هشدار ظفرنژاد: به نام توسعه تالاب‌ها و جنگل‌ها را نابود کرده‌ایم

به گزارش ایسنا، فاطمه ظفرنژاد- پژوهشگر حوزه آب و توسعه پایدار- در این نشست با انتقاد از الگوهای یکسان توسعه، مصرف‌گرایی و نظام اقتصاد سیاسی حاکم بر جهان، بر ضرورت بازگشت به اقتصاد بومی و متناسب با ظرفیت‌های اقلیمی هر منطقه تأکید کرد. وی نسبت به پیامدهای تخریب منابع طبیعی، سدسازی‌های گسترده، نابودی تالاب‌ها، جنگل‌زدایی و گسترش صنایع آلاینده هشدار داد.

این پژوهشگر همچنین با اشاره به پیامدهای توسعه ناپایدار در ایران و جهان، از جمله خشک‌شدن تالاب هورالعظیم، گسترش ریزگردها و تخریب زیستگاه‌های طبیعی، بر ضرورت تغییر الگوهای حکمرانی و توسعه تأکید کرد. به گفته وی امنیت غذایی و تولید محصولات اساسی در داخل کشور از الزامات پایداری و حفظ منافع نسل‌های آینده است.

انتقاد از جهانی‌سازی و اقتصاد سیاسی

ظفرنژاد با اشاره به پیشینه تمدن‌های بشری و نحوه تعامل انسان با طبیعت اظهار کرد: «پژوهشگران معتقدند جهانی‌سازی، مصرف‌زدگی و اقتصاد سیاسی از سه عامل بسیار مهم در نابودی تمدن‌ها هستند و با پایداری تمدن‌ها سازگاری ندارند.»

وی ادامه داد برای نیکبختی مردم زمین به اقتصادی نیاز است که ما را به شناخت تمدن و حرکت در مسیر تمدنی هدایت کند، در غیر این صورت تمدن از میان می‌رود. به گفته وی نظام اقتصادی موجود عمدتاً بر مبنای ارزش‌هایی مانند طلا و دلار تعریف شده درحالی‌که ارزش‌های تمدنی و انسانی در این نظام جایگاه چندانی ندارند.

این پژوهشگر با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده در کتاب علم‌زدگی اظهار کرد دانشی که صرفا با هدف کسب ثروت و پول تولید می‌شود مورد نقد قرار گرفته است، چراکه وقتی دانش در چارچوب نظام حکمرانی اقتصاد سیاسی قرار می‌گیرد ممکن است بسیاری از ارزش‌ها و نیازهای واقعی انسان و کره زمین را به فراموشی بسپارد.

وی تصریح کرد برخی از نظام حاکم با عنوان نظام سلطه و برخی با عنوان نظام اقتصاد آزاد یاد می‌کنند اما آنچه اهمیت دارد این است که نظام موجود با اقتصاد بومی و پایدار مغایرت دارد و با پایداری اجتماعی سازگار نیست.

اقتصاد بومی و الگوهای یکسان ساخت‌وساز

ظفرنژاد با بیان اینکه بخش نخست این مباحث به بررسی پیامدهای نظام اقتصاد سیاسی بر محیط زیست می‌پردازد گفت دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، کوهستان‌ها، تالاب‌ها و بسیاری از عرصه‌های محیط زیستی کره زمین برای دستیابی به منافع اقتصادی از میان رفته‌اند.

وی درباره مفهوم اقتصاد بومی و پایدار توضیح داد هر جامعه باید بتواند بر اساس ظرفیت‌ها و ویژگی‌های خود نیازهایش را تامین کند. به گفته وی کره زمین بیش از ۳۰ اقلیم دارد و برنامه‌ریزی برای تولید و پیشرفت باید در چارچوب ویژگی‌های اقلیمی هر منطقه انجام شود تا به نابودی آن منجر نشود.

ظفرنژاد اظهار کرد: «هیچ‌چیزی به‌جز ارزش‌های معنوی و باورها معنوی نمی‌تواند به شکل یکسان در همه جهان تعریف شود نه الگوی ساخت‌وساز، نه اقتصاد، نه امنیت غذایی و نه سبک زندگی نمی‌توانند بدون توجه به شرایط هر منطقه الگویی جهانی و یکسان داشته باشند.»

وی با اشاره به تداوم تمدن بشر در طول ۱۲ هزار سال گذشته بر اثر سازگاری با شرایط اقلیمی گفت امروز با نوعی مهندسی فراگیر مواجه هستیم که الگوهای ساخت‌وساز را از یک منطقه به مناطق دیگر منتقل می‌کند، به‌گونه‌ای که اگر از بالا به تصاویر برخی شهرها در نیویورک، دهلی یا بخش‌هایی از تهران نگاه کنیم تفاوت چندانی میان الگوهای ساخت‌وساز آن‌ها مشاهده نمی‌شود. به گفته وی نتیجه چنین رویکردی تخریب محیط زیست و هدررفت بسیار بالای منابع زمین است.

سدسازی، خشک‌شدن تالاب‌ها و تخریب جنگل‌ها

این پژوهشگر با بیان اینکه جلوگیری از نابودی زیستگاه‌ها یکی از معیارهای حفظ محیط زیست است گفت اکنون بسیاری از شهرها به سرچشمه‌های اصلی آلودگی تبدیل شده‌اند. وی افزود شهرهای قدیمی ایران، هند، چین و بعدها شهرهای اروپایی و یونان بر اساس اصولی متناسب با شرایط محیطی و اقلیمی ساخته می‌شدند.

ظفرنژاد گفت یکی از بزرگ‌ترین سدهای جهان روی رودخانه کلرادو ساخته شد اما چند سال پس از آن جریان رودخانه در پایین‌دست کاهش یافت و تالابی بزرگ در کالیفرنیا خشک شد. وی ادامه داد نمونه دیگر سدسازی در ترکیه است به‌گونه‌ای که ترکیه حدود ۲۵ سد بزرگ ساخت که پیامدهای آن بر منابع آبی کشورهای پایین‌دست از جمله سوریه و عراق تأثیر گذاشت.

وی خشک‌شدن تالاب هورالعظیم را نیز از جمله پیامدهای این نوع مدیریت منابع آب دانست که به گفته وی مصیبت ریزگردها را به دنبال داشته و آثار آن تا شرق ایران نیز گسترش یافته است. ظفرنژاد اظهار کرد وقتی تالابی به بزرگی هورالعظیم از بین می‌رود گونه‌های مختلف آبزی، پرندگان، پستانداران، گاومیش‌ها و دیگر موجوداتی که به این آب وابسته‌اند نیز با خطر نابودی مواجه می‌شوند.

وی با تأکید بر پیوستگی موجودات زنده گفت: «بر اساس قانون وحدت همه انسان‌ها و موجودات در هستی با رشته‌هایی نادیدنی به یکدیگر متصل هستند از مورچه تا نهنگ همه به هم پیوند داریم.»

ظفرنژاد در ادامه تصریح کرد: «نباید خوشی و رفاه انسان به بهای تخریب طبیعت و نابودی منابع زمین تمام شود.» وی بسیاری از صنایع مدرن را صنایع آفندی و تهاجمی دانست و گفت صنایع جنگ‌افزاری از مخرب‌ترین صنایع جهان محسوب می‌شوند و جنگ یکی از مخرب‌ترین پدیده‌ها برای محیط زیست است. وی همچنین جنگل‌زدایی برای تأمین رفاه از جمله ساخت خانه‌های متعدد را از عوامل تخریب جنگل‌ها و زیستگاه‌های طبیعی دانست.

امنیت غذایی و تولید داخلی

این پژوهشگر با تأکید بر اهمیت امنیت غذایی اظهار کرد جهانی‌سازی و بازار تجارت جهانی به کشورها القا می‌کنند که لازم نیست همه محصولات مورد نیاز خود را تولید کنند. وی با انتقاد از وابستگی غذایی گفت سازمان تجارت جهانی در چارچوب سیاست‌های تجاری خود کشورها را به سمت الگوهای خاصی از تولید و تجارت هدایت می‌کند.

وی افزود جابه‌جایی مواد غذایی در سطح جهان سوخت زیادی مصرف می‌کند و به زیستگاه‌های دریایی آسیب می‌زند، درحالی‌که هر کشور باید تا حد امکان غذای مورد نیاز خود را در داخل تولید کند چراکه تولید بومی غذا یکی از الزامات پایداری و تضمین امنیت غذایی نسل‌های آینده است.

ظفرنژاد با بیان اینکه سالانه بیش از ۹ میلیون نفر در جهان بر اثر گرسنگی جان خود را از دست می‌دهند و بخش عمده این افراد در کشورهای آفریقایی و آسیایی زندگی می‌کنند ادامه داد حتی در اروپا و آمریکا نیز حدود هشت درصد مردم با مسئله گرسنگی مواجه هستند. وی گفت سطح کشت آبی از آغاز سده نوزدهم تاکنون حدود ۳.۳ برابر شده درحالی‌که جمعیت جهان در همین دوره حدود هشت برابر افزایش یافته است و نمی‌توان گرسنگی را صرفاً به افزایش جمعیت نسبت داد.

وی در پایان تأکید کرد در ایران نیز لازم است تولید مواد غذایی مورد نیاز از جمله گندم تا حد امکان در داخل کشور انجام شود.