بیوگاز یا بیومتان، سوختی برای پخت و پز، گرمایش یا برق مورد نیاز استفاده کرد.

سیستم‌های هضم بی‌هوازی زیست‌جامد می‌توانند گازی متشکل از ۵۵ تا ۷۰ درصد متان تولید کنند که معمولاً بسیار تمیزتر از احتراق زیست توده است.

با این حال، به عنوان یک سوخت تجدیدپذیر، جذب و استفاده از متان مزایای بهداشتی و محیطی بسیاری دارد. این فرآیند انتشار متان را در جو کاهش می‌دهد. در نهایت اگر بیوگاز جایگزین زیست‌توده یا احتراق زغال سنگ در پخت‌وپز یا گرمایش خانگی شود، آلودگی هوای خانه و هوای بیرون نیز به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد.

در کارخانه‌های صنعتی بزرگ که در سطح شهری وجود دارند، بازیابی بیش از ۹۰ درصد گاز متان را می‌توان با فناوری‌های جاافتاده‌ای به دست آورد. بهبود سیستم‌های تصفیه فاضلاب شهری همچنین می‌تواند منبعی برای جذب و تصفیه متان باشد و سوخت‌های حاصل می‌تواند به عنوان منبع پاکی برای تولید برق شهری و همچنین برای خانوارها استفاده شود.

فعالیت‌های مدیریت پسماند پایدار می‌تواند به عنوان یک کاتالیزور برای توسعه اقتصادی محلی نیز عمل کند. به عنوان مثال، یک ابتکار مشترک ایالات متحده و برزیل، که با همکاری مقامات شهرداری، و با حمایت مالی از مکانیسم توسعه پاک ایجاد شد، یک سیستم جذب متان را در محل دفن زباله گراماچو ریودوژانیرو ایجاد کرد. این پروژه بیوگاز محفظه و زهکشی زباله را بهبود بخشید.

منبع:

https://www.who.int/tools/compendium-on-health-and-environment