رونمایی کتاب «مادران انقلابی، مادران دادخواه میدان مایو»

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، کتاب «مادران انقلابی، مادران دادخواه میدان مایو» نوشته مارگریت گوزمان بووار با ترجمه زینب کاظم‌خواه در مجموعه «شاهد عینی» انتشارات «وزن دنیا» ۲۳ آبان ۱۴۰۵ در کتاب‌خانه وزن دنیا رونمایی شد؛ به گزارش ایسنا در این نشست مینو مرتاضی لنگرودی، امیرحسین جلالی ندوشن و نفیسه آزاد با بررسی تجربه مادران میدان مایو در آرژانتین درباره تبدیل تجربه شخصی فقدان به کنش جمعی، دگرگونی مفهوم مادری، دادخواهی، حافظه تاریخی و نسبت عدالت‌خواهی با انتقام‌جویی سخن گفتند.

در آغاز برنامه نیما راد، گرداننده نشست، با اشاره به اهمیت جنبش مادران میدان مایو در تاریخ جنبش‌های اجتماعی قرن بیستم، این حرکت را یکی از تأثیرگذارترین جنبش‌های اجتماعی این قرن دانست که آثار و پیامدهای آن همچنان در نقاط مختلف جهان دیده می‌شود. او موضوع اصلی کتاب را تجربه مادرانی دانست که در دوران دیکتاتوری نظامی آرژانتین پس از ناپدیدشدن فرزندانشان برای یافتن حقیقت و پیگیری سرنوشت آن‌ها به میدان آمدند و بر اهمیت تبدیل‌شدن سوگ و فقدان به مطالبه‌ای عمومی و جمعی تأکید کرد.

از ابژه تحت ستم به سوژه صاحب اختیار

مینو مرتاضی لنگرودی، فعال و پژوهشگر حوزه زنان، گفت این زنان توانستند خود را از جایگاه ابژه‌های تحت ستم بیرون بیاورند و به سوژه‌هایی صاحب اختیار تبدیل شوند. او از نخستین گردهمایی این زنان در ۳۰ آوریل ۱۹۷۷ یاد کرد؛ مادرانی که پس از ناپدیدشدن فرزندانشان ابتدا به نهادهای رسمی مراجعه کردند اما با بی‌پاسخ‌ماندن درخواست‌هایشان تصمیم گرفتند اعتراض خود را به فضای عمومی بکشانند.

به گفته او، حضور مستمر آن‌ها در میدان مایو و راهپیمایی‌های پنجشنبه‌ها به‌تدریج به شکلی از مقاومت مدنی تبدیل شد و روسری‌های سفید این مادران بخشی از هویت جمعی جنبش شد. مرتاضی توضیح داد این زنان که پیش از شکل‌گیری جنبش عمدتا در چارچوب نقش‌های خانوادگی و خانه‌داری تعریف می‌شدند، با حضور در میدان از موقعیت خصوصی به عرصه عمومی وارد شدند و معنای مادری را از محدوده رابطه زیستی و خانوادگی فراتر بردند.

او همچنین به مطالبه مادران پس از پایان دیکتاتوری و دوره گذار سیاسی و روی کار آمدن دولت رائول آلفونسین پرداخت و تأکید کرد مسئله مادران تنها روشن‌شدن سرنوشت فرزندانشان نبود، بلکه خواهان آشکارشدن حقیقت، مشخص‌شدن مسئولیت عاملان ناپدیدسازی‌ها و پاسخ‌گویی درباره خشونت‌های صورت‌گرفته بودند.

دادخواهی با انتقام‌جویی یکی نیست

امیرحسین جلالی ندوشن، روان‌پزشک و روان‌درمانگر، بر تفاوت میان مرگ و ناپدیدشدن تأکید کرد و گفت ناپدیدشدن وضعیتی متفاوت ایجاد می‌کند زیرا سرانجام آن روشن نیست و امکان دستیابی به قطعیت درباره سرنوشت عزیز ازدست‌رفته وجود ندارد و فرایند سوگواری ممکن است در وضعیتی معلق باقی بماند.

او با ارجاع به دیدگاه‌های ژان امری درباره رنج و کینه گفت خشم بازماندگان را نباید با میل به انتقام یکی دانست و دادخواهی و مطالبه پاسخ‌گویی با انتقام‌جویی تفاوت دارد. جلالی گفت: «نباید از خانواده‌ها انتظار داشت که برای عبور از سوگ، به سرعت به زندگی پیشین بازگردند یا شکل مشخصی از مواجهه با رنج را بپذیرند.»

او همچنین با مقایسه تجربه مادر یکی از مفقودان جنگ و مادر سعید زینالی نشان داد حتی در مواجهه با فقدان‌هایی که ممکن است از بیرون مشابه به نظر برسند، تجربه افراد و خانواده‌ها یکسان نیست و بر ضرورت پرهیز از تعیین الگوی واحد برای سوگواری تأکید کرد.

تبدیل تجربه شخصی به کنش جمعی و ثبت حافظه تاریخی

نفیسه آزاد، جامعه‌شناس و پژوهشگر اجتماعی، نقش موقعیت زنان در جامعه آرژانتین را در فهم این تجربه مهم دانست و توضیح داد بسیاری از این زنان پیش از ورود به عرصه اعتراض در نقش‌های سنتی خانوادگی و خانه‌داری تعریف می‌شدند و از مهارت‌هایی مانند برقراری ارتباط، ایجاد پیوندهای عاطفی، مراقبت و حفظ روابط برای سازمان‌دهی و تداوم حرکت اعتراضی استفاده کردند.

او به مواجهه مادران با کلیسا و محدودیت‌ها و واکنش‌هایی اشاره کرد که در مسیر فعالیتشان با آن روبه‌رو شدند و یادآور شد با تغییر شرایط سیاسی پس از پایان دیکتاتوری، مسئله دادخواهی و چگونگی مواجهه با گذشته همچنان باقی ماند.

زینب کاظم‌خواه، مترجم کتاب، نیز درباره ویژگی‌های اثر و فرایند ترجمه آن سخن گفت و بر اهمیت ثبت تجربه زنانی تأکید کرد که از موقعیت مادران داغدار به کنشگرانی در عرصه عمومی تبدیل شدند. او توضیح داد کتاب صرفا به شرح وقایع سیاسی آرژانتین محدود نمی‌شود بلکه تجربه زیسته مادران و چگونگی شکل‌گیری کنش جمعی را دنبال می‌کند و روایت مادران میدان مایو بخشی از حافظه تاریخی مبارزه با فراموشی و تلاش برای دستیابی به حقیقت است.