حرکت چراغ خاموش چین و کانال مسقط؛ روایت فان هونگدا
دکتر فان هونگدا، رئیس مرکز مطالعات چین و خاورمیانه دانشگاه شائوشینگ، در گفتوگویی تفصیلی کارکرد کانال مسقط، پیامدهای انسداد تنگه هرمز و مرزهای تعهدات دیپلماتیک و اقتصادی پکن به تهران را تشریح کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، در تجربه مارس ۲۰۲۳، پکن با وساطت میان تهران و ریاض به توافقی دست یافت که با امضای «دکتر مساعد بن محمد العیبان»، مشاور امنیت ملی و معتمد خاندان سعودی، به نماد ورود عملیاتی چین به ترتیبات سیاسی غرب آسیا تبدیل شد. اکنون بار دیگر همان ساختار با محوریت مسقط فعال شده و «ژای جون»، دیپلمات باسابقه و فرستاده ویژه دولت چین در امور خاورمیانه، مأموریت دیپلماسی رفتوبرگشت میان پایتختهای منطقه را بر عهده گرفته است. تفاوت صحنه کنونی با سال ۲۰۲۳ در این است که اینبار ایالات متحده مستقیما یک طرف میدان به شمار میرود.
به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، برای بررسی محاسبات تصمیمگیران چینی نسبت به این بحران، با دکتر فان هونگدا، رئیس مرکز مطالعات چین و خاورمیانه در دانشگاه شائوشینگ و پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه دانشگاه ملی سنگاپور گفتوگو شده است. این گفتوگو در سه مرحله با تدقیق تحلیلی و بازخوانی انتقادی مواضع اولیه همراه شد و به نسبت میان تثبیت بازدارندگی از نگاه ایران و اولویت تداوم جریان انرژی و زنجیرههای مبادلات جهانی از نگاه پکن پرداخته است.
کانال مسقط؛ چرا عمان؟
به دنبال به بنبست رسیدن تلاشهای میانجیگرانه پیشین از جمله ابتکارات قطر و پاکستان، پکن در اقدامی مشهود کانال عمان را با هماهنگی و مشارکت فعال عربستان سعودی فعال کرده است؛ نشانهای که در حضور همزمان سلطان هیثم، دکتر مساعد العیبان و هیئت شورایعالی امنیت ملی ایران در پکن تجلی یافت. با این حال وزارت امور خارجه چین تاکنون برگزاری نشستی سهجانبه میان چین، عربستان سعودی و ایران یا دیداری دوجانبه میان ریاض و تهران در پکن را رسما تأیید نکرده است.
دکتر فان هونگدا در این باره گفت: «باور ندارم که حضور همزمان نمایندگان این سه کشور حوزه خلیجفارس در پکن صرفا یک تصادف بوده باشد». او افزود تهدیدهای مکرر ایالات متحده و اسرائیل مبنی بر ازسرگیری جنگ علیه ایران تنشهای شدیدی در منطقه ایجاد کرده و چین که همواره بر حلوفصل اختلافات از طرق دیپلماتیک تأکید داشته، اکنون تلاشهای خود را تشدید کرده است. به گفته او، پکن سازوکار سهجانبه را تنها رویکرد مؤثر نمیداند، اما آن را مسیری میداند که ارزش آزمودن و پیگیری جدی دارد.
او در تبیین تمایز ساختاری کانال مسقط با ابتکارات متوقفشده در دوحه یا اسلامآباد گفت: «مسقط بسیار کمحاشیهتر و چراغخاموشتر از اسلامآباد و دوحه عمل میکند و درجه بیطرفی آن نیز بهمراتب بیشتر است». به گفته او همین ویژگی باعث شده عمان برای تمامی طرفهای درگیر به گزینهای پذیرفتنیتر و قابلاتکاتر تبدیل شود.
تضمینها و تنگه هرمز
گزارشها حاکی است الگوی تجدیدشده میانجیگری، موضوع تضمینهای اقتصادی و امنیتی چین را در دستور کار دارد. تاکنون هیچیک از طرفهای حاضر در مذاکرات جزئیات نشستهای برگزارشده در پکن را افشا نکردهاند. دکتر فان هونگدا گفت اگر گزارشهای مربوط به ضمانتهای اقتصادی و امنیتی صحت داشته باشد، چین احتمالا تنها کشوری نخواهد بود که چنین تضمینهایی را ارائه میدهد.
او با اشاره به نقشآفرینی پیشین چین در سال ۲۰۲۳ که به احیای روابط دیپلماتیک تهران و ریاض انجامید، تأکید کرد چالش بنیادین اینبار آن است که ایالات متحده خود مستقیما یک طرف اصلی مناقشه است. به گفته او: «پکن توانایی ارائه پشتیبانیهای اساسی و ملموس برای همکاریهای اقتصادی میان چین و ایران را داراست؛ با اینوجود، وقتی پای تضمینهای امنیتی به میان میآید، سایر کشورها نیز باید در کنار چین قرار گیرند تا این هدف تنها از رهگذر یک تلاش دستهجمعی و چندجانبه محقق شود».
درباره تداوم اصطکاکهای دریایی در تنگه هرمز و هزینههای ترانزیت انرژی، او گفت: «فارغ از اینکه دیگر کشورها چه وضعیتی پیدا میکنند، با طولانیتر شدن بحران کنونی، بیشترین آسیب متوجه خود ایران میشود». او افزود هرچند ایالات متحده آغازگر این جنگ بود، اما با تداوم محدودیتها بر عبور آزادانه از تنگه هرمز، بهمرور زمان کشورهای بیشتری مواضع منفی در قبال ایران اتخاذ میکنند. به گفته او، چین که پیوند تنگاتنگ و عمیقی با بازار جهانی دارد، مایل به تداوم این وضعیت نیست و پایاندادن هرچه سریعتر به بحران به نفع چین، جامعه بینالمللی و خود ایران است.
نگاه واشنگتن و خطوط قرمز تهران
دکتر فان هونگدا گفت پکن تلاشها و اهداف ایران در پاسداری از امنیت ملیاش را به رسمیت میشناسد، اما توسعه اقتصادی را بنیان حیاتی امنیت ملی تلقی میکند. او افزود بسیاری از کشورها پس از تجربه انسداد در تنگه هرمز فرایند تنوعبخشی به مبادی تأمین انرژی خود را آغاز کردهاند و هر کشوری که زنجیرههای تأمین بینالمللی را برهم بزند، گریز از مخالفت گسترده جامعه جهانی برایش دشوار خواهد بود.
او درباره محاسبات پکن از واکنش واشنگتن گفت: «از زمان آغاز این جنگ، دیدگاه من همواره این بوده که پرزیدنت ترامپ احتمالا از تلاشهای میانجیگرانه چین استقبال نخواهد کرد؛ چرا که در تحلیل نهایی، ایالات متحده چین را رقیب اصلی و راهبردی خود میداند». با این حال به باور او نتایج انتخابات میاندورهای اخیر در ایالات متحده، رئیسجمهور ترامپ را به سمت اتخاذ رویکردی عقلانیتر در قبال بحران خلیجفارس سوق خواهد داد. او افزود چنانچه پکن بتواند در قامت یک میانجی کمسروصدا و چراغخاموش عمل کند، مخالفت کمتری نشان داده خواهد شد و پکن خواهد کوشید تفهیم کند که غایت میانجیگری چین صرفا مهار و حلوفصل منازعه جاری است.
درباره گامهای عملی مورد انتظار از ایران و پایتختهای عربی، او که ارزیابی خود را در جایگاه یک پژوهشگر دانشگاهی ارائه داد، گفت دستیابی به اجماع واقعی مستلزم امتیازدهی و انعطاف متقابل از سوی همه اطراف بحران است. به گفته او چین ضمن احترام به منافع حیاتی و بنیادین ایران، ممکن است حوزههایی را که در آن فضا برای انعطاف و مصالحه وجود دارد با مقامات تهران به بحث بگذارد و در سوی مقابل خواهد کوشید کشورهای حوزه خلیجفارس را ترغیب کند که در هیچگونه حمله احتمالی جدید ایالات متحده علیه ایران مشارکت نکنند.
او در پاسخ به نگرانیها در تهران درباره تبدیل شدن ایران به کارت چانهزنی در روابط پکن با واشنگتن گفت این دغدغهها را درک میکند، اما معتقد نیست پکن به تهران بهمثابه یک کارت چانهزنی مینگرد. او افزود این واقعیت که در جریان دو دیدار رؤسای جمهور چین و ایالات متحده در سال جاری هیچ نشانهای از چنین رویکردی مشاهده نشد، گواهی بر این مدعاست. او همچنین گفت تصور نمیکند چین نخستین کشوری باشد که پیش از اعلام مخالفت اکثریت مطلق جامعه جهانی، در برابر خطوط قرمز ایران صفآرایی کند.
منبع: www.yjc.ir

ادعای ترامپ: رهگیری ۹۹.۹۹ درصدی موشکها و پهپادهای ایران






