علم صالح: خطر بازگشت جنگ جدی است؛ واشنگتن باید تصمیم بگیرد

به گزارش دنیای اقتصاد، علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا، در گفت‌وگو با خبرگزاری خبرآنلاین اظهار داشت: «خطر بازگشت جنگ جدی است؛ تا زمانی که این درک شکل نگیرد که منافع و هزینه‌های رویارویی چه نسبتی با یکدیگر دارند، این خطر همچنان وجود خواهد داشت. به‌ویژه در واشنگتن باید چنین ارزیابی‌ای شکل بگیرد. موضع راهبردی ایران کاملاً مشخص است و اهداف آن نیز روشن است. ایران آغازگر جنگ نبوده، در موضع دفاعی قرار دارد و این جنگ را وجودی می‌داند؛ به همین دلیل، تا آخرین لحظه مقاومت خواهد کرد.»

مذاکرات؛ بازتعریف یک رابطه تاریخی

صالح گفت: «من اساساً این مذاکرات را صرفاً گفت‌وگوهایی برای دستیابی به مجموعه‌ای از راه‌حل‌های دیپلماتیک نمی‌دانم. این مذاکرات فقط درباره فناوری‌های هسته‌ای ایران، تنگه هرمز یا حتی نفوذ و قدرت منطقه‌ای ایران نیست.» به گفته او، آنچه در این مذاکرات و نتایج احتمالی آن مطرح است، نقطه عطفی تاریخی برای بازتعریف رابطه‌ای است که طی دو قرن اخیر میان ایران و سلطه غرب شکل گرفته است. او افزود این مذاکرات می‌تواند به پاسخ تاریخی ایران به دو قرن هژمونی و سلطه غرب، نه‌فقط در ایران، بلکه در سراسر خاورمیانه تبدیل شود.

او تصریح کرد با مسئله‌ای تاریخی مواجه هستیم و نام آن را بازتعریف یک رابطه می‌گذارد؛ رابطه‌ای که در آن امنیت، بازدارندگی، حاکمیت ملی و توازن قدرت منطقه‌ای به یکدیگر گره خورده‌اند و این مذاکرات می‌توانند در تعیین مسیر آینده آن نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.

امنیت با برتری نظامی تامین نمی‌شود

صالح تاکید کرد دستیابی به توافقی پایدار تنها زمانی امکان‌پذیر است که واشنگتن، یا به‌ویژه ترامپ در این مورد، بپذیرد که امنیت را نمی‌توان صرفاً از طریق برتری نظامی، ابزارهای نظامی، اعمال فشار یا تحمیل تحریم‌های اقتصادی تأمین کرد. او گفت قدرت سخت فقط به حمله نظامی محدود نمی‌شود و تحریم‌های اقتصادی نیز در زمره ابزارهای قدرت سخت قرار می‌گیرند. به گفته او، تا زمانی که واشنگتن نپذیرد امنیت ایران و خاورمیانه صرفاً از طریق برتری نظامی، فشار و تحمیل تحریم‌ها قابل تأمین نیست، بعید است بتوان به توافقی دست یافت.

او افزود به همین دلیل است که مذاکرات در چنین شرایطی ممکن است صرفاً به وقفه‌ای موقت میان دو جنگ تبدیل شوند. به گفته صالح، تنها عاملی که مانع وقوع جنگ می‌شود، چیزی نیست که بتوان آن را صلح نامید و در روابط بین‌الملل آنچه وجود دارد مفهوم «نبود جنگ» است و تنها عامل تعیین‌کننده در تحقق این وضعیت، توازن قدرت به شمار می‌رود.

توازن هزینه و منفعت و حیثیت قدرت آمریکا

صالح گفت در رویارویی ایران و آمریکا، توازن قدرت ضرورتاً به معنای توازن صرفاً نظامی نیست، بلکه باید توازن میان هزینه‌ها و منافعی را نیز در نظر گرفت که دو طرف آن‌ها را درک می‌کنند، می‌سنجند یا می‌پذیرند. به گفته او، دو طرف باید بپذیرند که هزینه‌هایی که برای رویارویی می‌پردازند، چقدر است و در مقابل، چه منافعی به دست می‌آورند.

او اظهار داشت در شرایط کنونی، هم ایران و هم آمریکا به این نقطه رسیده‌اند که برای گزینه جنگ حاضرند هزینه‌های بسیار بالایی بپردازند. از یک سو، ایران این جنگ را جنگی وجودی می‌داند و به‌هیچ‌وجه حاضر نیست امتیازاتی بدهد که آن را بیش از پیش در موضع ضعف قرار دهد یا آسیب‌پذیرتر کند. از سوی دیگر، برای آمریکا نیز این مسئله به موضوعی حیثیتی تبدیل شده است؛ البته حیثیتی نه به معنای ارزشی آن، بلکه از این جهت که اعتبار قدرت نظامی آمریکا به‌شدت زیر سؤال رفته است.

به گفته صالح، این مسئله می‌تواند در آینده و در مواجهه با چالش‌های دیگر آمریکا در نقاط مختلف جهان، بر توازن قدرت در سطح بین‌المللی تأثیر بگذارد و برای کشوری که خود را ابرقدرت می‌داند، مشکل‌ساز شود. او افزود منظور از حیثیت در اینجا حفظ آبرو یا واکنش احساسی و ناشی از عصبانیت نیست، بلکه مسئله این است که آمریکا در چالش‌های بزرگ دیگر ممکن است نتواند از قدرت نظامی خود به‌عنوان ابزاری سیاسی استفاده کند.

تصمیم واشنگتن و آمادگی تهران

صالح بار دیگر تاکید کرد: «خطر بازگشت جنگ جدی است؛ تا زمانی که این درک شکل نگیرد که منافع و هزینه‌های رویارویی چه نسبتی با یکدیگر دارند، این خطر همچنان وجود خواهد داشت.» او گفت از همین رو، این آمریکاست که باید تصمیم بگیرد و واشنگتن گزینه‌های بیشتری پیش رو دارد؛ یکی از آن‌ها ادامه رویکرد نظامی و گزینه دیگر، انتخاب مسیر دیپلماسی است. به گفته او، آمریکا می‌تواند از طریق دیپلماسی به اهدافی دست پیدا کند که دغدغه‌های امنیتی‌اش را برطرف سازد و تا زمانی که واشنگتن تصور کند می‌تواند از طریق اعمال فشار به امتیازات بیشتری دست پیدا کند، این رویکرد را ادامه خواهد داد.

او گفت بدون تردید، اسرائیل نقش منفی مهمی ایفا خواهد کرد و بر تصمیم‌های ترامپ در این زمینه تأثیرگذار خواهد بود. همچنین، در داخل ساختار تصمیم‌گیری آمریکا و در واشنگتن شکاف‌هایی وجود دارد. با این حال، به گفته صالح، آنچه کاملاً روشن است این است که ایران اساساً روی این مسائل حساب باز نمی‌کند؛ یعنی در مسائل امنیتی کشورها باید همواره بدترین سناریوی ممکن را مدنظر قرار دهند و در شرایط کنونی، بدترین سناریو این است که اسرائیل و آمریکا بار دیگر به ایران حمله کنند.

صالح در پایان گفت هر اتفاقی کمتر از یک حمله و رویارویی نظامی گسترده، در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد. با این حال، تهران در کنار آمادگی کامل برای دستیابی به یک راه‌حل دیپلماتیک مناسب، خود را برای یک رویارویی گسترده نیز کاملاً آماده خواهد کرد.