جفری ساکس: حمله نظامی به ایران نقض آشکار حقوق بینالملل است
پروفسور جفری ساکس روز دوشنبه در ارتباط تصویری با همایش بینالمللی سایه جنگ بر مردم و طبیعت در منطقه، حمله نظامی به ایران را نقض آشکار حقوق بینالملل دانست و محیطزیست را قربانی خاموش جنگ توصیف کرد.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، پروفسور جفری ساکس، رئیس شبکه راهحلهای توسعه پایدار سازمان ملل متحد، در سخنرانی تصویری در همایش بینالمللی سایه جنگ بر مردم و طبیعت در منطقه، تاکید کرد که جنگ علیه انسانها و جنگ علیه طبیعت دو پدیده جداگانه نیستند و حمله نظامی به ایران نقض آشکار ممنوعیت توسل به زور در منشور سازمان ملل متحد است.
او که به صورت تصویری در این همایش سخن میگفت، به گزارش ایرنا یادآور شد که مجمع عمومی سازمان ملل متحد از سال ۲۰۰۱ روز ششم نوامبر را بهعنوان «روز بینالمللی پیشگیری از بهرهبرداری از محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه» به رسمیت شناخته است و یادداشت مفهومی نشست، محیط زیست را قربانی خاموش جنگ توصیف میکند که خسارات واردشده به زمین، آب و هوا در دوران جنگ اغلب چنان ماندگار است که حتی صلحی پایدار نیز قادر به جبران آنها نیست.
ساکس گفت: «جنگ علیه سایر انسانها و جنگ علیه طبیعت، در واقع دو پدیده جداگانه نیستند، بلکه هر دو جلوههایی از یک طرز تفکر و نگرش واحد هستند.» به گفته وی، رهبری که تصمیم میگیرد مردم کشور رقیب هیچ اهمیتی ندارند و میتوان با نیروی قاهر مسئله سیاسی را حلوفصل کرد، همان نوع رهبری است که آمادگی دارد مزارع را به آتش بکشد، چاههای آب را مسموم کند و هوا را آلوده سازد. وی افزود نظامی که طبیعت را تنها منبعی برای غارت و بهرهکشی با هدف کسب سود کوتاهمدت میبیند، با ملتها و مردمان دیگر نیز به همین شیوه رفتار میکند و سوابق تاریخی نیز استفاده از تخریب سرزمین بهعنوان ابزاری عامدانه در جنگ را تأیید میکند.
تخریب بیسابقه محیطزیست غزه
وی تاکید کرد تخریب غزه از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون با خشونت و گستردگیای همراه بوده که نمونههای مشابه آن بهندرت در تاریخ دیده شده است. بر اساس ارزیابی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در سپتامبر ۲۰۲۵، خسارات واردشده به خاک، منابع آب شیرین و سواحل غزه بیسابقه بوده و احیای برخی از این خسارات ممکن است دههها به طول بینجامد. غزه حدود ۹۷ درصد از محصولات درختی خود و ۹۵ درصد از اراضی پوشیده از درختچه و بوته را از دست داده است و تا اواخر ژوئیه ۲۰۲۵ حدود ۸۶ درصد از زمینهای کشاورزی غزه آسیب دیده بودند و تنها ۱.۵ درصد از این اراضی همزمان سالم و در دسترس فلسطینیان باقی مانده بود.
به گفته ساکس، چاههای آب، گلخانهها، شبکههای آبیاری و باغهای میوه نابود شدند و بسیاری از مزارع سابق به خاکریزهای نظامی و مناطق حائل تبدیل شدند. تصفیه فاضلاب از کار افتاد و فاضلاب تصفیهنشده به سطح زمین و دریای مدیترانه راه یافت و به آبخوانی نفوذ کرد که حتی پیش از جنگ نیز بیش از ظرفیت خود مورد برداشت قرار گرفته بود. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد هشدار داده که ریشهکن کردن درختان با ماشینآلات سنگین، لایه سطحی و حاصلخیز خاک را از بین برده و زمین را در برابر بیابانزایی آسیبپذیر کرده است. وی گفت پیامد این اقدامات و به قضاوت وی، هدف آنها، غیرقابلسکونت کردن غزه برای ساکنان فلسطینی آن بوده است.
ساکس افزود در سپتامبر ۲۰۲۵ کمیسیون مستقل بینالمللی تحقیق سازمان ملل متحد درباره سرزمین اشغالی فلسطین به این نتیجه رسید که اسرائیل در غزه مرتکب نسلکشی شده است؛ یافتهای که اسرائیل آن را رد میکند. وی گفت صرفنظر از اصطلاحات بهکاررفته، تخریب زمین، آب و درختان غزه را نمیتوان از تخریب مردم آن جدا دانست و اینها اجزای یک کارزار واحد هستند.
حملات به ایران و گسترش آلودگی در خلیج فارس
وی گفت ایران نیز رفتار مشابهی را از سوی ایالات متحده و اسرائیل تجربه کرده است. در ژوئن ۲۰۲۵ در جریان جنگ ۱۲ روزهای که اسرائیل آغاز کرد و ایالات متحده نیز به آن پیوست، حملات اسرائیل به انبار نفت شهران در تهران اصابت کرد و آتش و دود سمی را بر فراز شهر پراکنده ساخت. وی این اقدام را آشکارا بیپروا دانست و گفت در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ ایالات متحده و اسرائیل جنگی بهمراتب گستردهتر علیه ایران آغاز کردند؛ جنگی آشکارا غیرقانونی که بدون هیچگونه مجوزی از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد آغاز شد، در حالی که پیش از آن هیچ حمله مسلحانهای از سوی ایران صورت نگرفته بود که بتوان آن را مبنایی برای توسل به دفاع مشروع بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد دانست.
به گفته وی، این اقدام نقض آشکار ممنوعیت توسل به زور در منشور سازمان ملل متحد است. در هفتم مارس ۲۰۲۶ حملات هوایی چهار مرکز ذخیرهسازی نفت و پالایشگاه را در تهران و مناطق اطراف آن هدف قرار دادند و آتشسوزیها منطقهای کلانشهری با جمعیتی بیش از ۹ میلیون نفر را در دود فرو برد و باران سیاه آغشته به نفت بر سطح شهر بارید و آن را به ترکیبات گوگردی و فلزات سنگین در مقادیر ناچیز آلوده کرد.
ساکس افزود سازمان جهانی بهداشت درباره آلودگی خطرناک هوا و خطر آلوده شدن مواد غذایی و منابع آب در پی بمباران زیرساختهای نفتی هشدار داد. آتشسوزیهای ناشی از حملات در زنجان و تبریز نیز ساکنان این مناطق را در معرض دیوکسینها و فورانها قرار داد. در هجدهم مارس، حملات اسرائیل به میدان گازی پارس جنوبی و پالایشگاههای عسلویه بخش قابلتوجهی از ظرفیت تولید گاز ایران را از کار انداخت و مواد شیمیایی سمی، آلایندههای پایدار و فلزات سنگین آزادشده احتمالاً برای دههها به سلامت انسان و محیط زیست آسیب جدی وارد خواهند کرد.
وی اظهار کرد جنگ بهسرعت به آبها و زیرساختهای انرژی سراسر منطقه خلیج فارس گسترش یافت. ایران، ایالات متحده را به حمله به تأسیسات آبشیرینکن در جزیره قشم متهم کرده است. اقیانوسشناسان با بررسی تصاویر ماهوارهای، افزایش چشمگیر آلودگی نفتی در خلیج فارس را در مقایسه با ماه مشابه سال قبل، یعنی مارس ۲۰۲۶ در مقایسه با مارس ۲۰۲۵، شناسایی کردهاند و نفت به سواحل ایران نیز رسیده است. تنها در ۲ هفته نخست جنگ، بنا بر برآوردها حدود پنج میلیون تن دیاکسید کربن منتشر شد که به بحران اقلیمی دامن میزند؛ بحرانی که پیش از این نیز بیش از پنج سال خشکسالی را برای ایران و کشورهای همسایه به همراه آورده است.
ساکس تصریح کرد خلیج فارس دریایی کمعمق و نیمهبسته است که تمام کشورهای ساحلی به آن وابستهاند و چندین کشور منطقه بخش عمده آب آشامیدنی خود را از طریق آبشیرینکنها تأمین میکنند. نفت نشتیافته به سوی سواحل همه کشورهای منطقه حرکت میکند و دود و باران سیاه هیچ مرزی را به رسمیت نمیشناسند.
سه ضعف بنیادین و سه گام برای نجات طبیعت
به گفته ساکس، طرز تفکر پشت این جنگها بازتابدهنده سه ضعف بنیادین است؛ نخست تکبر و غرور یا آنچه یونانیان باستان هوبریس مینامیدند که ملتهای دیگر و طبیعت را موضوع سلطه میداند، دوم کوتهبینی که با تاکتیکهای زمین سوخته سرزمین را برای نسلهای آینده فقیر و ویران میکند، و سوم فقدان خویشتنداری و مهار نفس. وی به تعبیر قرآن کریم درباره انسانی اشاره کرد که هنگام دستیابی به قدرت در زمین فساد میکند و کشتزارها و دامها را نابود میکند و خداوند فساد را دوست ندارد.
وی گفت راهحلها همان فضیلتهای فروتنی، دوراندیشی و خویشتنداری هستند که سنتهای اخلاقی بشر آموختهاند و یادآور شد نخستین خلیفه، ابوبکر، فرماندهان خود را از قطع درختان میوه و کشتن دامها جز برای تأمین غذا منع کرده بود. به گفته وی، تمدن ایران نیز قنات را عرضه کرده است؛ نظامی از کانالهای زیرزمینی که جوامع ایرانی بیش از دو هزار سال از طریق آن آبهای زیرزمینی را به شیوهای پایدار استخراج کردهاند و مبتنی بر صبر و همکاری جوامع سهیم در منابع آبی مشترک است.
ساکس تاکید کرد: «جنگ جنایتکارانه آمریکا علیه ایران باید پایان یابد؛ و باید فوراً پایان یابد.» وی افزود کشتار و ویرانی در غزه نیز باید در عمل متوقف شود، نه صرفاً روی کاغذ یا در قالب قطعنامه، زیرا هیچ قانون زیستمحیطی نمیتواند بمباران انبارهای نفت در شهری پرجمعیت یا بولدوزر کردن باغهای میوه یک جمعیت تحت محاصره را جبران کند و ممنوعیت توسل به زور در منشور سازمان ملل متحد در کنار دیپلماسی واقعی از طریق شورای امنیت، زیربنای حفاظت از محیط زیست و جان انسانهاست.
گام دوم از نظر وی اجرای مؤثر حقوق بینالمللی موجود است، زیرا پروتکل الحاقی اول به کنوانسیونهای ژنو جنگافزارهایی را که موجب خسارات گسترده، درازمدت و شدید به محیط زیست طبیعی میشوند ممنوع میکند و اساسنامه رم نیز وارد کردن چنین خساراتی را در صورتی که آشکارا بیش از حد متناسب باشد بهعنوان جنایت جنگی به رسمیت میشناسد.
گام سوم اقدام منطقهای است؛ کشورهای خلیج فارس از جمله ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس هماکنون در چارچوب کنوانسیون منطقهای کویت مصوب ۱۹۷۸ و سازمان منطقهای حفاظت از محیط زیست دریایی دارای سازوکار همکاری هستند که باید مبنای پیمانی منطقهای شود تا تأسیسات آبشیرینکن، زیرساختهای آبی یا تأسیسات نفتی به شیوهای هدف قرار نگیرند که دریای مشترک را مسموم کند. وی گفت دستاوردهای صلح باید صرف احیای آبخوانها، تالابها و زمینهای کشاورزی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر شود و به سخن سعدی شیرازی در گلستان اشاره کرد که بر فرشی در مقر سازمان ملل متحد نقش بسته است: بنیآدم اعضای یک پیکرند که در آفرینش ز یک گوهرند / چو عضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار. وی افزود پیکر بههمپیوسته ما زمین، آب و هوا را نیز در بر میگیرد و باید ریشه مشترک تخریب انسانها و سیاره زمین یعنی تکبر، فقدان خویشتنداری و نبود دوراندیشی را به رسمیت شناخت و فضیلتهای احترام به دیگران، مسئولیت در قبال طبیعت و دوراندیشی به نفع نسلهای آینده را جایگزین کرد.
منبع: www.irna.ir

تصویب بزرگترین پرداخت اتحادیه اروپا به اوکراین؛ ۷.۹ میلیارد یورو










