طلبکاری بهجای پاسخگویی؛ روایت ایران از مطالبه غرامت در شورای امنیت
شورای امنیت سازمان ملل روز جمعه ۲۲ آبان به درخواست بحرین نشستی علنی درباره تحولات خلیج فارس و امنیت دریانوردی برگزار کرد؛ نشستی که در آن دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس از ایران غرامت خواست و تهران بر مسئولیت آغازگران و تسهیلکنندگان تجاوز تأکید کرد.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، شورای امنیت سازمان ملل روز جمعه ۲۲ آبان، به درخواست بحرین و ذیل دستور کار «وضعیت خاورمیانه»، نشستی علنی درباره تحولات خلیج فارس، افزایش تنشها و تهدیدهای امنیت دریانوردی برگزار کرد. بررسی اجرای قطعنامه ۲۸۱۷ نیز از محورهای مورد نظر بحرین برای برگزاری این نشست بود. جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، و محمد خالد خیاری، دستیار دبیرکل سازمان ملل، گزارشدهندگان جلسه بودند.
البدیوی در این نشست، مطالبه غرامت از ایران را در کنار درخواست توقف حملات، بازگشت شرایط کشتیرانی در تنگه هرمز به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه و لحاظکردن نگرانیهای امنیتی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در هر توافق آینده با تهران مطرح کرد. در مقابل، نمایندگی جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد که ناامنی منطقه را نمیتوان از اقدام نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل و نقش برخی دولتهای منطقه در تسهیل آن جدا کرد. به گزارش ایرنا، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه ۲۴ آبان در پاسخ به پرسشی، نقطه آغاز بحث را از خسارتهای ادعایی کشورهای عربی به مسئولیت آغازگران جنگ و تسهیلکنندگان آن بازگرداند.
بقائی پرسید: «کشورهایی که بهصورت فعالانه در تجاوز نظامی علیه یک کشور همسایه مشارکت داشتند و فضا، خاک و آب خود را در اختیار متجاوزان علیه سرزمین ایران قرار دادند، چگونه میتوانند درباره غرامتگیری از ایران اظهارنظر کنند؟»
دو روایت متفاوت از منشأ ناامنی و مسئولیت
اختلاف در این جلسه صرفاً بر سر میزان خسارت نبود؛ دو روایت متفاوت از منشأ ناامنی و مسئولیت دولتها در برابر یکدیگر قرار گرفت. مسئله اصلی در روایت شورای همکاری خلیج فارس، جداکردن خسارتهای کشورهای عربی از زنجیره حوادثی است که با تجاوز نظامی مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد. در چنین روایتی، پاسخهای دفاعی ایران در کانون توجه قرار میگیرد اما مسئولیت دولتهایی که جنگ را آغاز یا اجرای آن را تسهیل کردهاند، به حاشیه میرود.
کارشناسان مستقل سازمان ملل در بیانیه ۲ مرداد، عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را غیرقانونی توصیف کردند و خواستار پایان جنگ تجاوزکارانه شدند. بقائی با اشاره به قدردانی مقامهای آمریکایی از همکاری کشورهای منطقه، تاکید کرد نمیتوان این اظهارات را نادیده گرفت. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سخنرانی تلویزیونی ۱۲ فروردین درباره جنگ علیه ایران، در کنار رژیم اسرائیل، از عربستان سعودی، قطر، امارات، کویت و بحرین نام برد و گفت: «میخواهم از متحدانمان در خاورمیانه تشکر کنم؛ آنها فوقالعاده بودهاند.» ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، نیز در جلسه ۹ اردیبهشت کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، با نامبردن از همین پنج کشور، از عملکردشان در یکپارچهسازی پدافند هوایی و «فراهمکردن دسترسی، استقرار و عبور هوایی» سخن گفت.
استناد تهران به قطعنامه ۳۳۱۴ و ماده ۱۶ مسئولیت دولتها
سخنگوی وزارت امور خارجه برای توضیح مسئولیت کشورهای منطقه به قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل استناد کرد. بند «و» ماده ۳ این قطعنامه، اجازه یک دولت برای استفاده از قلمروش از سوی دولتی دیگر بهمنظور ارتکاب تجاوز علیه کشور ثالث را در شمار اعمال تجاوز قرار میدهد. ماده ۱۶ مواد مسئولیت دولتها تدوینشده در سال ۲۰۰۱ در کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل متحد نیز مبنای دیگری برای استدلال حقوقی ایجاد میکند. بر اساس این ماده، کمک به دولت دیگر در ارتکاب عمل متخلفانه بینالمللی، در صورت آگاهی از جزئیات آن و تحقق دیگر شرایط مقرر، میتواند مسئولیت دولت کمککننده را به دنبال داشته باشد.
ماده ۲۱ مسئولیت دولتها نیز اقدام منطبق با منشور در چارچوب دفاع مشروع را رافع وصف متخلفانه میداند. ماده ۳۹ مسئولیت دولتها نیز تصریح میکند سهم رفتار عمدی یا ناشی از قصور دولت زیاندیده در ایجاد خسارت، هنگام تعیین جبران مورد توجه قرار میگیرد.
مکاتبات ایران و سابقه غرامت پس از تجاوز عراق به کویت
درخواست غرامت ایران واکنشی خلقالساعه به سخنان دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس نیست. امیرسعید ایروانی، نماینده دائم ایران در سازمان ملل، ۲۸ اسفند ماه سال گذشته در سه نامه جداگانه به دبیرکل و شورای امنیت، به نقش قطر، کویت و امارات در دراختیارگذاشتن قلمرو برای حملات اعتراض کرده بود. در این نامهها آمده بود: «اعمال متخلفانه بینالمللی قطر، کویت و امارات متحده عربی موجب تحقق مسئولیت بینالمللی آن کشورها شده و مستلزم جبران خسارت، از جمله پرداخت غرامت بابت کلیه خسارات مادی و معنوی وارده به جمهوری اسلامی ایران است.» ایروانی در نامه دیگری در ۲۴ فروردین، بحرین، عربستان سعودی، قطر، امارات و اردن را به تسهیل حملات متهم کرد و خواستار جبران کامل خسارت شد.
رضا نصری، پژوهشگر حقوق بینالملل، در یادداشتی در واکنش به اظهارات دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، به غرامتهای پس از تجاوز عراق به کویت اشاره کرده و پرسیده است چرا در آن پرونده، منشأ خسارت در اقدام متجاوز جستوجو میشد اما اکنون از کشوری که مورد حمله قرار گرفته انتظار میرود هزینه پاسخ خود را بپردازد. پس از اشغال کویت، قطعنامه ۶۸۷ شورای امنیت مسئولیت عراق را در قبال خسارتهای مستقیم ناشی از تهاجم و اشغال غیرقانونی به رسمیت شناخت و در ادامه حدود ۵۲.۴ میلیارد دلار به حدود یکونیم میلیون خواهان اختصاص یافت.
البدیوی علاوه بر قطعنامه شورای امنیت، به قطعنامه شورای حقوق بشر نیز استناد کرده است. گزارشهای مربوط به مصوبه ۲۵ مارس شورای حقوق بشر، درخواست جبران کامل، فوری و مؤثر خسارت قربانیان حملات ایران را منعکس کردهاند. مرکز مطالعات سیاسی و راهبردی الاهرام در تحلیلی این موضوع را علاوه بر جبران خسارت، ابزاری برای اهرمسازی در مذاکرات آینده، ایجاد بازدارندگی و ساختن روایت سیاسی از نتیجه جنگ ارزیابی کرده است.
بقائی حمایت کشورهای منطقه از رژیم صدام را نیز یادآوری کرد و گفت: «این کشورها و همچنین مدیرکل شورای همکاری خلیج فارس باید مراقب باشند که زخمهای کهنه را دوباره نیشتر نزنند.» او افزود: «خاطره آن حمایتها از یاد ایرانیان نرفته و پرونده باز است.» موضع تهران روشن است: پیش از آنکه برای ایران صورتحساب صادر شود، باید روشن شود چه کسانی امکانات حمله به ایران را فراهم کردند.
منبع: www.irna.ir

معاون اول قوه قضائیه: مبارزه با فساد اقتصادی باید علمی باشد










