سروش محلاتی: در برائت دچار ظاهرگرایی و انحراف شده‌ایم

به گزارش ایسنا، آیت‌الله سروش محلاتی استاد حوزه علمیه قم در مراسم عزاداری شهادت زهرا با زمینه تبیین اصل برائت در قرآن گفت مفهوم برائت و کفر به طاغوت در قرآن جایگاه مهمی دارد، تا جایی که لازمه ایمان شمرده می‌شود، اما برائت در قرآن عموما به‌صورت معیاری و رسمی بیان شده است، نه به‌صورت مصداقی و اسمی.

برائت قلبی و معیاری در قرآن

سروش محلاتی با اشاره به آیات مربوط به برائت در قرآن توضیح داد قرآن برائت را امری مشابه ایمان و قلبی و درونی معرفی می‌کند که باید نسبت به کفر، شرک و ظلم در درون انسان حالت بیزاری و دوری جستن ایجاد شود و این لازمه ایمان قرآنی و توحیدی است، تا جایی که در سیره حضرت ابراهیم که به‌عنوان اسوه حسنه در قرآن معرفی شده است، برائت از شرک و مشرکین تصریح شده است.

وی افزود یکی از مصادیق لعن الهی که قرآن مورد اشاره قرار داده است اذیت کردن و آزار رسول خداست و طبیعی است که این اذیت منحصر به مشرکان و کافران نیست و به روایت قرآن، برخی از مسلمانان و به ظاهر مسلمانان نیز پیامبر را مورد آزار قرار داده‌اند، بنابراین لعن و برائت از نظر قرآن لزوما به مشرکان و کافران محدود نمی‌شود، اما مساله مهم اینجاست که این لعن و برائت باید چگونه صورت گیرد.

منع اهل‌بیت از لعن علنی و اذاعه

سروش محلاتی با اشاره به وجود باب اذاعه در منابع اصلی روایات شیعه نظیر اصول کافی و وسایل‌الشیعه افزود روایات متعددی با سند صحیح در منابع شیعه وجود دارد که اهل‌بیت(ع) با صراحت و شدت از هرگونه لعن علنی اشخاص مقدس برای اهل‌سنت منع کرده‌اند و حتی در روایتی امام صادق علیه‌السلام درباره افرادی که در مساجد دشمنان اهل‌بیت را لعن می‌کنند، خود آن افراد را لعن کرده و فرمودند: «این رفتار موجب آزار و اذیت برای ما می‌شود.»

او با ذکر نمونه‌های دیگر از این روایات تصریح کرد اهل‌بیت صراحت دارند افرادی که با ذکر برخی مطالب خصوصی و اسرار شیعه موجب ریخته شدن خون افراد بی‌گناه در واکنش به آن می‌شوند، در خون ریخته شده شریک هستند و حتی این را امام معصوم، دست داشتن در قتل عمد و نه حتی قتل غیرعمد و خطا نام نهاده است.

سروش محلاتی تصریح کرد: «مگر نباید ما همه رفتارهای دینی خود را از اهل‌بیت بگیریم؟» وی افزود چرا در موضوع برائت به روش خود اهل‌بیت و توصیه‌های موکد ائمه درباره روش برائت و لعن توجه نمی‌شود و چرا با ایجاد انحرافات و انجام رفتارهایی که تحریک‌کننده و توهین به مقدسات اهل‌سنت است، موجب ریخته شدن خون شیعیان و فشار بر علما و شیعیان ساکن دیگر کشورها می‌شویم؟

ریشه تاریخی انحراف و نقد ظاهرگرایی در لعن

وی شناسایی ریشه و انگیزه ایجاد انحراف در موضوع برائت و تبدیل آن به مناسک دینی را نیازمند پژوهش‌های تاریخی دانسته و افزود اجمالا ما در دوره صفویه شاهد بروز بیشتر این رفتارها هستیم، به گونه‌ای که گروه‌هایی در فضای عمومی جامعه به ابراز لعن و برائت می‌پرداختند و همان زمان نیز علمای شیعه که ساکن مکه و مدینه بودند، با ارسال نامه‌هایی نسبت به آثار این رفتارها بر فشار به شیعیان خارج ایران هشدار می‌دادند، اما این نوع رفتار از سوی برخی علما تئوریزه شد و کتابی در ضرورت لعن و برائت نوشته شد و تا جایی ادامه پیدا کرد که به یکی از دلایل تنش بین دولت صفوی و دولت عثمانی تبدیل شد. البته در دوره‌های بعد با ظهور علمای دارای عقلانیت و آگاه به زمان نظیر شیخ بهایی این رفتارها اصلاح شد.

این استاد حوزه و دانشگاه با ریشه‌یابی این نوع رفتارها در مساله قدرت افزود در دوران امیرمومنان نیز معاویه و اطرافیانش به‌شدت دنبال این بودند که از امیرمومنان جمله‌ای در لعن و علیه شیخین بگیرند و آن را جهت ایجاد تفرقه و بدبینی در مردم نسبت به ایشان شیوع دهند، اما علی(ع) با وجود همه مسایلی که برایشان و همسر شهیدشان گذشته بود با هوشیاری در پاسخ به نامه‌های تحریک‌آمیز معاویه، کوچکترین عبارتی که بتواند دستاویز حکومت شام قرار بگیرد بیان نمی‌کردند و برعکس نقدها را به جای شیخین، به عملکرد خود معاویه ارجاع می‌دادند.

این مدرس دروس خارج فقه حوزه علمیه قم با اشاره به دیدگاه‌های شهید مطهری و شهید بهشتی در این باره گفت در ابتدای انقلاب نیز گروهی از علمای تهران که برای آنها مساله برائت و لعن و ایجاد شکاف با اهل‌سنت اهمیت داشت، از امام خمینی این درخواست را داشتند که از امثال شهید بهشتی به‌دلیل نگاه مثبت ایشان به اهل‌سنت استفاده نشود. وی افزود شهید مطهری نیز در کتاب فلسفه تاریخ این نوع ظاهربینی و انحراف در لعن را مورد نقد قرار داده و تصریح می‌کند: «اصحاب لعن، با ظلم مشکلی ندارند و علیه ظلم اقدامی نمی‌کنند و همه مشکلات را به گردن چند نفر در صدر اسلام می‌اندازند و از خود سلب مسئولیت می‌کنند در حالیکه لعن باید نماد مخالفت با ظلم باشد نه متوقف شدن بر اشخاص و رها کردن اصل ظلم.»