فتاح و هایپرسونیک؛ بررسی دو نسخه موشک ایران
در ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ موشک فتاح با برد ۱۴۰۰ کیلومتر و سرعت اعلامشده تا ۱۵ ماخ رونمایی شد؛ نسخه دوم آن با نام فتاح-۲ در ۱۹ آبان ۱۴۰۲ به نمایش درآمد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ در مراسمی با حضور رئیسجمهور وقت و فرماندهان سپاه، موشک «فتاح» رونمایی شد. در آن مراسم برد این موشک ۱۴۰۰ کیلومتر و سرعت اعلامشده آن تا ۱۵ ماخ عنوان شد. فرماندهان نیروی هوافضای سپاه از قابلیت مانور این موشک در خارج و داخل جو سخن گفتند.
بخش مهم آن به طراحی سرجنگی و موتور جداگانه مربوط میشود که برای تغییر مسیر سرجنگی در طول پرواز در نظر گرفته شده است. فتاح محصول مسیر توسعه موشکهای سوخت جامد خانواده فاتح است؛ از فاتح-۱۱۰ تا ذوالفقار، دزفول و حاج قاسم. در تصاویر رونمایی علاوه بر بدنه اصلی، مجموعهای جداگانه شامل سرجنگی و موتور کوچکتر به نمایش درآمد. این موتور سوخت جامد کوچک با نازل متحرک برای ایجاد قابلیت تغییر جهت در سرجنگی معرفی شد.
رونمایی و مشخصات فتاح
عبور از ماخ ۵ در تعریف رایج ورود به محدوده سرعتهای هایپرسونیک است؛ بنابراین عدد ۱۵ ماخ، اگر در مرحله مورد اشاره حاصل شود، در این محدوده قرار میگیرد. اما سرعت بالا بهتنهایی یک موشک را به فناوری پیشرفته هایپرسونیک تبدیل نمیکند؛ موشکهای بالستیک متعارف نیز در بخشهایی از مسیر به سرعتهای بسیار بالا میرسند. تفاوت مهم در نوع مسیر، امکان مانور و توان حفظ کنترل در سرعتهای زیاد است.
در یک موشک بالستیک متعارف، پس از پایان مرحله پیشرانش، سرجنگی مسیر مشخصی را طی میکند و سامانههای دفاعی میتوانند با محاسبه مسیر احتمالی برای رهگیری برنامهریزی کنند. در یک سرجنگی مانورپذیر، امکان تغییر مسیر در مرحله بازگشت به جو وجود دارد که پیشبینی نقطه اصابت را دشوارتر میکند.
MaRV و HGV چه تفاوتی دارند؟
MaRV سرجنگیای است که پس از جدا شدن از موشک بالستیک، در مرحله بازگشت به جو امکان مانور دارد. HGV اما پس از شتابگیری اولیه، در بخش قابل توجهی از مسیر درون جو حرکت گلایدی دارد و شکل بدنه و نیروی آیرودینامیکی در حرکت آن نقش مهمی ایفا میکند.
تحلیل مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS) در تیر ۱۴۰۲ بخش دوم فتاح را به سرجنگی بازگشتی مانورپذیر یا MaRV نزدیکتر دانسته و آن را از وسیله گلاید هایپرسونیک متعارف یا HGV متمایز کرده است. این مؤسسه در ارزیابی آبان ۱۴۰۲، فتاح-۲ را پروژهای با طراحی بلندپروازانه توصیف کرد که برای رسیدن به قابلیت عملیاتی با چالشهای فنی مهمی روبهروست. تحلیل IISS درباره فتاح-۱ آن را به خانواده سرجنگیهای مانورپذیر نزدیکتر میداند و درباره میزان و دامنه واقعی مانورها اطلاعات عمومی کاملی منتشر نشده است.
فتاح-۲ و طراحی گلایدی
۱۹ آبان ۱۴۰۲ نسخه دوم این خانواده با نام فتاح-۲ به نمایش درآمد. در معرفی رسمی، فتاح-۲ به وسیله گلاید هایپرسونیک مجهز شده توصیف شد و برد اعلامشده برای آن حدود ۱۵۰۰ کیلومتر عنوان شد. تصاویر منتشرشده از نمایشگاه نیروی هوافضای سپاه بدنهای با شکل متفاوت را نشان میداد که در مقایسه با سرجنگی فتاح-۱ بیشتر به یک وسیله گلایدی شباهت داشت.
مؤسسه جینز در بررسی تصاویر فتاح-۲ به شباهتهایی میان بخش انتهایی آن و طرحهای آزمایشی وسایل گلاید هایپرسونیک اشاره کرده و به نبود ورودی هوای مشخص برای موتور اسکرمجت در نمونه بهنمایشدرآمده توجه کرده است.
چالشهای فنی و ارزیابی
وقتی از موشک هایپرسونیک صحبت میکنیم فقط سرعت مطرح نیست؛ بدنه باید در برابر گرمای شدید ناشی از حرکت با سرعت بالا مقاومت کند و سامانه کنترل نیز باید در همان شرایط عملکرد قابل اطمینانی داشته باشد. افزایش سرعت فشار حرارتی و آیرودینامیکی قابل توجهی ایجاد میکند و مواد سازهای، پایداری بدنه، ارتباط میان اجزای سامانه و عملکرد تجهیزات کنترل اهمیت پیدا میکنند. در وسیله گلایدی شکل بدنه و رفتار آیرودینامیکی نیز تعیینکننده است.
به همین دلیل نمایش یک نمونه یا اعلام مشخصات اولیه را نباید با اثبات تمام قابلیتهای عملیاتی یک سامانه برابر دانست؛ مسیر توسعه چنین فناوریهایی به آزمایشهای متعدد و ارزیابی عملکرد در شرایط واقعی نیاز دارد.
فتاح را باید در دو سطح بررسی کرد: نخست ادامه توسعه موشکهای سوخت جامد خانواده فاتح و دوم تلاش برای افزودن قابلیت مانور به بخش انتهایی موشک. در فتاح-۱ موتور جداگانه سرجنگی و نازل متحرک مهمترین بخش طراحی معرفیشده است و در فتاح-۲ ایران طرح متفاوتی را با عنوان وسیله گلاید هایپرسونیک به نمایش گذاشت. این دو نسخه را نباید یکی دانست؛ فتاح-۱ و فتاح-۲ در شکل بخش انتهایی و فناوری اعلامشده تفاوت دارند و هرکدام باید جداگانه بررسی شوند.
برد ۱۴۰۰ کیلومتری فتاح-۱ و برد اعلامشده ۱۵۰۰ کیلومتری فتاح-۲ این دو را در محدوده موشکهای بالستیک میانبرد قرار میدهد. اما آنچه فتاح را به موضوعی مهم در مطالعات موشکی تبدیل کرده فقط برد آن نیست؛ بحث بر سر سرجنگی مانورپذیر و تلاش برای توسعه فناوری گلاید هایپرسونیک است. فتاح پروندهای است که هنوز درباره برخی جزئیات فنی آن اطلاعات عمومی محدودی وجود دارد. با این حال تصاویر رونمایی، مشخصات اعلامشده و ارزیابی مراکز تخصصی نشان میدهد ایران در این پروژه به دنبال توسعه قابلیتهایی فراتر از یک موشک بالستیک متعارف بوده است.
در سه قسمت این پرونده، سه نمونه از مسیر توسعه موشکی ایران بررسی شد: سجیل روایت ورود به فناوری موشک دومرحلهای سوخت جامد بود؛ حاج قاسم ادامه مسیر خانواده فاتح و رسیدن به برد اعلامشده ۱۴۰۰ کیلومتر را نشان داد؛ فتاح نیز پرونده تلاش برای توسعه سرجنگی مانورپذیر و فناوریهای هایپرسونیک را پیش روی ما گذاشت. این سه موشک از نظر طراحی، مأموریت و فناوری یکسان نیستند اما هر سه بخشی از روند توسعه توان موشکی ایران را روایت میکنند؛ روندی که از تجربههای اولیه آغاز شد و به پروژههایی با پیچیدگی فنی بیشتر رسید.
منبع: tabnak.ir

ادعای رسانههای صهیونیستی درباره برد موشک سجیل





