نقشه جدید عراق برای رهایی از وابستگی به تنگه هرمز

بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در مسیرهای سنتی صادرات نفت، عراق را به استفاده از یک مسیر جایگزین زمینی برای انتقال نفت به بازارهای جهانی سوق داده است؛ مسیری که از جنوب عراق آغاز می‌شود، از خاک سوریه عبور می‌کند و به بندر بانیاس در ساحل دریای مدیترانه می‌رسد. به گزارش عصر ایران به نقل از تسنیم، عراق با استفاده از هزاران کامیون نفتکش، انتقال نفت سنگین خود را از انبار توبا در نزدیکی بصره به بندر بانیاس سوریه آغاز کرده است. این مسیر به بغداد امکان می‌دهد بخشی از صادرات نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای بین‌المللی برساند.

انتقال با 6 هزار کامیون نفتکش

اجرای این عملیات را شرکت قطری «UCC Holding» به نمایندگی از شرکت بازاریابی نفت عراق (SOMO) برعهده دارد. در حال حاضر حدود 6 هزار کامیون در این طرح به کار گرفته شده‌اند و برنامه‌هایی برای افزایش تعداد آنها به 10 هزار دستگاه وجود دارد.

حجم انتقال نفت از این مسیر، بسته به تعداد کامیون‌های عملیاتی، بین 120 تا 150 هزار بشکه در روز برآورد می‌شود. طبق آمار منتشرشده، از 26 اکتبر تاکنون حدود 1.6 میلیون بشکه نفت از طریق این مسیر در بندر بانیاس بارگیری شده است.

برآوردها نشان می‌دهد برای انتقال این حجم نفت، روزانه حدود 800 محموله کامیونی جابه‌جا می‌شود. هر کامیون نیز برای تکمیل مسیر رفت‌وبرگشت ممکن است تا پنج روز زمان نیاز داشته باشد.

محموله‌های انتقال‌یافته پس از رسیدن به بندر بانیاس، به پالایشگاه‌هایی در کشورهای یونان، ایتالیا و ترکیه ارسال می‌شوند.

هزینه بالای مسیر جایگزین

استفاده از مسیر زمینی سوریه هزینه قابل توجهی برای عراق به همراه دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، نفت صادراتی عراق از این مسیر با حدود 38 دلار تخفیف نسبت به قیمت مبنا فروخته می‌شود و شرکت مجری نیز به ازای هر بشکه حدود 12 دلار هزینه حمل دریافت می‌کند.

این تخفیف و هزینه بالای حمل‌ونقل نشان می‌دهد بغداد برای حفظ جریان صادرات نفت خود، ناچار به پذیرش هزینه‌های بیشتری شده است.

عراق در ماه اکتبر نزدیک به 4.5 میلیون بشکه در روز نفت تولید کرده است؛ بنابراین ظرفیت فعلی مسیر زمینی سوریه تنها بخش محدودی از تولید و صادرات این کشور را پوشش می‌دهد.

تلاش برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز

استفاده از مسیر سوریه در ادامه تلاش‌های عراق برای توسعه راه‌های جایگزین صادرات انرژی صورت می‌گیرد. پیش از این نیز عراق انتقال نفت کوره از طریق کامیون به بندر بانیاس را در دستور کار قرار داده بود و برنامه‌هایی برای گسترش صادرات نفت خام و نفتا از این مسیر مطرح شده بود.

همچنین احیای خط لوله تاریخی کرکوک ـ بانیاس با ظرفیت طراحی‌شده روزانه 300 هزار بشکه، به‌عنوان یکی از گزینه‌های بلندمدت برای کاهش وابستگی عراق به مسیرهای صادراتی خلیج فارس مطرح شده است.

در همین حال، عربستان سعودی از خط لوله انتقال نفت به دریای سرخ استفاده می‌کند و امارات نیز در حال توسعه ظرفیت خط لوله انتقال نفت به بندر فجیره در دریای عمان است.

تفاوت عراق با این دو کشور در آن است که بغداد برای ایجاد مسیر جایگزین فعلی، به‌جای اتکا به زیرساخت خط لوله آماده، ناچار به استفاده از ناوگان گسترده کامیون‌های نفتکش شده است.

تحولات اخیر نشان می‌دهد امنیت مسیرهای صادراتی به یکی از مهم‌ترین ملاحظات کشورهای تولیدکننده نفت در منطقه تبدیل شده است. وابستگی شدید عراق به مسیرهای دریایی خلیج فارس و تنگه هرمز، در شرایط بحران این آبراه، آسیب‌پذیری زیرساخت صادراتی این کشور را آشکار کرده است.

اگرچه انتقال روزانه 120 تا 150 هزار بشکه نفت از مسیر سوریه در مقایسه با حجم تولید عراق رقم محدودی است، اما اهمیت این مسیر بیش از حجم فعلی صادرات آن است؛ چراکه ایجاد یک کریدور زمینی به سمت مدیترانه می‌تواند بخشی از وابستگی ساختاری عراق به تنگه هرمز را کاهش دهد.

به این ترتیب، بحران تنگه هرمز نه‌تنها جریان صادرات نفت منطقه را تحت تأثیر قرار داده، بلکه رقابت برای ایجاد مسیرهای جایگزین انتقال انرژی را نیز وارد مرحله تازه‌ای کرده است.