چالش‌های زیرساختی و مهاجرت استادکاران سفال لالجین

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، لالجین به‌عنوان شهر جهانی سفال میراث‌دار هنر و مهارتی است که نسل‌به‌نسل در میان استادکاران و خانواده‌های این شهر منتقل شده است، اما این جایگاه جهانی هنوز با چالش‌های زیرساختی دست و پنجه نرم می‌کند. به گزارش ایرنا استفاده حدود ۱۵۰ کارگاه از نفت سفید برای سوخت کوره‌ها، مشکلات بیمه‌ای، دشواری‌های تامین خاک و مواد اولیه، کمبود نقدینگی و رکود بازار بخشی از چالش‌هایی است که فعالان این هنر ـ صنعت با آن روبه‌رو هستند.

تداوم این شرایط علاوه بر کاهش توان تولید و تهدید معیشت سفالگران، زمینه تغییر شغل یا مهاجرت استادکاران و انتقال دانش بومی لالجین به دیگر شهرها و حتی کشورهای رقیب را فراهم کرده است. فعالان این حوزه معتقدند رفع موانع اداری، تامین زیرساخت‌های اولیه و ارائه حمایت‌های هدفمند ضرورتی فوری برای حفظ اصالت سفال لالجین و تثبیت جایگاه جهانی این شهر به شمار می‌رود.

فاصله حمایت‌ها با جایگاه جهانی لالجین

عادل ولی پور رییس اتحادیه سفال و سرامیک شهر جهانی لالجین با اشاره به وضعیت کارگاه‌های این شهر گفت: «در حال حاضر حدود ۱۵۰ کارگاه سفالگری همچنان برای روشن کردن کوره‌های خود از نفت استفاده می‌کنند.»

وی افزود: این موضوع علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، بر کیفیت محصولات تولیدی نیز اثر منفی دارد و شرایط کار را برای سفالگران دشوارتر می‌کند.

رییس اتحادیه سفال و سرامیک لالجین گفت: از یک‌سو بارها از لالجین به‌عنوان شهر جهانی یاد می‌شود و درباره ضرورت اصلاح بسته‌بندی، برندسازی و شناسنامه‌دار کردن محصولات سخن گفته می‌شود؛ اما تحقق این موارد بدون تامین زیرساخت‌های اولیه نظیر دسترسی کارگاه‌ها به گاز محقق نخواهد شد.

ولی پور تاکید کرد: «تا زمانی که زیرساخت‌های اولیه تولید فراهم نباشد نمی‌توان از تولیدکننده انتظار داشت در مسیر استانداردسازی، ارتقای کیفیت، رقابت‌پذیری، صادرات و برندسازی گام‌های موثر بردارد.»

وی افزود حل مشکل گازرسانی به این کارگاه‌ها نه یک مطالبه شخصی بلکه ضرورتی برای حفظ محیط زیست، ارتقای کیفیت تولید، حمایت از معیشت سفالگران و صیانت از اعتبار جهانی لالجین است.

وی با اشاره به تفاوت حمایت‌ها در نقاط مختلف کشور گفت در حالی که در برخی روستاها و شهرهای کشور حمایت‌هایی مانند تامین زیرساخت‌های تولید، کمک به نوسازی کارگاه‌ها، اعطای تسهیلات و ایجاد بازارچه‌های دائمی انجام می‌شود، لالجین هنوز درگیر مسائلی مانند گازرسانی، تامین خاک مناسب، مشکلات بیمه‌ای، کمبود نقدینگی، رکود بازار و روندهای فرسایشی اداری است.

ولی پور تصریح کرد: «لالجین نباید تنها در شعار و عنوان، جهانی دیده شود، بلکه باید در عمل نیز زیرساخت‌ها، حمایت‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای متناسب با یک شهر جهانی برای آن فراهم شود.»

نگرانی از کوچ سرمایه انسانی و دانش بومی لالجین

وی از مهاجرت تدریجی بخشی از ظرفیت تولید و تجربه سفال لالجین به خارج از شهر و حتی خارج از کشور ابراز نگرانی کرد و گفت امروز تعدادی از لالجینی‌ها در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، شیراز و برخی شهرهای شمالی کشور مشغول تولید هستند.

ولی پور افزود شواهد نشان می‌دهد برخی شهرها و مناطق دیگر با پیشنهادهایی مانند تامین مکان کارگاهی، ارائه تسهیلات و حمایت‌های اداری تلاش دارند هنرمندان و تولیدکنندگان لالجینی را به مهاجرت ترغیب کنند.

وی مهم‌ترین و نگران‌کننده‌ترین موضوع را مهاجرت تعدادی از هنرمندان و استادکاران لالجینی به کشورهایی مانند ترکیه و انتقال تجربه‌های تولیدی، فنی و هنری به این کشور رقیب دانست و گفت این موضوع صرفا مهاجرت چند نیروی کار نیست بلکه انتقال بخشی از دانش بومی و سرمایه فرهنگی لالجین به خارج از مرزهای کشور است.

وی با اشاره به شنیده‌هایی مبنی بر پیگیری جذب هنرمندان لالجینی از سوی کشور عمان گفت اگر این روند ادامه پیدا کند، لالجین با خروج تدریجی نیروهای ماهر، با تضعیف جدی در بدنه تولید، آموزش و انتقال تجربه به نسل‌های بعد مواجه می‌شود.

ولی پور خواستار توجه راهبردی و فوری مسوولان استان و کشور شد و گفت حفظ هنرمندان لالجینی فقط با شعار ممکن نیست بلکه نیازمند تامین زیرساخت، رفع موانع اداری، حمایت بیمه‌ای و مالی، ایجاد امنیت شغلی و توسعه بازار است. وی تاکید کرد حمایت از سفالگران لالجین حمایت از میراث فرهنگی، اقتصاد محلی، اشتغال پایدار و هویت هنری ایران است.

صدای استادکاران؛ وقتی هنر با نان روزانه در جنگ است

محمد استادکار با ۳۰ سال سابقه با اشاره به دشواری‌های سوخت‌رسانی گفت: «ما سال‌هاست که با کوره و آتش زندگی می‌کنیم، اما حالا حتی برای روشن کردن کوره هم باید به دنبال نفت سفید بگردیم.» وی افزود هزینه‌ها آن‌قدر بالا رفته که دیگر سودی در کار نمی‌ماند و گاهی ترجیح می‌دهد کارگاه را ببندد.

رضا سفالگر جوان لالجینی با تمرکز بر مسئله مهاجرت گفت برای تولید محصولات منحصربه‌فرد به تکنولوژی و کوره‌های مدرن نیاز دارد اما با این وضعیت زیرساختی تنها راه خروج از لالجین است. وی افزود: «ما در لالجین در حال از دست دادن هویت خود هستیم، وقتی استادکاران ما به ترکیه یا کشورهای دیگر می‌روند، آن‌ها تمام رازی که در خاک لالجین نهفته است را با خود می‌برند.»

حسین یک استادکار سنتی سفال در لالجین نیز با اشاره به رکود بازار گفت: «سفالگری برای ما فقط یک شغل نیست بخشی از وجود ماست، اما وقتی نقدینگی در بازار نیست و مشتری به‌دلیل وضعیت اقتصادی از خرید کالاهای هنری خودداری می‌کند، زندگی برای ما بسیار سخت می‌شود.» وی افزود همکاران قدیمی یکی پس از دیگری از این حرفه کناره‌گیری می‌کنند و اگر حمایت‌ها نباشد در سال‌های نه چندان دور شاهد غیرفعال شدن کارگاه‌های سفال خواهیم بود.

تحلیل وضعیت موجود نشان می‌دهد لالجین اکنون در یک بحران هویت و تداوم قرار گرفته و شکافی ساختاری میان جایگاه نمادین شهر جهانی و توان عملیاتی زیرساخت‌ها وجود دارد. وقتی زیرساخت‌های تولید با استانداردهای جهانی همخوانی ندارد، لالجین در حال تبدیل شدن از یک مرکز تولید و نوآوری به یک منبع تامین نیروی کار برای دیگر مناطق و کشورهای رقیب است.