ظریف؛ دیپلماتی که سیاستمدار شد / بررسی برند مرد برجام
محمدجواد ظریف در انتخابات ۱۴۰۳ از جایگاه دیپلمات سابق به کنشگر سیاسی تمامعیار تبدیل شد و در انتخاب مسعود پزشکیان، مدیریت شورای راهبری و معاونت راهبردی نقش گرفت.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، محمدجواد ظریف یکی از شناختهشدهترین و درعینحال مناقشهبرانگیزترین شخصیتهای سیاسی ایران است که نام او با مذاکره، برجام، رابطه با غرب و تقابل با مخالفان دیپلماسی گره خورده است. او در انتخابات ۱۴۰۳ از جایگاه یک دیپلمات سابق بیرون آمد و به یک کنشگر سیاسی تمامعیار تبدیل شد.
به گزارش عصر ایران، در این تحلیل در گفتوگو با دکتر رسول بابایی، استراتژیست برند شخصی، تلاش شده به پرسشهایی از زاویه برند شخصی و سیاسی پاسخ داده شود؛ از اینکه آیا برند ظریف هنوز در برجام خلاصه میشود تا اثر فایل صوتی گفتوگوی او با سعید لیلاز و ریشه تقابل او با روسیه.
برند قطبی مالک مذاکره
وقتی اسم ظریف شنیده میشود، بلافاصله چند تصویر و مفهوم در ذهن شکل میگیرد: مذاکره، برجام، دیپلماسی، لبخند، زبان انگلیسی، آمریکا، روسیه و تقابل میدان و دیپلماسی. برند تصویری است که در ذهن مردم شکل گرفته است و اگر روشن، متمایز و قابل تشخیص باشد، با یک برند روبهرو هستیم.
خیلی از وزیران امور خارجه آمدهاند و رفتهاند، اما نام همه آنها در ذهن مردم نمانده است. ظریف مانده، چون توانسته مالک یک مفهوم شود؛ او در ذهن بخش بزرگی از جامعه، صاحب مفهوم «مذاکره» است. همین نقطه قوت به بزرگترین محدودیت برند او نیز تبدیل شده، زیرا سایر تواناییها و تجربههایش زیر سایه آن قرار گرفته است.
ظریف یک برند متمایز و قطبی است. بخشی از جامعه او را نماد عقلانیت، گفتوگو، تخصص و دفاع حرفهای از منافع ایران میداند و بخش دیگری او را نماد خوشبینی به آمریکا، شکست برجام و فاصلهگرفتن از نیروهای داخلی میداند. شدت موافقت و مخالفت نشان میدهد برند او قدرتمند است، هرچند قدرتمندبودن با محبوببودن فرق دارد.
صحنه بزرگ و ترکیب تخصص و ارتباط
چهار عامل در ساختهشدن این برند کنار هم قرار گرفت: تخصص در سیاست خارجی و زبان دیپلماسی، تمایز در زبان بدن و حضور در رسانههای بینالمللی، زمان مناسب در آغاز دولت روحانی که جامعه از تحریم و تنش خسته بود، و داشتن صحنه بزرگ مذاکرات هستهای در برابر وزیران خارجه قدرتهای بزرگ جهان.
توانایی او در ترکیب تخصص و ارتباط، سرمایه دیگر او بود. او هم میتوانست در جلسه تخصصی درباره جزئیات حقوقی و سیاسی مذاکره حرف بزند و هم در برنامه تلویزیونی پیام ساده و قابل فهم به مردم بدهد. اعتمادبهنفس و لبخند او در آن دوره برای هوادارانش نشانه اعتمادبهنفس بود، اما بعدها مخالفان توانستند معنای همین لبخند را تغییر دهند و بگویند نشانه خوشبینی به آمریکاست.
برجام؛ سکوی اوج و محدودیت برند
برجام صحنهای بود که ظریف را به اوج رساند، اما ظریف نیز به برجام چهره انسانی داد. مردم برجام را از طریق چهره ظریف میدیدند و اعتماد مردم از شخص ظریف به محصول او، یعنی برجام، منتقل شد. وقتی برجام با خروج آمریکا، بازگشت تحریمها و فشار اقتصادی روبهرو شد، بیاعتمادی به محصول دوباره به شخص ظریف بازگشت.
بزرگترین اشتباه برند ظریف این بود که تمام سرنوشت خود را به یک محصول گره زد و از «نماد دیپلماسی» به «مرد برجام» تقلیل پیدا کرد. دیپلماسی یک توانایی و نگرش پایدار است، اما برجام توافقی مشخص بود که تحت تأثیر دهها عامل داخلی و خارجی قرار داشت. او باید برند خود را با قرار دادن برجام در روایتی بزرگتر درباره سیاست خارجی ایران، از برجام بزرگتر میکرد.
مخالفان ظریف فقط برجام را نقد نکردند؛ آنها یک هویت منفی و منسجم ساختند و به «ضدبرندینگ» روی آوردند. ظریف معمولاً تلاش کرد به جزئیات ادعاها پاسخ فنی دهد، اما پاسخ فنی نمیتواند همیشه یک روایت سیاسی را شکست دهد. روایت پیشنهادی این است: «من به آمریکا اعتماد نکردم؛ من به قدرت ایران برای مذاکره اعتماد کردم».
فایل صوتی و عبور از دیپلمات به سیاستمدار
فایل صوتی گفتوگو با سعید لیلاز یکی از نقاط گسست برند ظریف بود. تا پیش از انتشار، جامعه بیشتر با ظریف رسمی، منظم و محتاط روبهرو بود، اما فایل صوتی ظریف پشت صحنه را نشان داد که گلایه داشت و درباره رابطه میدان و دیپلماسی حرفهای حساسی میزد. برای بخشی از جامعه این صراحت کمککننده بود، اما برای بخشهایی از حاکمیت و جامعه پرهزینه شد و تصویر یک دیپلمات رازدار آسیب دید.
خود ظریف بعداً تأکید کرد که میدان و دیپلماسی را مکمل یکدیگر میداند، اما قاب «تقابل میدان و دیپلماسی» شکل گرفته بود. همچنین باید میان انتقاد از روسیه و مخالفت با رابطه ایران و روسیه تفاوت گذاشت. توصیه برندی مطرحشده این است که ظریف از «نقد روسیه» به «سیاست خارجی ایرانمحور» عبور کند و موضع او مخالفت با وابستگی ایران به هر قدرت خارجی باشد.
ظریف در انتخابات ۱۴۰۳ وارد کارزار شد، به مخالفان پاسخ داد و پس از پیروزی ریاست شورای راهبری انتخاب اعضای کابینه را پذیرفت و معاون راهبردی رئیسجمهور شد. از آنجا به بعد دیگر نمیتوان او را فقط متخصص سیاست خارجی دانست. نباید اغراق کرد و گفت پزشکیان فقط با ظریف پیروز شد، اما نمیتوان نقش ظریف را هم نادیده گرفت؛ او به کارزار پزشکیان انرژی، اعتبار و پیام روشن داد و بخشی از اعتبار خود را به پزشکیان منتقل کرد.
منبع: www.asriran.com

پاسخ وزیر جهاد کشاورزی به سؤالات نمایندگان در کمیسیون کشاورزی





