مدرسه؛ نهاد آموزش یا دستگاه نظارت و تنبیه؟
در یادداشتی با اشاره به چند روایت از برخوردهای انضباطی در مدارس، از کاهش نمره انضباط به دلیل پوشش تا تفتیش کیف دانشآموزان و ماجرای سوگند صیادی ۱۶ ساله در کرمانشاه در ۲۳ آبانماه، ضرورت بازنگری در شیوههای نظارتی مدارس مطرح شده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، امروز از مدرسه دختر نویسنده تماس گرفته شده است؛ موضوع نه افت تحصیلی، نه رفتار نامناسب و نه بیتوجهی به درس بوده، بلکه بیرون ماندن بخشی از موی او از پوشش و قرار گرفتن نمره انضباط او در معرض کاهش بوده است. مدرسهای که تمام کادر اجرایی و آموزشی آن را زنان تشکیل میدهند، حالا نگران چند تار موی بیرونمانده دانشآموزی است که باید در آنجا درس بخواند و برای زندگی آماده شود.
این موارد در یادداشتی به قلم محسن سلیمانی فاخر مطرح شده که به گزارش عصر ایران منتشر شده است و در کنار چند اتفاق دیگر، تصویری نگرانکننده از بخشی از نظام آموزشی ترسیم میکند که در آن مدرسه بهجای محیط امن برای رشد فکری، اجتماعی و عاطفی، به نهادی برای کنترل بدن، رفتار، ارتباطات و حریم خصوصی تبدیل شده است.
از تار مو تا نمره انضباط
در این یادداشت آمده است که کنترل پوشش به کاهش نمره انضباط گره خورده است. در چنین فضایی، بهجای پرسیدن و تجربه کردن، مراقبت، پنهانکاری و ترس از دیده شدن جایگزین میشود و نتیجه آن سازگاری ظاهری با قدرت است، نه پرورش انسانهای مسئول و آگاه.
تأکید شده است که در این میان، بدن دختران بیش از دیگران در معرض نظارت قرار میگیرد؛ مو، پوشش، نوع ارتباط و نحوه حضور اجتماعی آنان به موضوع ارزیابی و مداخله تبدیل میشود. وقتی بخش مهمی از انرژی مدرسه صرف کنترل ظاهر و روابط دختران میشود، فرصتی برای گفتوگو درباره استقلال، مسئولیتپذیری، بلوغ عاطفی، احترام متقابل و حقوق فردی باقی نمیماند.
بازرسی کیف و ماجرای بوشهر
دوست معلم نویسنده روایت کرده است که مسئولان مدرسه برای پیدا کردن تلفن همراه، کیف دانشآموزان را گشتهاند. او که با این شیوه موافق نبوده، تلفنهای همراه چند دانشآموز را گرفته و در کیف خودش پنهان کرده تا از توقیف آنها جلوگیری کند، اما دوربینهای مدرسه این رفتار را ثبت کردهاند و حالا خودش به حراست معرفی شده است. در این ماجرا، بهجای بحث درباره ضرورت و حدود این نوع بازرسی، معلم در موقعیت متهم قرار گرفته است.
در بوشهر نیز بنا بر روایت منتشرشده، مسئولان مدرسه تلفن همراه دانشآموزی را گرفتهاند و از او خواستهاند آن را در سطل آب بیندازد. این رفتار، تحقیرآمیز و غیرتربیتی توصیف شده که در آن ابزار ارتباطی یک نوجوان به وسیلهای برای نمایش قدرت بزرگسالان تبدیل میشود.
در این یادداشت تأکید شده است که تلفن همراه میتواند در محیط آموزشی مسئلهساز باشد و ضرورت تنظیم استفاده از آن در کلاس انکار نمیشود، اما میان تدوین مقررات روشن و متناسب با سن با تفتیش کیف، مصادره تحقیرآمیز و تخریب اموال تفاوت اساسی وجود دارد و انضباط آموزشی باید بر پایه اقناع، گفتوگو و مشارکت شکل بگیرد.
اطلاعرسانی مرگبار در کرمانشاه
اما تلختر و تکاندهندهتر، ماجرای سوگند صیادی، دختر ۱۶ ساله اهل کرمانشاه است که در ۲۳ آبانماه، مسئولان مدرسه موضوع ارتباط شخصی او با یک پسر را به پدرش اطلاع دادهاند. گفته میشود پدر به مدرسه مراجعه کرده و دخترش را به خانه برده است. پس از ورود به خانه درگیری میان پدر و دختر رخ داده و پدر او را از پنجره طبقه پنجم به پایین پرتاب کرده است. سوگند جان خود را از دست داده است.
در این یادداشت آمده است که این جنایت پیش از هر چیز باید بهعنوان مسئولیت مستقیم عامل خشونت و قتل بررسی شود و هیچ رفتار یا انتخاب شخصی یک نوجوان نمیتواند توجیهی برای خشونت باشد. بااینحال، نقش مدرسه در این زنجیره نیز نیازمند بررسی جدی و مستقل دانسته شده است.
تأکید شده است که اگر اطلاعرسانی به خانواده بدون ارزیابی خطر، بدون حمایت از دانشآموز و بدون توجه به احتمال خشونت خانگی انجام شده باشد، با مسئلهای فراتر از یک تصمیم اداری روبهرو هستیم. مدرسه نمیتواند خود را صرفا واسطه انتقال اطلاعات به خانواده بداند و نسبت به پیامدهای احتمالی بیتفاوت بماند.
مدرسه امن به جای مدرسه نظارتی
از منظر جامعهشناختی، آنچه در این نمونهها دیده میشود، گسترش منطق نظارت و انضباط است. به اشاره میشل فوکو در تحلیل نهادهای انضباطی، قدرت از طریق نظارت مستمر، ثبت رفتارها، طبقهبندی افراد و تنبیه انحراف از هنجارها عمل میکند و دوربین، دفتر انضباط، بازرسی کیف، کنترل پوشش و گزارش رفتارهای شخصی وقتی از چارچوب ضرورتهای آموزشی خارج میشوند، میتوانند به ابزار بازتولید همین منطق تبدیل شوند.
در این یادداشت آمده است مدرسه باید جایی باشد که نوجوان بتواند درباره اشتباهاتش حرف بزند و درباره مسائل پیچیده زندگی شخصی از یک بزرگسال مورد اعتماد کمک بخواهد. اگر هر اعترافی به گزارش علیه او یا تنبیه خانوادگی منجر شود، سکوت و پنهانکاری انتخاب میشود و این نقطه شکست نظام تربیتی است.
خواسته مطرحشده این است که معلم فقط مأمور اجرای بخشنامه نباشد و مدرسه برای مواجهه با خشونت خانگی، بحرانهای نوجوانی و مسائل روانی سازوکار حمایتی داشته باشد و اطلاعرسانی به خانواده در موارد حساس با ارزیابی خطر و حفظ امنیت دانشآموز همراه باشد. سوگند صیادی دیگر به مدرسه بازنمیگردد، اما شاید بتوان با بازنگری در شیوههای تربیتی و مسئولیت اجتماعی مدارس، مانع تکرار چنین فجایعی شد.
منبع: www.asriran.com

تصاویر اجاره خیابانی مادر و خواهر






