جامعه، سیاست و اقتصاد در محراب مساجد سرزمین شام

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، مساجد در اردن، فلسطین، سوریه و لبنان نمادی از وحدت، انسجام و سبک زندگی اسلامی به شمار می‌آیند و نقش برجسته خود را در زمینه‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی از جمله میزبانی از گفت‌وگو برای حل اختلافات دیرینه، جمع‌آوری کمک‌های مالی برای نیازمندان و حتی برگزاری مراسم ازدواج حفظ کرده‌اند.

در اردن که ۹۷ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند، مساجد جایگاه مهمی دارند؛ به گزارش ایرنا، حتی کسانی که مسلمان یا مذهبی نیستند، احترام خاصی برای مساجد قائل هستند.

مسجد؛ نقطه آغاز راهپیمایی‌ها و خدمات اقتصادی

در فراخوان بسیاری از تظاهرات و راهپیمایی‌ها در اردن از جمله راهپیمایی اعلام همبستگی با مردم فلسطین، معمولا مساجد نقطه آغاز این تظاهرات به ویژه پس از نماز جمعه بوده‌اند و در جریان آن شرکت‌کنندگان درخواست‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خود را به صورت مسالمت‌آمیز مطرح می‌کنند.

آغاز راهپیمایی‌های جمعه خشم در فلسطین اشغالی از موارد معروف تجمع مردمی در برابر مساجد است. در شهرها و مناطق مختلف فلسطین اشغالی از جمله کرانه باختری، طولکرم و الخلیل، همواره مساجد نقطه آغاز این راهپیمایی‌ها در اعتراض به جنایت رژیم صهیونیستی بوده‌اند که معمولا پس از نماز جمعه از مساجد و میدان‌های مرکزی و معروف مانند مسجدالاقصی و مسجد بزرگ بیره در کرانه باختری آغاز می‌شدند.

معمولا مساجد قدیمی اردن نزدیک به بازارها یا در ورودی آنها ساخته می‌شد تا امکان ادای نماز برای تجار، صاحبان کسب و کار و مشتریان تسهیل شود، اما امروز این روند معکوس شده است؛ بیشتر بازارها در کنار مساجد ساخته می‌شوند زیرا حضور نمازگزاران فرصت خوبی برای عرضه کالاها از جمله بطری‌های آب آشامیدنی، البسه و مواد غذایی به شمار می‌آید.

اختصاص صندوق‌هایی برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی و زکات و ایجاد صندوق‌های قرض‌الحسنه از دیگر جنبه‌های مشارکت مساجد در زمینه اقتصادی برای کمک به برطرف کردن مشکلات اقتصادی و کمک به نیازمندان است.

مسجد العرب در منطقه الزرقاء اردن نمونه بارز مساجدی است که علاوه بر نقش مذهبی، در زمینه‌های مختلف فرهنگی و بهداشتی و اقتصادی نقش برجسته‌ای در جامعه اردن دارد. مرکز پزشکی وابسته به این مسجد خدمات درمانی از جمله دندانپزشکی را با قیمت پایین یا رایگان به نیازمندان ارائه می‌دهد.

ارائه خدمات درمانی از سوی نهادهای وابسته به مساجد و نهادهای خیریه به ویژه برای معلولان، ناشنوایان، نابینایان و افراد سالخورده و پناهجویان و آوارگان در برخی کشورها به ویژه سوریه، لبنان و فلسطین جنبه مهمی از مشارکت مساجد در اهتمام به مشکلات اجتماعی جامعه است.

مسجد نهادی برای صلح و پایان اختلافات

برخی مساجد در اردن، فلسطین اشغالی و سوریه با ترتیب دادن دیدارهایی بین طرف‌های درگیر که گاه اختلافات آنان سال‌های طولانی ادامه داشته است، زمینه صلح و دوستی را بین آنان فراهم می‌کند، به ویژه اینکه در این کشورها گاه اختلافات طایفه‌ای و قبیله‌ای سال‌ها ادامه دارد و گاه موجب بروز درگیری و تنش نیز می‌شود.

از دهه چهارم قرن گذشته تاکنون، مساجد اردن در زمینه‌های مختلف از جمله اجتماعی، آموزشی و سیاسی نقش پررنگ‌تری پیدا کرده‌اند. بسیاری از اختلافات کهنه و طولانی که در موارد متعددی دو طرف درگیر پس از سال‌ها مراجعه به دادگاه به راه حلی نرسیده‌اند، با حضور در مسجد به دلیل احترامی که برای این مکان و امام جماعت قائل هستند، به راهکاری برای پایان اختلاف دست می‌یابند و با یکدیگر دست صلح و دوستی می‌دهند.

در این شرایط امام و خطیب مساجد از طرف‌های درگیر می‌خواهد با حضور در مسجد و با توجه به احترام و تقدسی که این محل دارد، با یکدیگر گفت‌وگو کنند تا بتوانند اختلافات خود را حل کنند. این اقدام موجب می‌شود مسجد بیش از پیش به عنوان مرجعی برای برقراری صلح و جلوگیری از تفرقه و دودستگی شناخته شود.

گردهمایی امامان و خطیبان مساجد الخلیل در فلسطین اشغالی و حل اختلافات نمونه‌ای از این کارکرد مساجد است. نشستی در الخلیل برای تقویت نقش امامان مساجد در پایان دادن به دسته‌بندی و اختلافات برگزار شد که در جریان آن امامان و خطیبان مساجد الخلیل بر لزوم پایان دسته‌بندی و تقویت اتحاد بین فلسطینی‌ها در چارچوب طرح صلح داخلی تحت حمایت صندوق ملی دموکراسی تاکید کردند.

«سعد شلاله» هماهنگ‌کننده شورای حل اختلافات در الخلیل در این نشست بر نقش امامان مساجد در تشویق به وحدت بین فلسطینی‌ها و تبیین خطرات اجتماعی اختلافات و دسته‌بندی‌ها در جامعه فلسطین تاکید کرد.

شیخ «محمد الدویک» از اعضای شورای حل اختلاف الخلیل نیز با استناد به آیه شریف «إنَّ هَذِهِ أُمَّتکُمْ أُمَّة وَاحِدَة وَأَنَا رَبّکُمْ فَاعْبُدُونِ» تاکید کرد که اسلام همواره دسته‌بندی و تفرقه را مذمت کرده است. وی گفت: «آشتی و اتحاد بین مردم فلسطین آن هم در شرایطی که دشمن اسرائیلی انواع جنایت و ظلم را در حق فلسطینی‌ها مرتکب می‌شود یک ضرورت است و دیدار و گفت‌وگو در مساجد برای تحقق این هدف امری بسیار پسندیده است.»

از صندوق کمک در لبنان تا آموزش مسجدی در سوریه

در لبنان نیز در برخی مساجد صندوق‌های بزرگی برای قرار دادن لباس و کفش اختصاص داده شده است تا نیازمندان بتوانند با مراجعه به این صندوق‌ها نیازهای خود را برطرف کنند.

یکی دیگر از کارهایی که در برخی مساجد لبنان جلب توجه می‌کند، میزبانی از مراسم ازدواج است. برخی زوج‌ها ترجیح می‌دهند با برگزاری مراسم ازدواج در مساجد، هزینه‌ای را که برای این مراسم در سالن‌های مجلل در نظر گرفته بودند، صرف امور خیریه کنند.

در همین ارتباط یک زوج لبنانی در طرابلس واقع در شمال این کشور، تصمیم گرفتند به جای برگزاری مراسم ازدواج خود در سالن ازدواج، این مراسم را بسیار ساده در مسجد برگزار کنند و با این کار هزینه این مراسم را در اختیار مسجد قرار دهند تا از آن برای امور خیریه و کمک به نیازمندان استفاده کند.

در سوریه نیز تحولاتی که این کشور از سال ۲۰۱۱ شاهد بوده است و همچنین تغییر نظام حاکم در آن، موجب شده است بخش‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و جمعیتی این کشور دستخوش تغییرات قابل ملاحظه‌ای شود. در این میان بخش آموزش متحمل مشکلات زیادی شد و بسیاری از دانش‌آموزان برای سال‌ها از تحصیل محروم ماندند.

در این شرایط استثنایی خطیبان و امامان مساجد در نقاط مختلف سوریه از جمله شهر حلب در صدد برآمدند در حل مشکلات آموزشی دانش‌آموزان ایفای نقش کنند و بر این اساس شرایط جدیدی تحت عنوان آموزش مسجدی در این کشور شکل گرفت. مساجد میزبان برگزاری دوره‌های آموزشی و تربیتی برای دانش‌آموزان به ویژه دانش‌آموزان مقطع ابتدایی شدند.

همچنین از معلمان خواسته شد در صورت تمایل به‌طور داوطلبانه در دوره‌های آموزشی در مساجد برای دانش‌آموزانی که نیاز به آموزش بیشتری دارند، مشارکت کنند تا آنان در شرایط دشوار اقتصادی سوریه برای بهبود سطح تحصیلی هزینه اضافی را متحمل نشوند.

به این ترتیب مساجد که در دوران نخست اسلام به عنوان نخستین مدارس و محل آموزش شناخته می‌شدند، اکنون نیز در جامعه سوریه با تقویت مشارکت هرچه بیشتر در امر آموزش و مسائل روز جامعه در مسیر جلب اعتماد و رضایت مردم گام برداشته‌اند.