دانشگاه هوشمند در زنجان؛ از وعده تحول تا چالش زیرساخت‌ها

از محدودیت دسترسی به تجهیزات پردازشی و ضرورت توسعه زیرساخت‌های ارتباطی تا سهم پایین اقتصاد دیجیتال و دشواری تبدیل ایده‌های علمی به محصولات فناورانه، مجموعه‌ای از مسائل مرتبط با دانشگاه هوشمند در نشستی در زنجان مورد بحث قرار گرفت.

به گزارش ایسنا، نشست «دانشگاه هوشمند؛ از ایده تا تحول» که با همت همین خبرگزاری و انجمن هوش مصنوعی نوآ معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد استان زنجان و با حضور جمعی از مسئولان، استادان دانشگاه و فعالان حوزه فناوری برگزار شد، با چهار محور اصلی شامل وضعیت توسعه و بومی‌سازی هوش مصنوعی و جایگاه ایران در رقابت فناورانه، ظرفیت‌های کاربردی هوش مصنوعی در صنعت، آمادگی زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال و مسیر تبدیل ایده‌های دانشجویی به محصولات و کسب‌وکارهای فناورانه برگزار شد.

توسعه کاربردهای هوش مصنوعی باید اولویت کشور باشد

عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه زنجان با اشاره به ضرورت فراهم‌سازی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای توسعه هوش مصنوعی، گفت: «فعالیت در این حوزه برخلاف بسیاری از فناوری‌های گذشته، به حجم بالایی از پردازش نیاز دارد و بدون دسترسی به زیرساخت‌های مناسب، امکان توسعه مؤثر آن وجود نخواهد داشت.»

محسن افشارچی با بیان اینکه زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری می‌توانند زمینه‌ساز ایجاد ثروت باشند، اظهار کرد برای ارزیابی نقش دانشگاه‌ها باید بررسی کرد که این مراکز تا چه اندازه به زیرساخت‌های پردازشی دسترسی دارند. وی افزود امکانات سخت‌افزاری مورد نیاز برای اجرای برنامه‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و امکان اجاره سرورهای پردازشی، در کشور بسیار محدود است.

وی با اشاره به تغییر رویکرد توسعه هوش مصنوعی در جهان توضیح داد در شرایط فعلی مدل‌های پایه یا بنیادین (Foundation Models) روی زیرساخت‌های پردازشی اجرا می‌شوند و توسعه‌دهندگان می‌توانند از ظرفیت آن‌ها برای ارائه خدمات استفاده کنند. او گفت: «به نظر می‌رسد توسعه مدل‌های بزرگ از ابتدا در شرایط فعلی اولویت نخست کشور نیست؛ چراکه حتی بسیاری از کشورهای اروپایی نیز بر استفاده از ظرفیت‌های موجود تمرکز کرده‌اند.»

افشارچی تصریح کرد توسعه مدل‌های بزرگ عمدتاً در اختیار شرکت‌ها و مجموعه‌هایی در آمریکا و چین است، اما این به معنای کنار گذاشتن دانش توسعه مدل‌ها در داخل نیست و حاکمیت باید از طریق تعریف پروژه‌های دانشگاهی زمینه شکل‌گیری این دانش را به‌ویژه در مدل‌های کوچک‌تر و تخصصی‌تر فراهم کند. وی عنوان کرد: «اولویت نخست باید توسعه کاربردها و خدمات هوشمند باشد.»

او ادامه داد بخش خصوصی می‌تواند با استفاده از مدل‌های متن‌باز آن‌ها را در داخل کشور اجرا کند تا ضمن کاهش وابستگی به سرویس‌های خارجی، هزینه استفاده کاهش یابد و برای فعالان این حوزه از جمله دانشجویان فرصت‌های جدید ایجاد شود.

سهم اقتصاد دیجیتال در استان زنجان ۰.۷۵ درصد است

مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات استان زنجان با اشاره به ضرورت توجه به حکمرانی داده گفت: «پیش از ورود به مباحثی مانند هوش مصنوعی و دانشگاه هوشمند، باید به موضوع حکمرانی داده توجه کرد؛ چراکه بدون وجود داده‌های مناسب امکان بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های فناوری‌های نوین فراهم نخواهد شد.»

پوریا غلامی با طرح پرسشی درباره میزان آشنایی دانشجویان با داده‌های صنعتی، اظهار کرد میزان آشنایی و فعالیت دانشجویان در حوزه داده‌های صنعتی می‌تواند نشان‌دهنده فاصله موجود میان دانشگاه و بخش‌های اجرایی و صنعتی باشد.

وی بیان کرد بر اساس آمارهای مورد استناد مربوط به سال ۱۴۰۳، سهم اقتصاد دیجیتال در ایران حدود ۷ تا ۷.۱ درصد از کل اقتصاد است، در حالی که این سهم در آمریکا حدود ۵۰ درصد، در چین حدود ۲۴ درصد و در ترکیه حدود ۱۵ درصد برآورد شده است.

غلامی عنوان کرد سهم اقتصاد دیجیتال در استان زنجان حدود ۰.۷۵ درصد است که ضرورت توجه بیشتر به توسعه زیرساخت‌ها و افزایش بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصاد دیجیتال در استان را نشان می‌دهد. او همچنین زنجان را دارای یکی از شبکه‌های ارتباطی پایدار کشور دانست.

از مسئله‌محوری تا هوشمندسازی صنایع

رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان با تأکید بر ضرورت مسئله‌محوری گفت: «دانشجویان نباید صرفاً به دلیل ظهور فناوری هوش مصنوعی به دنبال تولید محصول بر مبنای آن باشند، بلکه پیش از هر اقدامی باید مشخص کنند قرار است چه مسئله‌ای را حل کنند.»

احسان خواصی اظهار کرد پیش از صحبت درباره زیرساخت‌هایی مانند پردازنده‌های گرافیکی باید مشخص شود این امکانات قرار است کدام مشکل را برطرف کنند، برای مثال کاهش مصرف انرژی یا کاهش آلودگی. وی هوش مصنوعی را به در اختیار داشتن تعداد زیادی نیروی انسانی کمکی تشبیه کرد و افزود نحوه جهت‌دهی و استفاده از آن برای حل مسائل اهمیت دارد.

وی شبکه‌سازی را از الزامات موفقیت دانست و گفت ایده‌ها در فضای بسته به نتیجه نمی‌رسند و دانشجویان باید با حضور در صنعت از تجربه دیگران استفاده کنند. او با اشاره به مفهوم «تخریب خلاق» بیان کرد فناوری‌های نوین ممکن است بخشی از موقعیت‌های شغلی پیشین را از بین ببرند اما زمینه حرکت به سمت فرصت‌های جدید را فراهم می‌کنند.

خواصی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد نظام آموزشی ادامه داد استادان نباید صرفاً به دنبال طراحی پرسش‌هایی باشند که هوش مصنوعی قادر به پاسخگویی به آن‌ها نیست، بلکه باید مسائل واقعی و جدیدی را در اختیار دانشجویان قرار دهند. وی سه مؤلفه حل مسئله، شبکه‌سازی و ترویج فرهنگ تخریب خلاق را از الزامات حرکت دانشجویان به سمت نوآوری عنوان کرد و از حرکت پارک به سمت الگوی پارک نسل سوم خبر داد.

در ادامه غلامی از ایجاد یک مرکز رشد مشترک با اولویت هوشمندسازی صنایع خبر داد و گفت شرکت‌های فعال در حوزه‌های مختلف فناورانه می‌توانند در قالب یک مجموعه منسجم ارتباط برقرار کنند. وی افزود تلاش می‌شود زیرساخت‌های مورد نیاز از جمله سرورهای مناسب و آزمایشگاه اینترنت اشیا (IoT) تأمین شود و با توجه به ایجاد زیرساخت محاسبات با عملکرد بالا (HPC) در دانشگاه زنجان، زمینه بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت فراهم شود.

افشارچی نیز با تأکید بر ضرورت فراهم‌سازی زیرساخت‌های داده‌ای گفت استفاده از تکنیک‌های مهندسی و هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی فرایندهای صنعتی به امکان اندازه‌گیری و جمع‌آوری دقیق داده‌ها وابسته است. وی به امکان استفاده از دوربین‌ها و فناوری‌های هوشمند برای ارتقای ایمنی محیط‌های صنعتی اشاره کرد و گفت می‌توان مواردی مانند استفاده نکردن کارگران از کلاه ایمنی را شناسایی کرد. وی خاطرنشان کرد: «داده، نقطه آغاز حرکت به سمت هوشمندسازی صنایع است.»

رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان با بیان اینکه ارتباط دانشگاه و صنعت رابطه‌ای دوسویه است، گفت از یک سو صنعت در بسیاری از موارد نیاز و انگیزه کافی برای ارتباط با دانشگاه را احساس نمی‌کند و از سوی دیگر دانشگاه نیز کمتر به تعریف مسائل واقعی صنعت می‌پردازد. موضوعاتی که در این نشست مطرح شد نشان می‌دهد فاصله میان طرح ایده دانشگاه هوشمند و تحقق عملی آن همچنان نیازمند تصمیم‌گیری، سرمایه‌گذاری و همکاری جدی میان بازیگران این عرصه است.