محرومیت گسترده عشایر فارس از سهمیه آرد یارانه‌ای

به گزارش تبریز فوری به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، یکی از مشکلات اساسی عشایر استان فارس که این روزها گریبان‌گیر آن‌ها شده، موضوع تامین آرد مورد نیاز است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، جمعیت عشایر استان فارس افزون بر ۲۶ هزار خانوار با جمعیتی حدود ۱۲۰ هزار نفر است؛ در شرایط فعلی تنها به ۱۰۲ هزار نفر از این جمعیت آرد تعلق می‌گیرد و حداقل ۱۸ هزار نفر دیگر از دریافت این کالای اساسی بی‌بهره هستند. این در حالی است که در سال‌های اخیر با پدیده مهاجرت معکوس عشایر مواجه بوده‌ایم و برای این گروه‌های جمعیتی جدید نیز هیچ سهمیه‌ای در نظر گرفته نشده است.

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس از طریق ۲۳ شرکت تعاونی و نزدیک به ۱۰۰ فروشگاه، مسئولیت ارائه خدمات به عشایر استان را بر عهده دارد. فردوس قلی‌پور، مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری استان فارس در نشست خبری با خبرنگاران گفت: «اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس از طریق ۲۳ شرکت تعاونی و نزدیک به ۱۰۰ فروشگاه، مسئولیت ارائه خدمات به عشایر استان را بر عهده دارد.»

فردوس قلی‌پور افزود: بر اساس سوابق تجمیعی شرکت‌های تعاونی، از زمان تأسیس تاکنون حدود ۴۰ هزار خانوار عشایری در این مجموعه‌ها سابقه عضویت و سهام‌داری دارند، اما در جریان بررسی‌های میدانی و پالایش اطلاعات ثبت‌شده در سامانه کوچ، ۲۶ هزار و ۷۸۱ خانوار به‌عنوان جمعیت مشمول دریافت خدمات و آرد یارانه‌ای شناسایی شدند. به گفته او، این اطلاعات با همکاری معتمدان محلی، شرکت‌های تعاونی، سرگروه‌های عشایری و دستگاه‌های نظارتی بررسی شده و هدف از آن، تفکیک جمعیت کوچ‌رو، نیمه‌کوچ‌رو و سایر گروه‌ها و شناسایی خانوارهای واقعی عشایری بوده است. بر مبنای این آمار، سهمیه آرد استان حدود یک‌هزار و ۲۹۴ تن، معادل ۳۲ هزار و ۳۵۰ کیسه، تعیین شد؛ با این حال، حتی این میزان نیز از نظر اتحادیه پاسخگوی نیاز واقعی همه خانوارهای مشمول نیست.

تفاوت زندگی عشایری با شهرنشینی و روستانشینی

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط میدانی زندگی عشایر اظهار کرد ساختار زندگی عشایری با زندگی شهرنشینان و روستانشینان تفاوت‌های اساسی دارد و نمی‌توان ضوابط توزیع آرد را بدون در نظر گرفتن این تفاوت‌ها طراحی کرد. او افزود بخشی از خانوارهای عشایری فارس در فصل ییلاق به استان‌هایی مانند کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان و چهارمحال و بختیاری کوچ می‌کنند. برخی خانوارها نیز در مناطق ییلاقی به کشاورزی و باغداری مشغول می‌شوند، اما در فصل قشلاق در روستاهای مشخصی سکونت دارند.

قلی‌پور بیان کرد سهمیه آرد نانوایی‌های شهری و روستایی بر اساس جمعیت ساکن هر منطقه تعیین می‌شود و طبیعتاً نمی‌تواند پاسخگوی نیاز خانوارهایی باشد که در مراتع، ارتفاعات و مناطق دور از مراکز جمعیتی زندگی می‌کنند. او گفت در شیوه پیشین، برای خانوارهای نیمه‌ساکن که در فصل ییلاق از مناطق قشلاقی خارج می‌شدند، ماهانه یک کیسه آرد اختصاص می‌یافت و پس از بازگشت این خانوارها، سهمیه مربوط به خانوارهای کوچ‌رو اختصاص پیدا می‌کرد.

دریافت نان از شهر؛ مبنای قطع سهمیه عشایری

قلی‌پور درباره مشکلات سامانه سیما توضیح داد پس از اعلام اداره غله مبنی بر ضرورت ثبت اطلاعات عشایر واقعی در این سامانه، اتحادیه از ظرفیت شرکت‌های تعاونی، فروشگاه‌های عشایری، شوراها، معتمدان و سرگروه‌های محلی برای اطلاع‌رسانی و ثبت اطلاعات خانوارها استفاده کرد. این فرایند در شرایطی انجام شد که بسیاری از خانوارها درگیر کوچ یا بازگشت از مناطق ییلاقی به قشلاق بودند و مشکلاتی مانند دسترسی دشوار به سامانه، دریافت نام کاربری و رمز عبور و ضعف دسترسی اینترنتی وجود داشت. با وجود این، بخش قابل‌توجهی از خانوارها تا پایان مهرماه اطلاعات خود را ثبت کردند، اما تعداد زیادی از خانوارهایی که مراحل ثبت اطلاعات را انجام داده بودند، در نهایت واجد شرایط دریافت آرد شناخته نشدند.

به گفته قلی‌پور، یکی از دلایل اصلی این وضعیت، نحوه محاسبه دریافت نان از نانوایی‌های شهری در سامانه است. بسیاری از عشایر برای انجام امور اداری، پیگیری مسائل تحصیلی فرزندان یا تأمین مایحتاج ضروری، ناچارند به مراکز دهستان، بخش و شهرستان مراجعه کنند و ممکن است در جریان این مراجعات از نانوایی شهری نان تهیه کنند. او افزود: «سامانه سیما در برخی موارد، همین دریافت نان را مبنای قطع سهمیه آرد خام‌پزی عشایری قرار می‌دهد.» قلی‌پور گفت ممکن است خانواری در فاصله ۳۵ کیلومتری نزدیک‌ترین شرکت تعاونی زندگی کند و به فروشگاه یا نانوایی دسترسی نداشته باشد و معمولاً ماهی یک‌بار برای خرید مایحتاج به شهر مراجعه کند، اما هنگام مراجعه برای دریافت آرد عشایری با پیام «عدم تعلق سهمیه» مواجه شود.

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عشایری فارس اظهار کرد این وضعیت موجب شکل‌گیری نارضایتی و اختلاف میان خانوارهای عشایری و شرکت‌های تعاونی شده است، در حالی که شرکت‌های تعاونی هیچ اختیاری در تعیین یا تغییر سهمیه ندارند و صرفاً بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در سامانه عمل می‌کنند. او افزود برآوردهای اتحادیه نشان می‌دهد بیش از ۸۰ درصد و در برخی موارد نزدیک به ۹۰ درصد خانوارهای عشایری مشمول، برای دریافت آرد با موانع جدی مواجه شده‌اند.

مدیرعامل شرکت تعاونی عشایری هنگام نیز از بروز مشکلات جدی در تأمین سوخت و آرد خانوارهای عشایری این منطقه خبر داد. حسین شریفی گفت طی یکی دو ماه گذشته، با وجود ثبت درخواست‌ها و دریافت تأییدیه‌های لازم، حواله‌های سوخت صادرشده برگشت می‌خورند و علت اعلام‌شده، بارگذاری نشدن اطلاعات و آمار عشایر در سامانه امور عشایری است. او افزود شرکت تعاونی عشایری هنگام حدود ۲ هزار و ۵۰۰ خانوار عضو دارد و در عمل حدود ۵ تا ۶ درصد خانوارهای عشایری امکان استفاده از سامانه برای خرید آرد را دارند.

مدیر بازرگانی اتحادیه عشایری استان فارس نیز با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید، خواستار بازگشت سازوکار توزیع مدت‌دار نهاده‌های دامی از طریق اتحادیه عشایری شد. علی دارایی‌مفرد اظهار کرد پس از حذف ارز ترجیحی نهاده‌ها در سال ۱۴۰۴، قیمت هر کیلوگرم نهاده از حدود ۱۱ هزار تومان در مبادی ورودی کشور به محدوده ۴۵ تا ۵۰ هزار تومان افزایش یافت. او پیشنهاد کرد دولت با استفاده از تجربه سال‌های گذشته و از طریق شرکت پشتیبانی امور دام، زمینه تأمین نهاده‌های دامی برای اتحادیه عشایری کشور را فراهم کند تا این نهاده‌ها به شکل مدت‌دار میان خانوارهای عشایری توزیع شود. دارایی‌مفرد همچنین از اجرای سراسری سامانه توزیع آرد بدون طی دوره آزمایشی انتقاد کرد و گفت در ابتدای مهرماه امسال، در دو نشست با معاون اقتصادی وزارت کشور، مسئولان شرکت بازرگانی دولتی و مدیرکل غله استان فارس، مشکلات سامانه جدید مطرح شد و پیشنهاد دوره سه‌ماهه برای رفع ایرادها پذیرفته نشد.

درخواست برای اصلاح فوری سامانه

مسئولان تعاونی‌های عشایری فارس خواستار بازنگری فوری در فرایند اجرای سامانه سیما و معیارهای شناسایی خانوارهای مشمول شدند. قلی‌پور تأکید کرد وزارت کشور و اداره غله باید با همکاری سازمان امور عشایر ایران، سازوکاری برای اصلاح اطلاعات خانوارهایی ایجاد کنند که صرفاً به دلیل دریافت موردی نان از نانوایی‌های شهری، از سهمیه آرد عشایری محروم شده‌اند. او افزود ضروری است امکان بررسی میدانی و اصلاح اطلاعات خانوارها فراهم شود و مسئولان اداره غله نیز با حضور در مناطق عشایری، شرایط واقعی زندگی و محدودیت‌های دسترسی این جامعه را از نزدیک بررسی کنند.

استان فارس با دارا بودن تنوع اقلیمی گرمسیری و سردسیری، زمینه‌ساز شکل‌گیری بزرگ‌ترین جامعه عشایری کشور در این استان شده است؛ به‌گونه‌ای که از مجموع ۸.۵ میلیون هکتار عرصه‌های قابل تعلیف استان، حدود ۵.۷ میلیون هکتار معادل ۶۷ درصد آن، قلمرو زیستی عشایر محسوب می‌شود. عشایر استان با جمعیت قشلاقی ۱۴۷ هزار و ۸۲۱ نفر در قالب ۲۷ هزار و ۲۷۹ خانوار و جمعیت ییلاقی ۱۳۲ هزار و ۲۷۲ نفر معادل ۲۴ هزار و ۷۲۰ خانوار، در قالب سه ایل قشقایی حدود ۵۰ درصد، ایل خمسه حدود ۲۶ درصد، ایل لر شامل طوایف ممسنی و بویراحمد با حدود ۱۳ درصد و هشت طایفه مستقل سازمان‌یافته‌اند و عشایر فارس ۱۲.۵ درصد از جمعیت عشایر کشور را به خود اختصاص داده است.