شکست پره توربین MD-82 در تایپه و دستور FAA برای موتور JT8D-200

به گزارش تابناک، هواپیمای MD-82 شرکت تایوانی Far Eastern Air Transport با ۱۷۱ سرنشین در حال نزدیک شدن به فرودگاه تایپه بود که موتور سمت چپ آن از کار افتاد. خلبانان پیام اضطراری PAN PAN را اعلام کردند و هواپیما با یک موتور آسیب‌دیده به مسیر فرود ادامه داد و روی باند نشست. کسی آسیب ندید، اما بررسی موتور نشان داد یکی از پره‌های توربین فشار پایین شکسته است.

نقص موتور در آسمان تایپه

پرواز FE۸۰۲۶ شرکت Far Eastern Air Transport با یک فروند MD-82 انجام می‌شد. پس از فرود در تایپه، بررسی‌های فنی آغاز شد و کارشناسان متوجه شدند یکی از ۵۸ پره مرحله چهارم توربین فشار پایین موتور سمت چپ شکسته است. بررسی‌های هیئت ایمنی حمل‌ونقل تایوان علت شکست را خستگی فلز تشخیص داد؛ پدیده‌ای که در آن یک قطعه فلزی زیر فشارهای تکراری به‌تدریج مقاومت خود را از دست می‌دهد و سرانجام می‌شکند. نکته مهم این بود که این پره پیش از رسیدن به موعد بازرسی بعدی شکسته بود، در حالی که بازرسی قبلی نیز روی آن انجام شده بود.

خستگی فلز و ثبت ناقص سوابق

هواپیماهای MD-82 و MD-83 از خانواده موتورهای JT8D-200 ساخت شرکت آمریکایی پرت اند ویتنی استفاده می‌کنند و دو موتور بزرگ آنها در دو طرف انتهای بدنه قرار دارد. در انتهای این موتور، توربین فشار پایین قرار دارد که پره‌های آن باید در دمای بالا و زیر فشارهای مکانیکی سنگین و نیروی گریز از مرکز کار کنند. اگر روی سطح پره‌ای ترک کوچکی شکل بگیرد، با هر ساعت کارکرد تحت فشارهای مکرر رشد می‌کند. شکست پره در حال چرخش می‌تواند به بخش‌های دیگر موتور برخورد کند و در صورت خروج از محدوده حفاظتی موتور، با پدیده شکست مهارنشده موتور یا Uncontained Engine Failure روبه‌رو می‌شویم. گزارش نهایی هیئت ایمنی حمل‌ونقل تایوان نشان داد اطلاعات کاملی از شماره سریال و ساعات کارکرد پره‌های توربین در سوابق نگهداری موتور وجود نداشته است.

دستورالعمل اجباری FAA برای موتورهای JT8D-200

سه سال پس از این حادثه، سازمان هوانوردی فدرال آمریکا، FAA، دستورالعملی با شماره AD ۲۰۲۱-۲۲-۱۹ صادر کرد. این دستورالعمل در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۱ منتشر شد و از ۲۸ دسامبر همان سال لازم‌الاجرا شد. در متن دستورالعمل، FAA به حادثه شکست پره توربین در یک MD-82 و پنج مورد دیگر از شکست مهارنشده پره‌های توربین در موتورهای سری JT8D-200 اشاره کرده است. موضوع این دستورالعمل پنج مدل JT۸D-۲۰۹، JT۸D-۲۱۷، JT۸D-۲۱۷A، JT۸D-۲۱۷C و JT۸D-۲۱۹ بود و از بهره‌برداران خواسته شد بازرسی پره‌های مرحله سوم و چهارم توربین فشار پایین را مطابق روش‌های تعیین‌شده انجام دهند و محدودیت‌های زمانی و کارکردی برای تعویض پره‌ها رعایت شود.

مهلت ۲۸ دسامبر ۲۰۲۷ به چه معناست

مهلت شش‌ساله مطرح‌شده در این دستورالعمل به ۲۸ دسامبر ۲۰۲۷ می‌رسد و همین تاریخ یکی از دلایل بحث‌ها درباره آینده موتورهای JT8D-200 بوده است. FAA نگفته است تمام هواپیماهای MD از سال ۲۰۲۷ ممنوع‌الپرواز می‌شوند و دستورالعمل مورد اشاره الزامات مشخصی درباره پره‌های توربین و بازرسی و تعویض آنها دارد. در صنعت هوانوردی سابقه طولانی یک موتور جایگزین بازرسی و تأیید فنی نیست و قطعه جایگزین نیز باید از نظر مشخصات فنی، کیفیت ساخت، آزمون‌ها و تأییدیه‌های لازم قابل قبول باشد. ماجرای هواپیماهای MD در ایران نیز از همین قطعات شروع می‌شود؛ هواپیماهایی که سال‌ها در خطوط داخلی پرواز کرده‌اند و اکنون با پرسش‌هایی درباره وضعیت موتور، تأمین قطعات، روش‌های تعمیراتی و اجرای دستورالعمل‌های بین‌المللی روبه‌رو هستند.