چرا سهم ۱۳ میلیون صاحب شغل از مالیات کمتر از ۶ درصد است؟

به گزارش ایسنا، آن‌طور که سخنگوی سازمان امور مالیاتی گفته است، حدود ۱۳ میلیون نفر از مؤدیان مالیاتی کشور در گروه صاحبان مشاغل قرار دارند که مجموع مالیات پرداختی این گروه کمتر از ۶ درصد کل درآمدهای مالیاتی کشور است؛ آماری که بار دیگر موضوع توزیع بار مالیاتی میان گروه‌های مختلف اقتصادی را مطرح می‌کند.

مهدی موحدی - سخنگوی سازمان امور مالیاتی - با اشاره به تعداد صاحبان مشاغل اظهار کرد: «این گروه که عمدتا از مؤدیان خرد تشکیل شده‌اند، در مجموع کمتر از شش درصد کل مالیاتی را که سازمان امور مالیاتی برای دولت وصول می‌کند، پرداخت می‌کنند.»

سهم مشاغل از کل مالیات وصولی

بررسی عملکرد مالیاتی سال ۱۴۰۴ نیز این اظهارات را تأیید می‌کند. از مجموع حدود ۱۷۰۴.۵ همت مالیات وصول شده در سال گذشته، حدود ۹۲.۵ همت مربوط به مالیات صاحبان مشاغل بوده است؛ به این ترتیب سهم این گروه از کل درآمدهای مالیاتی حدود ۵.۴ درصد می‌شود.

در مقابل، مالیات اشخاص حقوقی با حدود ۷۹۷.۳ همت، نزدیک به ۴۶.۸ درصد کل مالیات وصولی را تشکیل داده است. همچنین حدود ۵۸۹.۸ همت از محل مالیات بر کالاها و خدمات وصول شده که سهمی معادل ۳۴.۶ درصد دارد.

چرا سهم مشاغل از مالیات کم است؟

یکی از دلایل این وضعیت، ترکیب جامعه صاحبان مشاغل است. این گروه از واحدهای صنفی کوچک و کسب‌وکارهای خرد تا فعالیت‌های اقتصادی بزرگ‌تر را شامل می‌شود و بخش قابل توجهی از آنها به دلیل حجم محدود فعالیت و درآمد، مالیات اندکی می‌پردازند یا مشمول مالیات صفر می‌شوند.

در همین راستا تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم با هدف تسهیل تکالیف مالیاتی مشاغل کوچک اجرا می‌شود. بر اساس این سازوکار، سازمان امور مالیاتی می‌تواند مالیات برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط را به‌صورت مقطوع تعیین کند و آنها را از ارائه اظهارنامه مالیاتی معاف کند.

آمارهای اعلام شده از عملکرد سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد برای ۷۵ درصد صاحبان مشاغل مالیات صفر تعیین شده است. این موضوع نشان می‌دهد تعداد بالای مؤدیان لزوماً به معنای برخورداری از ظرفیت مالیاتی بالا نیست.

مالیات شرکت‌ها و حقوق‌بگیران در صدر وصولی‌ها

در سوی دیگر شرکت‌ها و حقوق‌بگیران سهم قابل توجهی در تأمین درآمدهای مالیاتی دارند. از مجموع مالیات بر درآمدها در سال ۱۴۰۴، حدود ۱۱۵.۳ همت از حقوق کارکنان بخش خصوصی و ۴۹.۸ همت از حقوق کارکنان بخش عمومی وصول شده است.

در مجموع، مالیات حقوق کارکنان بخش عمومی و خصوصی به حدود ۱۶۵.۱ همت رسیده که به‌مراتب بیشتر از مالیات وصول‌شده از صاحبان مشاغل است. این تفاوت تا حدودی به ساختار فعالیت‌های اقتصادی و شیوه شناسایی درآمدها نیز مربوط می‌شود؛ چراکه اطلاعات حقوق و دستمزد و فعالیت شرکت‌های رسمی معمولاً از مسیرهای مشخص‌تری در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می‌گیرد.

مسئله توزیع عادلانه بار مالیاتی

سهم ۵.۴ درصدی صاحبان مشاغل از کل مالیات وصولی در کنار جمعیت ۱۳ میلیون نفری این گروه، ضرورت تفکیک دقیق کسب‌وکارهای خرد از فعالیت‌های پردرآمد را نشان می‌دهد.

از یک سو افزایش فشار مالیاتی بر واحدهای کوچک می‌تواند فعالیت اقتصادی آنها را با مشکل مواجه کند و از سوی دیگر شناسایی نشدن کامل درآمد برخی مشاغل پردرآمد می‌تواند به توزیع نامتوازن بار مالیاتی منجر شود.

با این اوصاف چالش اصلی نظام مالیاتی شناسایی ظرفیت واقعی درآمدی گروه‌های مختلف اقتصادی و متناسب‌سازی مالیات با توان پرداخت آنهاست؛ موضوعی که با توسعه سامانه‌های اطلاعاتی و مقابله با فرار مالیاتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.