میگ-۳۵؛ بررسی توانایی و محدودیت‌های جنگنده روسی

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، خبر استفاده روسیه از جنگنده میگ-۳۵ برای رهگیری پهپادهای اوکراینی، دوباره نام این هواپیما را مطرح کرده است؛ جنگنده‌ای که با وعده ارتقای توان خانواده میگ-۲۹ معرفی شد، اما برخلاف انتظارات اولیه، هنوز به تعداد قابل توجهی وارد خدمت نشده است. به گزارش تابناک، ماجرا از گزارش‌هایی آغاز شد که در اکتبر ۲۰۲۶ در چند رسانه نظامی منتشر شدند و بر اساس آن‌ها روسیه از تعدادی میگ-۳۵ برای رهگیری پهپادهای دوربرد اوکراینی استفاده کرده است.

شمار هواپیماهای مورد اشاره حدود شش فروند عنوان شده؛ چهار فروند تک‌سرنشین و دو فروند دوسرنشین. بخشی از این اطلاعات به منابع اوکراینی و تصویری منتسب به حضور یک خلبان روس در کابین این جنگنده متکی است. هنوز آمار مستقلی از تعداد پروازهای انجام‌شده، اهداف رهگیری‌شده، تسلیحات مصرفی و میزان موفقیت این مأموریت‌ها منتشر نشده است. بنابراین، خبر حضور میگ-۳۵ در این مأموریت‌ها را می‌توان جدی گرفت، اما تبدیل آن به نشانه‌ای از موفقیت گسترده عملیاتی، بدون اطلاعات بیشتر، زودهنگام است.

استفاده از جنگنده برای مقابله با پهپاد

انتخاب جنگنده برای مقابله با پهپادهای دوربرد، از نظر نظامی قابل درک است. پهپادی که در فاصله‌ای زیاد از مواضع پدافندی شناسایی می‌شود، ممکن است به منطقه‌ای وارد شود که اعزام یک جنگنده برای رهگیری آن سریع‌تر یا از نظر عملیاتی مناسب‌تر باشد. هواپیما می‌تواند در زمان کوتاهی مسافت زیادی را طی کند، در ارتفاع مورد نظر قرار بگیرد و با استفاده از رادار یا سامانه‌های اپتیکی هدف را دنبال کند.

اما این مأموریت یک ملاحظه مهم هم دارد: هزینه مقابله با هدف. اگر برای انهدام یک پهپاد ارزان‌قیمت، موشکی گران‌قیمت شلیک شود، حتی موفقیت در رهگیری هم الزاماً به معنای عملکرد اقتصادی مناسب نیست. هزینه سوخت، استهلاک موتور، آماده‌سازی جنگنده و نگهداری آن نیز باید در محاسبه هر مأموریت دیده شود. نتیجه به نوع هدف، فاصله کشف تا رهگیری، شرایط جوی، سامانه‌های مورد استفاده و سلاح انتخاب‌شده بستگی دارد و جنگنده چندمنظوره قرار نیست جایگزین شبکه راداری، سامانه‌های پدافندی کوتاه‌برد و میان‌برد یا جنگ الکترونیک شود.

مشخصات فنی و ابهام راداری

میگ-۳۵ در واقع ادامه مسیر توسعه میگ-۲۹ است و از تجربه توسعه میگ-۲۹کی، میگ-۲۹کی‌یوبی و میگ-۲۹ام/ام۲ بهره گرفته است. نخستین پرواز نمونه توسعه‌یافته آن در سال ۲۰۱۶ انجام شد و در ژانویه ۲۰۱۷ به‌صورت عمومی معرفی شد. روس‌ها میگ-۳۵ را در رده نسل چهارم و چهارونیم قرار می‌دهند؛ یعنی جنگنده‌ای با تجهیزات و سامانه‌های ارتقایافته، نه هواپیمایی با طراحی پنهانکار و ویژگی‌های کامل نسل پنجم.

در بخش پیشرانه، دو موتور RD-۳۳MK نیروی مورد نیاز میگ-۳۵ را تأمین می‌کنند. رانش اعلام‌شده برای هر موتور حدود ۹ هزار کیلوگرم‌نیرو است. حداکثر وزن برخاست هواپیما به حدود ۲۴ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم می‌رسد و سازنده ظرفیت حمل حداکثر ۶ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم تسلیحات خارجی را برای آن اعلام کرده است. تسلیحات از طریق ۹ جایگاه خارجی حمل می‌شوند و سرعت نهایی اعلام‌شده در ارتفاع بالا حدود ۲۱۰۰ کیلومتر بر ساعت است. این اعداد در شرایط مشخصی به دست می‌آیند و افزایش وزن تسلیحات و مخازن خارجی بر برد و مانورپذیری اثر می‌گذارد.

بخش مهم‌تر در سامانه‌های الکترونیکی هواپیما قرار دارد. در معرفی رسمی میگ-۳۵، رادار آرایه فازی فعال یا AESA یکی از قابلیت‌های اصلی آن عنوان شده است. سازنده برای این رادار توانایی رهگیری هم‌زمان ۳۰ هدف و درگیری با شش هدف را اعلام می‌کند و برد کشف را در شرایط مشخص تا حدود ۱۶۰ کیلومتر می‌داند. اما گزارش تحلیلی بریکینگ دیفنس در سال ۲۰۲۵ به محدودیت تجهیز نمونه‌های روسی به رادار AESA مورد تبلیغ اشاره کرده و هزینه این سامانه را یکی از عوامل مؤثر در انتخاب پیکربندی دانسته است. اگر نمونه‌ای با رادار متفاوت تحویل شود، نمی‌توان مشخصات نسخه مجهز به AESA را برای آن در نظر گرفت.

ملاحظات ایران و وضعیت برنامه

برای ایران، ورود هر جنگنده جدید تنها به اضافه شدن چند فروند هواپیما محدود نیست و به خلبان آموزش‌دیده، متخصص تعمیر و نگهداری، تجهیزات زمینی، قطعات یدکی، تسلیحات سازگار و زیرساخت تعمیراتی نیاز دارد. در بحث احتمال خرید میگ-۳۵ توسط ایران نیز هنوز باید با احتیاط پیش رفت. آنچه در اظهارات عمومی مقام‌های ایرانی و گزارش‌های رسانه‌ای درباره خرید جنگنده از روسیه مطرح شده، عمدتاً به سوخو-۳۵ مربوط است. در ژانویه ۲۰۲۵ نیز یک فرمانده ارشد سپاه خرید سوخو-۳۵ را تأیید کرد، اما در آن اظهارات تعداد هواپیماها و زمان تحویل مشخص نشد. تا اینجا سند علنی قابل اتکایی که خرید یا قرارداد قطعی میگ-۳۵ برای ایران را تأیید کند، منتشر نشده است.

اگر موضوع ورود میگ-۳۵ جدی شود، نخستین انتخاب خرید محدود هواپیماهای آماده یا رفتن به سمت همکاری صنعتی گسترده‌تر خواهد بود. خرید محدود می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از نیاز عملیاتی را پوشش دهد، اما هزینه آموزش، تسلیحات، قطعات و نگهداری را هم اضافه می‌کند. مسیر دیگر، همکاری در حوزه تعمیر و نگهداری و تولید بخشی از قطعات است که می‌تواند وابستگی به خدمات خارجی را کاهش دهد، اما تا زمانی که تعمیر اساسی موتور، پشتیبانی رادار و سامانه‌های الکترونیکی در اختیار طرف خارجی باشد، استقلال عملیاتی محدود خواهد ماند. تولید موتور RD-۳۳MK و رادار AESA به آلیاژهای ویژه، ماشین‌کاری دقیق، طراحی آنتن، پردازش سیگنال و نرم‌افزار نیاز دارد.

شمار محدود اعلام‌شده برای هواپیماهای موجود روسیه نشان می‌دهد این جنگنده هنوز به تیراژ گسترده‌ای نرسیده است و تولید کم می‌تواند هزینه قطعات و خدمات را بالا ببرد. مقایسه میگ-۳۵ با سوخو-۳۵ نیز باید بر اساس مأموریت انجام شود؛ سوخو-۳۵ جنگنده‌ای بزرگ‌تر و سنگین‌تر با ظرفیت حمل سوخت و تسلیحات بیشتر است. آنچه از بررسی میگ-۳۵ به دست می‌آید، تصویری دوگانه است: از یک سو جنگنده‌ای چندمنظوره با قابلیت‌های اعلام‌شده، و از سوی دیگر تعداد محدود نمونه‌های ساخته‌شده، ابهام درباره تجهیزات نصب‌شده و نبود اطلاعات مستقل کافی از عملکرد رزمی که اجازه نمی‌دهد آن را محصولی با کارنامه عملیاتی تثبیت‌شده بدانیم.