درخواست آمریکا از عراق برای بستن گذرگاههای مرزی با ایران
فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، در ۸ نوامبر فاش کرد وزارت خزانهداری آمریکا خواستار بستهشدن تمام گذرگاههای مرزی با ایران بهجز دو گذرگاه شده است. مؤسسه «کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه» این اقدام را تازهترین تلاش واشنگتن برای محدود کردن روابط اقتصادی بغداد با تهران دانست.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، در ۸ نوامبر فاش کرد وزارت خزانهداری آمریکا خواستار بستهشدن تمام گذرگاههای مرزی با ایران، بهجز دو گذرگاه، شده است. این درخواست تازهترین تلاش واشنگتن برای محدود کردن روابط اقتصادی عراق با ایران دانسته شده که تناقضی جدی را در رویکرد آمریکا در قبال بغداد آشکار میکند.
این ارزیابی در مقالهای از مؤسسه آمریکایی «کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه» مطرح شده که به گزارش تابناک منتشر شده است. در این تحلیل آمده است در حالی که واشنگتن پس از خروج نیروهایش از عراق میکوشد مشارکتی دوجانبه و گستردهتر با این کشور ایجاد کند، همچنان بغداد را تحت فشار قرار میدهد تا به بخشی از رویارویی واشنگتن با تهران تبدیل شود؛ سیاستی که خطر تقویت همان نیروهای سیاسی در عراق را دارد که واشنگتن در پی تضعیف آنهاست.
درخواست آمریکا و پیشینه فشارها
این درخواست پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ ظاهراً تهدید کرده بود در صورت مشارکت گروههای مسلح عراقی در درگیریهای احتمالی جدید به نمایندگی از ایران، آنها را هدف حمله قرار خواهد داد.
پیشتر، در ماه اکتبر، وزارت خزانهداری آمریکا یک بانک عراقی را به اتهام تسهیل دور زدن تحریمهای ایران و حمایت از سازمانهای مسلح تحریم کرده بود. اقدامات قبلی نیز فرماندهان گروههای شبهنظامی و افرادی را هدف قرار داده بود که ادعا میشد از صنعت نفت عراق سوءاستفاده میکنند.
با این حال، در این تحلیل تأکید شده است ایران همچنان نفوذی پایدار در عراق دارد؛ نفوذی که هم حاصل جغرافیا و هم نتیجه پیوندهای تاریخی و مذهبی نزدیک میان دو کشور است. اما مهمتر از آن، مسئله امنیت است. عراق نه میتواند و نه میخواهد به سنگر نظامی واشنگتن ــ یا اساساً هیچ کشور دیگری ــ در برابر ایران تبدیل شود و در بحبوحه جنگ جاری، که ایران عملاً فشار آمریکا را تاب آورده است، این دیدگاه در بغداد بیش از پیش تثبیت شده است.
ارزیابی واشنگتن از نقش علی الزیدی
آمریکا در دوره دولتهای پیشین عراق نیز تلاش کرده بود این کشور را از ایران دور کند، اما موفق نشد. با این حال، تلاش اخیر بر این ارزیابی استوار است که نخستوزیر کنونی عراق، علی الزیدی، به دلیل سابقه فعالیت تجاری و رویکرد بسیار معاملهگرانهاش در سیاست خارجی، سیاستمداری بهویژه مناسب برای انجام چنین مأموریتی است.
واشنگتن همچنین معتقد است که الزیدی، بهعنوان فردی برخاسته از خارج از ساختار سیاسی عراق، بهتر میتواند گروههای شبهنظامی متمایل به ایران را در ساختار دولت ادغام کند. مؤسسه کوئینسی نوشت: «الزیدی ــ که از دل چارچوب هماهنگی شیعیان برخاسته و این چارچوب شامل گروههایی با روابط نزدیک با تهران است ــ باید ضمن تقویت نهادهای دولتی، میان منافع رقیب تعادل برقرار کند».
با این همه، به نوشته این مؤسسه، فشار آمریکا ممکن است به تضعیف آن دسته از سیاستمداران عراقی بینجامد که طرفدار همکاری عملگرایانه با واشنگتن هستند. گروههای مورد حمایت ایران نیز میتوانند مطالبات سختگیرانه آمریکا را نشانهای از بیاعتنایی مستمر واشنگتن به حاکمیت ملی عراق جلوه دهند. چنین استدلالهایی ممکن است در میان بخشهایی از جامعه عراق بازتاب پیدا کند که از مدتها پیش به عملیات نظامی یکجانبه آمریکا در داخل مرزهای عراق، طی چند دهه گذشته، انتقاد داشتهاند.
به نظر میرسد واشنگتن بر این باور است که انحلال گروههای شبهنظامی ــ اقدامی که بغداد اجرای آن را اکنون تا ژوئن ۲۰۲۷ به تعویق انداخته است ــ هم نفوذ ایران را محدود میکند و هم در بلندمدت به سود عراق خواهد بود. این ایده جذاب به نظر میرسد، اما اجرای آن لزوماً به کاهش نفوذ تهران منجر نخواهد شد، زیرا نفوذ ایران در دولت و جامعه عراق بسیار فراتر از تأثیرگذاری این کشور بر گروههای شبهنظامی است؛ هرچند قدرت این گروهها نیز قابل توجه است.
وزارتخانهها و دیگر نهادهای دولتی عراق مملو از مدیران اداری و سیاستمدارانی هستند که دیدگاههایی بهشدت طرفدار ایران دارند و شبکه پیوندهای مالی و سیاسی میان دو کشور چنان گسترده است که تصور «آزاد کردن» عراق از نفوذ ایران از طریق «انحلال گروههای شبهنظامی»، نشاندهنده درکی بنیادیناً نادرست از رابطه میان دو کشور دانسته شده است.
پیامدهای اقتصادی و هشدار درباره تشدید فشار
محدود کردن نفوذ ایران به زمان قابل توجهی نیاز دارد و در حالت ایدهآل باید همزمان با کمک به ایجاد فضای مناسبتر برای سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی و دیگر شرکتهای غربی پیش برود. در ۸ نوامبر، محسن المندلاوی، معاون نخستوزیر عراق در امور انرژی، با استفن فاگین، کاردار آمریکا در بغداد، دیدار کرد تا درباره اجرای توافقهای اقتصادی به ارزش حدود ۶۰ میلیارد دلار گفتوگو کنند؛ توافقهایی که در جریان سفر الزیدی به واشنگتن در ماه ژوئیه اعلام شده بودند.
تقویت روابط عراق از یک سو با ترکیه و از سوی دیگر با کشورهای حوزه خلیج فارس نیز گامی مهم به شمار میرود. شاید سوریه قیاس کاملاً دقیقی برای عراق نباشد، اما چرخش دمشق به سوی ترکیه و کشورهای خلیج فارس پس از سقوط خاندان اسد، بهروشنی از نفوذ ایران در آن کشور کاست. مؤسسه کوئینسی نوشت: «افزایش فشار بر عراق به دلیل روابط نزدیکش با ایران، آن هم در شرایطی که تلاشهای آمریکا برای شکست نظامی ایران آشکارا به نتیجه مطلوب نرسیده، بهویژه نابهنگام به نظر میرسد».
جمهوری اسلامی ممکن است به دلیل محاصره واشنگتن و تشدید رژیم تحریمها از نظر اقتصادی بسیار آسیبپذیر باشد، اما به نظر میرسد توانسته است تهدید خارجی را پشت سر بگذارد. همسایگان ایران اکنون برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی محتاطتر شدهاند و ایران نیز توانسته است قابلیتهای نظامی خود را بازسازی کند.
علاوه بر این، عراق در نتیجه اختلال در صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، که پیامد جنگ بوده است، پیشاپیش خسارت اقتصادی قابل توجهی متحمل شده است. حسین در ۸ نوامبر برآورد کرد که زیانهای عراق ناشی از این درگیری به حدود ۶۰ میلیارد دلار رسیده است. اگرچه صادرات نفت عراق ــ که حدود ۹۰ درصد درآمدهای دولت را تأمین میکند ــ در ماه اکتبر به حدود ۳٫۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این رقم در سپتامبر ۲٫۶۵ میلیون بشکه بود، افت درآمدهای دولت آسیبپذیریهای ساختاری اقتصاد این کشور را آشکار کرده است.
اعمال محدودیتهای بیشتر بر تجارت فرامرزی، هزینههای مضاعفی را بر اقتصادی تحمیل خواهد کرد که ظرفیت محدودی برای تحمل آنها دارد. حجم تجارت دوجانبه در سال مالی ایران که در مارس ۲۰۲۵ پایان یافت، به حدود ۱۲ میلیارد دلار رسید و گزارشها حاکی از آن است که منطقه کردستان عراق بهتنهایی سالانه حدود ۵ میلیارد دلار با ایران تجارت میکند. این پیوندهای تجاری، فعالیت شرکتهای حملونقل، عمدهفروشان، تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، بازرگانان و جوامع مرزنشین را پشتیبانی میکنند و مختل شدن این روابط، کسبوکارهای عراقیای را تحت تأثیر قرار خواهد داد که فعالیتشان به رفتوآمد منظم کالا و افراد از مرز وابسته است.
پیامدهای این وضعیت ممکن است فراتر از تجارت متعارف نیز گسترش یابد، زیرا عراق مدتهاست برای تأمین سوخت نیروگاههای تولید برق خود به گاز طبیعی ایران متکی بوده است؛ هرچند بغداد همزمان در پی یافتن منابع جایگزین انرژی بوده است. مؤسسه کوئینسی نوشت: «ادامه تلاشهای آمریکا برای محدود کردن تعاملات منطقهای عراق، این خطر را دارد که دقیقاً همان نیروهای سیاسی را تقویت کند که واشنگتن در پی تضعیف آنهاست».
بنابراین، قطع روابط اقتصادی با ایران صرفاً مسئلهای مربوط به اراده سیاسی نیست و چنین اقدامی به زیرساختها، منابع مالی و زنجیرههای تأمین جایگزینی نیاز دارد که ایجاد آنها یکشبه امکانپذیر نیست. طرح «جاده توسعه» که از ترکیه آغاز میشود و از طریق خاک عراق به منطقه خلیج فارس میرسد، میتواند گزینهای باشد که به بغداد امکان دهد وابستگی خود به ایران را کاهش دهد، اما اجرای این پروژه هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و برای پیشبرد آن، دستیابی به نوعی تفاهم با گروههای شبهنظامی همسو با ایران، بهمنظور تضمین امنیت مسیر، اهمیتی حیاتی خواهد داشت.
در پایان این تحلیل آمده است فشار سیاسی بهجای کاهش نفوذ ایران، ممکن است نهادهای عراق را تضعیف کند، زمینه بسیج نیروهای ضدآمریکایی را فراهم آورد و تمایل بغداد را برای همکاری با واشنگتن در مسائل امنیتی و اقتصادی کاهش دهد.
منبع: tabnak.ir

ترامپ: پایان جنگ روسیه و اوکراین بسیار نزدیک است






